Okullar, aynı anda yüzlerce çocuğun bulunduğu, panik ve kargaşa riskinin yüksek olduğu binalardır. Bir okul yangınında can kaybını önlemenin yolu, yangın çıkmadan önce yapılan hazırlık, öğrenci ve personelin ne yapacağını bilmesi ve düzenli tatbikattır. Bu yazıda okullarda yangın güvenliğinin temel unsurlarını, okul yöneticilerinin sorumluluklarını ve yangın anında tahliyenin nasıl yapılacağını ele alıyoruz.
Yazı, Millî Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün “Yangın Eğitimi” sunumundan ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Okullarda Yangın Güvenliğinin Dayanağı
Okullar da diğer bütün binalar gibi Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e tabidir. Bunun yanında Millî Eğitim Bakanlığı’nın Yangın Önleme ve Söndürme Yönergesi, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik ve İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik de okullarda uygulanır.
Türkiye’de yangın mevzuatı 1992’de İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin yangından korunma yönetmeliğiyle başladı; ulusal ölçekteki ilk yönetmelik 2002’de yürürlüğe girdi ve 2007, 2009 ve 2015’teki değişikliklerle bugünkü hâlini aldı.
Okul Müdürünün Sorumlulukları
Okul ve kurum müdürleri yangın güvenliğinden doğrudan sorumludur. Müdürün görevleri şunlardır:
- Bina, tesis, araç, gereç ve malzemelerin yangına karşı korunması,
- Yangını önleyici tedbirlerin alınması,
- Yangın söndürme cihazlarının her zaman çalışır durumda bulundurulması,
- Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinin kurulması ve eğitilmesi,
- Acil durum ve tahliye planlarının hazırlanması ve tatbikatların yapılması.
Acil Durum Planı ve Ekipler
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’in 7. maddesine göre acil durum planı şu aşamalarla hazırlanır:
- Olası acil durumların belirlenmesi,
- Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin alınması,
- Görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi,
- Müdahale ve tahliye yöntemlerinin oluşturulması,
- Dokümantasyon,
- Tatbikat ve planın yenilenmesi.
Okulda kurulacak ekipler ve görevleri:
| Ekip | Görevi |
|---|---|
| Söndürme ekibi | Yangına derhal müdahale eder, güvenlik şeridi çeker, itfaiye ve ambulansa yol açar; içeride kalan biri varsa kurtarma ekibine bildirir. |
| Kurtarma ekibi | Öğrencilerin, personelin ve ziyaretçilerin aranmasını, kurtarılmasını ve tahliyesini yapar; kurtarılanları ilk yardım bölgesine taşır. |
| Koruma ekibi | Panik ve kargaşayı önler, ekipler arası koordinasyonu sağlar, sayım yapar ve resmî kurumlara bilgi verir. |
| İlk yardım ekibi | Yaralanan ve etkilenen kişilere ilk yardım uygular. |
Ekiplerin büyüklüğü işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir. Ekipler afetlere hazırlık, yangın söndürme, ilk yardım, arama ve kurtarma, afet psikolojisi, ekip organizasyonu ve tahliye konularında eğitim almalıdır.
Yangın Anında Okulda Ne Yapılır?
- Alarm: Yangını fark eden kişi sakin kalarak “Yangın var!” diye seslenir ve yangın ihbar butonuna basar.
- İhbar: 112 aranır ve şu bilgiler verilir: adres, neyin yandığı, binanın kat sayısı, mahsur kalan olup olmadığı ve sayısı, arayan kişinin adı.
- Tahliye: Öğretmenler sınıflarını, önceden belirlenmiş kaçış yollarını ve yangın merdivenlerini kullanarak sakin ve düzenli bir şekilde dışarı çıkarır. Asansör kesinlikle kullanılmaz.
- Duman: Dumanlı bir ortamda ağız ve burun kapatılarak eğilerek ya da emekleyerek ilerlenir.
- Kapılar: Kapalı bir kapı açılmadan önce elin tersiyle sıcaklığı kontrol edilir; yangın bölgesine açılan kapılar kapatılır.
