Birey ve Aileler İçin Afet Bilinci: Depreme Hazırlık Rehberi

Deprem, sel ya da yangın gibi bir afet anında ne yapacağımızı, o an düşünerek bulamayız. Bunu önceden bilmek, planlamak ve hazırlanmak gerekir. Afet sonrasındaki ilk 72 saat çoğu zaman en zor dönemdir: yardım ekipleri herkese aynı anda ulaşamayabilir ve bu sürede kendimize ve ailemize yetebilmemiz gerekir. Bu yazıda bireylerin ve ailelerin afetlere nasıl hazırlanacağını, deprem anında ne yapılacağını ve depremden sonra nelere dikkat edileceğini adım adım ele alıyoruz.

Yazı, AFAD’ın (T.C. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı) “2021 Afet Eğitim Yılı” kapsamında hazırladığı “Birey ve Aileler İçin Afet Bilinci Eğitimi” sunumundan yola çıkılarak hazırlanmıştır.

Afete Hazırlığın Üç Adımı: Bilgilen, Planla, Hazırlan

AFAD’ın afet bilinci eğitimleri, hazırlığı üç basit adımda özetler:

1. Bilgilen: Yaşadığınız yerde hangi afetlerin görülebileceğini, binanızın ve çevrenizin risklerini, afet anında nasıl davranmanız gerektiğini öğrenin.
2. Planla: Ailenizle birlikte bir afet ve acil durum aile planı hazırlayın; kimin ne yapacağını, nerede buluşacağınızı ve kimi arayacağınızı belirleyin.
3. Hazırlan: Afet ve acil durum çantanızı hazırlayın, önemli belgelerinizi bir araya getirin, evinizdeki tehlikeleri azaltın.

Bu hazırlığın hedefi, afet sonrasındaki ilk 72 saati dışarıdan yardım almadan güvenle geçirebilmektir.

Afet ve Acil Durum Aile Planı

Aile planı, afet anında aile bireylerinin birbirinden ayrı yerlerde olabileceği düşünülerek hazırlanan basit bir yol haritasıdır. Planda en az şu bilgiler yer almalıdır:

• Ev adresi ve ev telefon numarası
• Zorunlu Deprem Sigortası (ZDS/DASK) poliçe numarası
• Her aile bireyinin iş yeri ve okul bilgileri
• Acil durumda buluşma noktaları
• Acil durumda aranacak irtibat kişileri

Buluşma Noktalarını Üç Kademede Belirleyin

Buluşma noktası	Ne zaman kullanılır?
Ev içinde	Sarsıntı sırasında ya da hemen sonrasında herkesin toplanacağı güvenli bir yer
Ev dışında	Binadan çıkılması gerektiğinde, evin yakınında belirlenen açık ve güvenli bir alan
Mahalle dışında	Mahalleye ulaşılamadığında ya da bölge tahliye edildiğinde buluşulacak ikinci bir adres

İki İrtibat Kişisi Belirleyin

Planda iki tür irtibat kişisi bulunmalıdır: aynı şehirde yaşayan bir şehir içi destek kişisi ve başka bir şehirde yaşayan bir bölge dışı bağlantı kişisi. Afet sonrasında şehir içindeki hatlar yoğunlaşabilir; aile bireyleri birbirine ulaşamazsa bölge dışındaki bu kişiyi arayarak haberleşebilir. Her irtibat kişisi için adı soyadı, ev ve iş telefonu, adresi ve bulunduğu şehir plana yazılmalıdır.

Önemli Belgeleri Bir Klasörde Toplayın

Afetten sonra kimlik, sigorta ve sağlık bilgilerine hızla ulaşmak gerekebilir. Aşağıdaki belgelerin kopyalarını su geçirmez bir klasörde saklayın ve afet çantanıza koyun:

• Aile bireylerinin kişisel bilgileri
• Adres ve iletişim numaraları
• İş yeri ve okul bilgileri
• Sağlık bilgileri, kullanılan ilaçlar ve reçeteler
• Sigorta poliçeleri, pasaport, ehliyet ve araç belgeleri
• Evcil hayvanların belgeleri

Afet ve Acil Durum Bilgi Kartı

Bilgi kartı, afet anında yaralanan ya da ailesinden ayrı düşen bir kişinin kimliğinin ve sağlık durumunun hızla anlaşılmasını sağlar. Kart her zaman yanınızda taşınmalıdır.

