Geri Dönüşüm ve Atık Tesislerinde Yangın: Kendiliğinden Isınma, Bataryalar ve Önlemler

Geri dönüşüm ve atık tesisleri, çoğu zaman yangın riski açısından göz ardı edilir; oysa bu tesislerde kâğıt, plastik, tekstil, ahşap, yağlı malzemeler ve giderek artan sayıda pil ve batarya aynı yerde, büyük yığınlar hâlinde bulunur. TMMOB Kimya Mühendisleri Odası’nın 2025 raporuna göre yalnızca bu yıl atık ve geri dönüşüm tesislerinde 55 yangın yaşandı ve bu tesisler son beş yıldır sürekli yüksek riskli tesisler arasında yer alıyor. Bu yazıda bu tesislerdeki yangın nedenlerini ve önlemleri ele alıyoruz.

Yazı, TMMOB Kimya Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi’nin “2025 Yılı Endüstriyel Yangınlar ve Patlamalar Raporu”ndan yararlanılarak hazırlanmıştır.

Rakamlar

• 2025’te atıkların toplandığı ve işlendiği tesislerde 55 yangın meydana geldi; bu, toplam endüstriyel yangın ve patlamaların yaklaşık %8’i.
• Son beş yılın verileri, bu tesislerdeki yangın riskinin süreklilik gösterdiğini ve yapısal bir nitelik taşıdığını ortaya koyuyor.
• Raporun genel verilerinde de yangınların %22’sinin depolama alanlarında çıktığı görülüyor; atık tesisleri büyük ölçüde açık ve kapalı depolama alanlarından oluşuyor.

Neden Bu Kadar Sık Yangın Çıkıyor?

• Kendiliğinden ısınma: Organik içerikli atıkların biyolojik ve kimyasal ayrışması ısı ve yanıcı gaz üretir. Büyük ve sıkıştırılmış yığınların içinde ısı dağılamaz ve birikir; yığın saatler ya da günler içinde kendiliğinden tutuşabilir.
• Karışık ve kontrolsüz yangın yükü: Yağ ve solvent kalıntılarıyla kirlenmiş malzemelerin kâğıt ve plastikle bir arada bulunması, heterojen ve söndürülmesi zor bir yangın yükü oluşturur.
• Pil ve bataryalar: Atığa karışan lityum-iyon bataryalar, kırıcı ve preslerde ezildiğinde ya da yığın içinde hasar gördüğünde termal kaçağa girerek yangın başlatabilir.
• Düzensiz istifleme ve yetersiz ayrıştırma: Yangının başlamasını kolaylaştırır ve yayılma hızını artırır.
• Toz: Kırma ve öğütme işlemleri yanıcı toz oluşturur.
• Elektrik ve ekipman: Makinelerden ve elektrik tesisatından kaynaklanan kıvılcımlar.
• Yetersiz algılama ve söndürme: Geniş ve açık alanlarda yangının geç fark edilmesi.

Önlemler

Kabul ve Ayrıştırma

• Tesise gelen atıklar kaynağına ve içeriğine göre kabul edilmeli ve sınıflandırılmalıdır.
• Pil, batarya, basınçlı kap ve tehlikeli atıklar kabul aşamasında ayıklanmalı, ayrı ve güvenli bir alanda depolanmalıdır.
• Yağ ve solventle kirlenmiş malzemeler diğer yanıcı atıklardan ayrı tutulmalıdır.

Depolama

• Yığınların yüksekliği ve büyüklüğü sınırlandırılmalı; yığınlar arasında yangının yayılmasını önleyecek boşluklar ya da yangın duvarları bırakılmalıdır.
• Depolama süreleri kısa tutulmalı, eski malzeme önce işlenmelidir.
• Yığınlar binalardan, araçlardan ve tesis sınırlarından uzak tutulmalıdır.
• Depolama koşulları ilgili standartlara uygun düzenlenmelidir.

İzleme

• Yığınların iç sıcaklığı düzenli ölçülmeli; mümkünse termal kameralarla sürekli izlenmelidir.
• Kapalı alanlarda yanıcı gaz ve duman algılama sistemleri kurulmalıdır.
• Mesai dışında ve gece de izleme sürdürülmelidir; yangınların önemli bir kısmı tesis boşken başlar.

Teknik Altyapı

• Elektrik tesisatı ve makineler düzenli olarak kontrol edilmeli, kırıcı ve preslerde kıvılcım ve aşırı ısınma izlenmelidir.
• Yeterli söndürme suyu kapasitesi, hidrantlar ve gerektiğinde sabit söndürme sistemleri bulunmalıdır.
• Sıcak işler yalnızca yazılı izinle yapılmalı, sigara içme kesinlikle yasaklanmalıdır.
• Kirlenmiş söndürme suyunun çevreye yayılmasını önleyecek düzenlemeler yapılmalıdır.

Kontrol Listesi

• Atık kabulünde pil, batarya ve tehlikeli atıklar ayıklanıyor mu?
• Yığın büyüklükleri sınırlı ve aralarında boşluk var mı?
• Yığın sıcaklıkları düzenli ölçülüyor ya da termal kamerayla izleniyor mu?
• Mesai dışında yangın izleme sağlanıyor mu?
• Algılama ve söndürme sistemleri tesisin büyüklüğüne uygun mu?
• Elektrik tesisatı ve makineler periyodik kontrol ediliyor mu?
• Sıcak iş izni ve sigara yasağı uygulanıyor mu?
• Acil durum planında büyük yığın yangını senaryosu var mı?