- Yoklama: Toplanma alanında her öğretmen sınıf listesiyle yoklama yapar; eksik öğrenci hemen bildirilir.
Öğretmen sınıfın yoklama listesini yanına almalıdır: Toplanma alanında eksik bir öğrencinin hemen fark edilmesi, itfaiyenin içeride kimi araması gerektiğini bilmesini sağlar.
Özel Gereksinimli Öğrenciler
Engelli ve hareket kısıtlılığı olan öğrencilerin tahliyesi için önceden sorumlu kişiler belirlenmeli ve bu öğrencilerin sınıfları mümkünse zemin katlarda olmalıdır. Tatbikatlarda bu öğrencilerin tahliyesi de mutlaka denenmelidir.
Kurtarma Öncelik İşaretleri
Millî Eğitim Bakanlığı uygulamasında, yangında kurtarılacak önemli belge ve malzemeler “Y” harfli renkli işaretlerle gösterilir:
| İşaret | Anlamı |
|---|---|
| Kırmızı Y | Yangında ilk önce kurtarılacak |
| Mavi Y | İkinci öncelikle kurtarılacak |
| Yeşil Y | Üçüncü öncelikle kurtarılacak |
Unutulmamalıdır ki bu işaretler yalnızca malzeme ve belgeler içindir. Önce insanlar kurtarılır; malzeme kurtarma ancak can güvenliği sağlandıktan ve risk alınmadan yapılır.
Tatbikat ve Eğitim
- Yangın tatbikatı yılda en az bir kez yapılmalıdır; okullarda eğitim yılı başında yapılması, yeni öğrencilerin de katılımını sağlar.
- Tatbikat sonunda tahliye süresi, eksikler ve aksaklıklar değerlendirilmeli ve plan güncellenmelidir.
- Öğrencilere yaşlarına uygun yangın eğitimi verilmeli; söndürücü kullanımı personele uygulamalı olarak öğretilmelidir.
Okullar İçin Kontrol Listesi
- Acil durum ve tahliye planı hazırlandı, kat krokileri koridorlara asıldı mı?
- Söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekipleri kuruldu ve eğitildi mi?
- Yangın söndürme cihazları dolu, bakımlı ve erişilebilir mi?
- Kaçış yolları, merdivenler ve acil çıkış kapıları açık ve engelsiz mi?
- Kazan dairesi, mutfak ve laboratuvarlar yangın açısından kontrol edildi mi?
- Toplanma alanı belirlendi ve herkes biliyor mu?
- Yılda en az bir kez yangın tatbikatı yapıldı mı?
Sıkça Sorulan Sorular
Okullarda yangın güvenliğinden kim sorumludur?
Okul ve kurum müdürleri; binanın yangına karşı korunmasından, önleyici tedbirlerden, söndürme cihazlarının çalışır durumda tutulmasından, ekiplerin kurulup eğitilmesinden ve planların hazırlanmasından sorumludur.
Okullarda yangın tatbikatı ne sıklıkla yapılmalıdır?
En az yılda bir kez yapılmalıdır.
Yangın ihbarında hangi bilgiler verilmelidir?
Adres, neyin yandığı, binanın kat sayısı, mahsur kalan olup olmadığı ve sayısı ile arayan kişinin adı bildirilmelidir.
Kırmızı, mavi ve yeşil Y işaretleri ne anlama gelir?
Yangında kurtarılacak belge ve malzemelerin önceliğini gösterir: kırmızı ilk, mavi ikinci, yeşil üçüncü öncelikle kurtarılacak anlamına gelir.
Sonuç
Okullarda yangın güvenliği, hazırlıklı bir yönetim, eğitimli ekipler ve ne yapacağını bilen öğrencilerle sağlanır. Düzenli tatbikatlar, gerçek bir yangında panik yerine düzenli bir tahliyeyi mümkün kılar. Acil durum ekiplerinin ayrıntılı görevleri için Acil Durum Ekipleri ve Görevleri yazımıza göz atabilirsiniz.