Kartta şu bilgiler bulunur:

• Ad soyad, doğum tarihi, T.C. kimlik numarası, kan grubu, adres ve fotoğraf
• Sürekli rahatsızlıklar, alerjiler, kullanılan ilaçlar ve geçirilen ameliyatlar
• Organ bağışı tercihi
• Afet ve acil durumlarda buluşma noktası
• Afet anında ulaşılacak kişinin adı ve telefon numarası

Çocuklar için hazırlanan kartta ayrıca okulun adı ve telefonu ile iki yakının adı, yakınlık derecesi ve telefon numarası yer alır. Bu kart okul çantasında sürekli bulundurulmalı, acil durumda çocuğun boynuna asılmalıdır.

Afet ve Acil Durum Çantası

Afet çantası, binayı aniden terk etmeniz gerektiğinde alıp çıkabileceğiniz, ilk 72 saat için temel ihtiyaçlarınızı karşılayacak bir çantadır. Kapının yakınında, herkesin kolayca ulaşabileceği bir yerde durmalıdır. Çantada şunlar bulunmalıdır:

Grup	Malzemeler
Temel ihtiyaçlar	Su ve uzun ömürlü yiyecek, giysi ve battaniye
Sağlık	İlk yardım çantası, düzenli kullanılan ilaçlar ve sağlık kayıtları, gözlük ve lensler
Hijyen	Hijyen ve temizlik malzemeleri
Araç gereç	Fener, yedek pil, pilli radyo, düdük, çok amaçlı çakı, koruyucu malzemeler (eldiven, maske)
Belgeler ve para	Önemli evrak kopyaları, afet ve acil durum aile planı, yedek anahtar, bozuk para
Çocuklar için	Çocukların oyalanabileceği aktivite malzemeleri

Çantadaki su, yiyecek ve ilaçların son kullanma tarihlerini düzenli aralıklarla kontrol edip yenileyin. Ev ve araç anahtarlarını da herkesin görüp ulaşabileceği bir yere asın.

Toplanma Alanınızı Önceden Öğrenin

Afet ve acil durum toplanma alanları, afet sonrasında halkın güvenle toplanabileceği, bilgi ve yardım alabileceği açık alanlardır. Bu alanlar sahada AFAD tabelalarıyla işaretlenmiştir. Size en yakın toplanma alanını e-Devlet üzerinden sorgulayarak öğrenebilirsiniz. Ailenizle birlikte bu alanı önceden ziyaret etmeniz, afet anında yolu kolayca bulmanızı sağlar.

Acil Durumlarda Tek Numara: 112

Türkiye’de acil yardım, itfaiye, polis, jandarma, AFAD, orman yangını, doğal gaz arıza ve zehir danışma gibi acil çağrıların tamamı 112 Acil Çağrı Merkezi altında birleştirilmiştir. Eskiden kullanılan 110, 155, 156 ve 122 gibi numaralar da artık 112’ye yönlendirilir. Bu nedenle aile planınıza ve bilgi kartlarınıza acil numara olarak 112’yi yazmanız yeterlidir.

Deprem Anında: Çök, Kapan, Tutun

Sarsıntı başladığında ilk kural sakin olmaktır. Panikle koşmak, merdivenlere yönelmek ya da balkona çıkmak yaralanmaların en sık nedenlerindendir. Bulunduğunuz yerde şu üç hareketi yapın:

1. Çök: Güvenli gördüğünüz bir yerde, sağlam bir nesnenin yanına ya da altına çökün.
2. Kapan: Sırtınızı pencerelere dönerek kapanın, başınızı ve boynunuzu düşen cisimlere karşı koruyun.
3. Tutun: Sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz sağlam nesneye tutunun.

Uzak durun: Sarsıntı sırasında balkonlardan, merdivenlerden ve asansörlerden uzak durun. Asansörü hiçbir koşulda kullanmayın.

Farklı Durumlarda Ne Yapmalı?

