Hava Yolu Tıkanıklığında İlk Yardım: Heimlich Manevrası Nasıl Yapılır?

Yemek yerken boğaza kaçan bir lokma, çocukların ağzına aldığı küçük bir oyuncak parçası ya da bir şeker, hava yolunu tıkayarak birkaç dakika içinde hayatı tehdit edebilir. Hava yolu tamamen tıkanan bir kişi nefes alamaz ve sağlık ekiplerinin gelmesini beklemeye vakit yoktur; o anda yanındaki kişinin müdahalesi hayat kurtarır. Bu yazıda hava yolu tıkanıklığının belirtilerini ve yetişkinde, çocukta ve bebekte doğru ilk yardımı ele alıyoruz.

Yazı, Amasya İl Millî Eğitim Müdürlüğü İlk Yardım Eğitim Merkezi’nin “Okulunda ve Yaşadığın Yerde Sen de İlk Yardım Kahramanı Ol” broşüründen ve güncel ilk yardım uygulamalarından yararlanılarak hazırlanmıştır.

Kısmi mi, Tam Tıkanma mı?

Doğru müdahale, tıkanmanın kısmi mi yoksa tam mı olduğuna bağlıdır:

Kısmi Tıkanmada Ne Yapılır?

Kişi öksürebiliyor, konuşabiliyor ve nefes alabiliyorsa dokunulmaz. Öksürmesi söylenir ve teşvik edilir; öksürük, yabancı cismi çıkarmanın en etkili yoludur. Sırtına vurmak ya da ağzına parmak sokmak cismin daha derine kaçmasına neden olabilir. Kişi yakından izlenir; öksürük zayıflar ya da nefes alamaz hâle gelirse tam tıkanmadaki gibi müdahale edilir.

Yetişkin ve Çocukta Tam Tıkanma

1. Sırta vuruş: Kişinin yanına ve biraz arkasına geçin. Bir elinizle göğsünü destekleyerek öne doğru eğin. Diğer elinizin topuğuyla iki kürek kemiği arasına 5 kez sert vuruş yapın.
2. Karına bası (Heimlich manevrası): Sırta vuruş işe yaramazsa kişinin arkasına geçin, kollarınızı beline dolayın. Bir elinizi yumruk yaparak başparmak tarafını göbeğin biraz üstüne, göğüs kemiğinin altına yerleştirin. Diğer elinizle yumruğunuzu kavrayın ve içeri ve yukarı doğru 5 kez sert bası uygulayın.
3. Tekrarlayın: Cisim çıkana ya da kişinin bilinci kapanana kadar 5 sırt vuruşu ve 5 karına bası uygulamaya devam edin.
4. Yardım çağırın: Bir başkasından hemen 112’yi aramasını isteyin.

Gebelerde ve çok kilolu kişilerde: Karına bası yerine kollarınızı göğüs hizasından dolayarak göğüs kemiğinin alt yarısına bası uygulayın.

Kendinize Heimlich Uygulamak

Yalnızken boğulursanız, yumruğunuzu göbeğinizin biraz üstüne yerleştirip diğer elinizle kavrayarak içeri ve yukarı doğru bastırın ya da karnınızı bir sandalye arkalığı veya masa kenarı gibi sert bir yüzeye bastırarak kendinize karına bası uygulayın.

Bebekte (1 Yaş Altı) Tam Tıkanma

Bebeklerde karına bası uygulanmaz; iç organlara zarar verebilir.

1. Bebeği yüzüstü, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde ön kolunuzun üzerine yatırın; başını çenesinden destekleyin.
2. Elinizin topuğuyla iki kürek kemiği arasına 5 kez sırt vuruşu yapın.
3. Bebeği sırt üstü çevirin, başı yine aşağıda olacak şekilde destekleyin.
4. İki parmağınızla göğüs kemiğinin alt yarısına 5 kez göğüs basısı uygulayın.
5. Cisim çıkana ya da bebeğin bilinci kapanana kadar tekrarlayın.

Kişinin Bilinci Kapanırsa

1. Kişiyi dikkatle yere yatırın.
2. 112 aranmadıysa hemen arayın ya da aratın.
3. Temel yaşam desteğine (kalp masajı) başlayın. Göğüs basıları, hava yolundaki cismin çıkmasına da yardımcı olabilir.
4. Ağızda görünen bir cisim varsa çıkarın; görmeden ağza parmak sokarak cisim aramayın.

Yapılmaması Gerekenler

• Öksürebilen kişiye müdahale etmek: Kısmi tıkanmada sırta vurmak cismin daha derine kaçmasına neden olabilir.
• Körlemesine ağza parmak sokmak: Cismi daha aşağı itebilir.
• Bebeğe karına bası uygulamak: Bebeklerde yalnızca sırt vuruşu ve göğüs basısı yapılır.
• Bebeği ayaklarından tutup sallamak: Yaralanmalara yol açabilir.
• Kurtulduktan sonra doktora gitmemek: Karına bası uygulanan herkes, iç organ hasarı riskine karşı sağlık kontrolünden geçmelidir.

Boğulmaları Önlemek

• Küçük çocuklara fındık, fıstık, üzüm ve sert şeker gibi yiyecekleri vermeyin ya da küçük parçalara bölün.
• Çocukların yaşına uygun, küçük parçası olmayan oyuncaklar seçin.
• Çocukların yemek yerken koşmasına, oynamasına ve gülmesine izin vermeyin.
• Yemeği küçük lokmalarla ve iyice çiğneyerek yiyin.
• Para, pil, düğme gibi küçük nesneleri çocukların ulaşamayacağı yerde tutun.