Bir yolun yapımı; agreganın kırılıp elenmesinden asfaltın üretilmesine, serilip sıkıştırılmasından çizgilerinin çekilmesine kadar birçok farklı makinenin birlikte çalıştığı bir süreçtir. Yol bakımında ise eski asfaltı kazıyan, yüzeyi onaran, karla mücadele eden ve yolları temizleyen makineler devreye girer. Bu yazıda yol yapım ve bakımında kullanılan iş makinelerini, işlevlerine göre ele alıyoruz.
Yazı, Özel Çerkezköy İş Makineleri Kursu’nun “İş Makinelerinin Türleri ve Tanımları” ders sunumundan yararlanılarak hazırlanmıştır.
Malzeme Üretimi
Kırma Eleme Tesisi (Konkasör)
Farklı boyutlardaki kaya ve madenleri istenen ölçüde kırıp ufalayan ve eleyerek sınıflandıran tesislerdir. Sabit ya da mobil olabilir. Yol yapımında kullanılan agrega (mıcır, kum, çakıl) bu tesislerde üretilir.
Asfalt Plenti
Sıcak bitüm ile farklı boyutlarda gruplandırılmış agreganın bir mikserde karıştırılarak serime hazır hâle getirildiği tesistir. İki türü vardır:
- Mobil plentler: Taşınabilir oldukları için işten işe götürülebilir.
- Sabit plentler: Şehirlerin sezonluk ve yıllık yol yapım ve onarım ihtiyacını karşılamak için şehir merkezlerinin dışında, ancak yakın yerlerde kurulur.
Serme ve Sıkıştırma
Finişer
Haznesine yüklenen asfalt, beton ya da benzeri karışımları istenen kalınlık ve yüzey düzgünlüğünde seren ve serdiği malzemeyi ön sıkıştırmayla düzgün bir yüzey hâline getiren iş makinesidir.
Silindir
Toprak, stabilize, kırma taş, asfalt ve temel gibi yol altyapı malzemelerini sıkıştırmak için kullanılır; çöp ve hurda metal sıkıştırmada da kullanılır. Hidrolik sistemle çalışır. Üç temel türü vardır:
| Silindir türü | Uygun olduğu iş |
|---|---|
| Demir bandajlı | Asfalt ve granüler malzemenin sıkıştırılması, düzgün yüzey elde edilmesi |
| Keçi ayaklı | Killi ve kohezyonlu zeminlerin derinlemesine sıkıştırılması |
| Lastik tekerlekli | Asfalt yüzeylerin yoğrularak sıkıştırılması ve son düzeltme |
Asfalt Bakım Distribütörü
Haznesinde asfalt bitümü taşıyan, malzemenin sıcaklığını ve püskürtülen miktarını kontrol edebilen iş kamyonlarıdır. Yüzey kaplama ve bakım çalışmalarında yola bağlayıcı bitüm püskürtmek için kullanılır.
Yol Bakımı ve Onarım
Yüzey Kazıma Makinesi (Freze)
Freze tamburu ve kesici uçları sayesinde sert zemin ya da asfalt yüzeyleri istenen derinlikte kazıyan, kazınan malzemeyi konveyör bantla kamyona yükleyebilen ve hidrolik sistemle çalışan iş makinesidir. Bozulmuş asfaltın yenilenmeden önce kaldırılmasında kullanılır.
Yol Çizgi Makinesi
Trafiğe kapalı ya da açık alanlarda trafik uyarı ve bilgilendirme çizgilerini çizen, kamyon şasisi üzerinde boya ve kimyasal deposu bulunan, hidrolik ve pnömatik sistemle çalışan iş kamyonudur.
Bariyer (Direk) Çakma Makinesi
Karayollarında yol kenarlarında ve refüjlerde bariyer direklerini, ayrıca güneş enerji santrallerinin (GES) kurulumunda kullanılan direkleri zemine çakan, kendi yürür ya da başka bir makineye ataşman olarak takılan iş makinesidir.
Kar ile Mücadele Aracı
Kar temizleme bıçağı ve tuzlama ekipmanı gibi aparatların taşıyıcı bir araca monte edildiği, sürücü kabinindeki kontrol panelinden kumanda edilen, pnömatik ve hidrolik sistemle çalışan iş kamyonlarıdır.
Zemin ve Yol Süpürme Makinesi
Çöp haznesi ve vakum fanı bulunan, hidrolik ve pnömatik sistem yardımıyla yolları ve zeminleri süpüren ve silen temizlik makineleridir.
Yol Çalışmalarında Güvenlik
Yol yapım ve bakım çalışmaları çoğu zaman trafiğe açık yollarda, makinelerin ve yayaların iç içe olduğu ortamlarda yapılır. Bu nedenle:
- Çalışma alanı trafik işaretleri, bariyerler ve uyarı ışıklarıyla işaretlenmeli; gerekirse trafik kontrol görevlisi kullanılmalıdır.
- Çalışanlar yüksek görünürlüklü yelek giymelidir.
- Finişer ve silindir gibi makinelerin geri manevralarında sesli ve ışıklı uyarılar çalışmalı, makinenin arkasında kimse bulunmamalıdır.
- Sıcak asfalt ve bitümle çalışırken yanığa karşı uygun kişisel koruyucu donanım kullanılmalıdır.
- Freze ve konkasörlerde oluşan toz ve gürültüye karşı solunum ve kulak koruyucuları kullanılmalıdır.
- Makineler yalnızca belgeli operatörlerce kullanılmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Finişer ne işe yarar?
Finişer, haznesine yüklenen asfalt ya da beton karışımını istenen kalınlıkta ve düzgünlükte seren ve ön sıkıştırma yapan yol yapım makinesidir.
Silindir çeşitleri nelerdir?
Demir bandajlı, keçi ayaklı ve lastik tekerlekli olmak üzere üç temel silindir türü vardır. Keçi ayaklı silindir killi zeminlerde, demir bandajlı ve lastik tekerlekli silindirler asfaltta kullanılır.
Asfalt plenti nedir?
Sıcak bitüm ile agreganın karıştırılarak serime hazır asfaltın üretildiği tesistir; mobil ya da sabit olabilir.
Freze makinesi ne işe yarar?
Bozulmuş asfalt ya da sert yüzeyleri istenen derinlikte kazıyarak kaldırır ve kazınan malzemeyi konveyörle kamyona yükler.
Sonuç
Yol yapımı, malzeme üretiminden serme, sıkıştırma ve bakıma kadar birbirini tamamlayan makinelerin uyum içinde çalışmasını gerektirir. Bu makinelerin trafiğe açık alanlarda çalıştığı unutulmamalı, iş güvenliği önlemleri her aşamada uygulanmalıdır. Diğer makine grupları için İş Makinesi Türleri ve Operatör Belgesi Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