• Masa başındaysanız: Sağlam bir masanın altında çök, kapan, tutun hareketini yapın.
• Sandalyede veya tribünde oturuyorsanız: Öne eğilin, başınızı kollarınızla koruyun.
• Açık alandaysanız: Binalardan, direklerden ve ağaçlardan uzaklaşıp çömelin, başınızı koruyun.
• Tekerlekli sandalyedeyseniz: Tekerlekleri kilitleyin, öne eğilip başınızı ve boynunuzu koruyun.
• Yataktaysanız: Yatakta kalın, başınızı ve yüzünüzü yastıkla koruyun.
• Araç kullanıyorsanız: Güvenli bir şekilde sağa yanaşıp durun ve sarsıntı bitene kadar araçta bekleyin.

İş Yerinde Deprem: Güvenli ve Riskli Yerler

İş yerlerinde güvenli alanlar sağlam bir nesnenin yanı ile duvar ve camlardan uzak koridor içleri gibi dar alanlardır. Sabitlenmemiş eşyaların bulunduğu yerler ise sarsıntı sırasında ciddi tehlike oluşturur.

Riskli alan	Örnekler
Cam ve tavan	Pencereler, cam panel duvarlar, asma tavanlar
Geçiş alanları	Balkon ve teraslar, merdivenler, asansörler, kapı araları
Eşya ve ekipman	Evrak dolapları ve raflar, makine ve tesisatlar, elektronik eşyalar, ısıtıcılar
Tehlikeli maddeler	Basınçlı gaz tüpleri, kimyasal maddeler, laboratuvar ekipmanları

Şiddetli bir sarsıntıda mekanik tesisatlar ve asma tavanlar hasar görebilir, sıva dökülebilir ve ortam tozla dolabilir. Bu durumda telaşa kapılmayın; güvenli noktanızda kalıp sarsıntının bitmesini bekleyin. Dolapları, rafları ve ağır eşyaları duvara sabitlemek bu riskleri büyük ölçüde azaltır.

AVM ve Etkinlik Alanlarında Deprem

• Sakin olun, telaşa kapılmayın; elektrikler kesilip ortam kararabilir.
• Bulunduğunuz yerde çök, kapan, tutun hareketini yapın.
• Tavandaki büyük aydınlatmalardan ve düşme tehlikesi olan eşyalardan uzak durun.
• Yürüyen merdiven ve asansörleri kullanmayın.
• Güvenlik görevlilerinin ve yetkililerin talimatlarına uyun.
• Yapılan anonslara göre, düzenli bir şekilde alanı terk edin.

Depremden Sonra: İkincil Afetleri Önleyin

Depremin ardından çıkan yangınlar, gaz kaçakları ve kimyasal sızıntılar, depremin kendisi kadar tehlikeli olabilir. Sarsıntı bittikten sonra evinizdeki ve iş yerinizdeki şu risk kaynaklarını kontrol edin:

• Elektrik tesisatı: Hasar şüphesi varsa sigortaları kapatın, kopuk kablolara dokunmayın.
• Doğal gaz ve tüpler: Gaz kokusu alırsanız vanayı kapatın, elektrik düğmelerine dokunmayın, ortamı havalandırıp binayı terk edin.
• Açık ateş: Mum, kibrit ve çakmak kullanmayın; aydınlatma için fener kullanın. Sigara içmeyin.
• Mutfak: Ocakta yemek veya kızgın yağ kaldıysa ocağı kapatın.
• Isıtıcılar ve kimyasallar: Elektrikli ısıtıcıları kapatın, dökülen kimyasal ve zehirli maddelerden uzak durun.

Binanızda hasar varsa artçı sarsıntılara karşı binaya geri girmeyin ve toplanma alanına gidin.

Afete Hazırlık Kontrol Listesi

• Ailecek afet ve acil durum aile planı hazırladınız mı?
• Ev içi, ev dışı ve mahalle dışı buluşma noktalarını belirlediniz mi?
• Şehir içi ve bölge dışı irtibat kişilerini belirleyip plana yazdınız mı?
• Önemli belgelerinizin kopyalarını su geçirmez bir klasörde topladınız mı?
• Her aile bireyi için afet ve acil durum bilgi kartı hazırladınız mı?
• Afet ve acil durum çantanız kapının yakınında hazır mı?
• En yakın toplanma alanınızı e-Devlet’ten öğrenip ailenizle ziyaret ettiniz mi?
• Dolap, raf ve ağır eşyaları duvara sabitlediniz mi?
• Evdeki herkes çök, kapan, tutun hareketini biliyor mu?
• Zorunlu deprem sigortanız (DASK) güncel mi?