Haşere ve kemirgenlere karşı yapılan ilaçlama, fabrikalardan ofislere, depolardan yemekhanelere kadar hemen her işyerinde düzenli olarak yapılır. Ancak kullanılan pestisitler ve biyosidal ürünler, yanlış uygulandığında hem uygulayıcıları hem de ilaçlamadan sonra alana giren çalışanları zehirleyebilir; gıdaları ve yüzeyleri kirletebilir. Bu yazıda işyerlerinde ilaçlama öncesinde, sırasında ve sonrasında alınacak önlemleri anlatıyoruz.
Yazı, ÇSGB İSGGM İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi’nin 19. sayısındaki “İşyerlerinin İlaçlanmasında Nelere Dikkat Edilmelidir?” yazısından yararlanılarak hazırlanmış; güncel mevzuat bilgileri eklenmiştir. Biyosidal ürünlerin ruhsatlandırılması ve uygulayıcıların yetkilendirilmesi Sağlık Bakanlığı mevzuatına tabidir.
Riskler
- Akut zehirlenme: Baş ağrısı, bulantı, kusma, baş dönmesi, solunum güçlüğü; ağır durumlarda bilinç kaybı
- Tekrarlanan düşük doz maruziyet: Sinir sistemi ve diğer organlar üzerinde birikimsel etkiler
- Deri ve göz tahrişi, alerji
- Gıda ve yüzey kirlenmesi: Yemekhane, mutfak ve gıda üretim alanlarında özellikle kritik
- Yangın: Bazı ürünler yanıcı çözücüler içerir; sisleme ve fümigasyonda patlayıcı ortam oluşabilir
İlaçlama Öncesi
- İlaçlama, yetkili ve uygulama izni bulunan bir firmaya ve eğitimli uygulayıcılara yaptırılıyor
- Önce haşere girişini önleyen önlemler (temizlik, atık yönetimi, delik ve aralıkların kapatılması) değerlendirildi; kimyasal yalnızca gerektiğinde kullanılıyor
- Ruhsatlı ve hedef zararlıya uygun, en az zararlı ürün seçildi; güvenlik bilgi formu (GBF) alındı
- İşyeri hekimi önceden bilgilendirildi; kullanılacak ürünlerin adı ve etken maddeleri biliniyor
- Uygulama, mümkünse mesai dışında ve alanda kimse yokken yapılacak şekilde planlandı
- Çalışanlara hangi alanın, ne zaman ilaçlanacağı ve alana ne zaman girilebileceği yazılı olarak bildirildi
- Gıdalar, mutfak malzemeleri, içme suyu ve kişisel eşyalar kapatıldı veya alandan çıkarıldı
- Gebe ve emziren çalışanlar ile solunum yolu hastalığı olanlar ilaçlama alanından uzak tutuldu
İlaçlama Sırasında
- Alan işaretlenir ve girişler kapatılır; yetkisiz kişiler alana alınmaz.
- Karışımlar mümkünse çalışma alanının dışında, havalandırması iyi bir yerde hazırlanır.
- Uygulayıcılar ürünün GBF’sine uygun KKD kullanır: kimyasal eldiven, başı da kapatan su geçirmez tulum, göz koruması ve uygun filtreli solunum koruyucu.
- Püskürtme memesi hedef yüzeye yakın tutulur; gereğinden fazla ürün kullanılmaz.
- Elde veya yüzünde açık yarası olan kişiler uygulama yapmaz.
- Uygulama sırasında yeme, içme ve sigara içme yasaktır.
- Gerekirse geçici ek havalandırma sağlanır; yanıcı ürünlerde tutuşturucu kaynaklar kapatılır.
Kimyasal eldiven için Kimyasal Eldiven Seçimi, solunum koruyucu için Solunum Koruyucu Seçimi yazılarımıza bakabilirsiniz.
İlaçlama Sonrasında
- Yeniden giriş süresi: Ürünün etiketi ve GBF’sinde belirtilen süre dolmadan alana girilmez; alan iyice havalandırılır.
- Gıdayla temas eden yüzeyler içme suyuyla iyice durulanır; bulaşma şüphesi olan gıdalar atık olarak bertaraf edilir.
- Uygulayıcılar iş giysilerini işyerinde çıkarır; bu giysiler eve götürülmez, ayrı yıkanır. Uygulama sonrası duş alınır.
- Boş ilaç ambalajları başka amaçla yeniden kullanılmaz; tehlikeli atık olarak bertaraf edilir.
- Uygulama kaydı (tarih, alan, ürün, miktar, uygulayıcı, yeniden giriş süresi) saklanır.
- Çalışanlarda baş ağrısı, bulantı gibi belirtiler olursa işyeri hekimine bildirilir.
Zehirlenme şüphesinde: Kişiyi temiz havaya çıkarın, kirlenmiş giysileri çıkarın, cilde temas varsa bol suyla yıkayın, ürünün etiketini veya GBF’sini hazır bulundurun ve 112’yi arayın; Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ne 114’ten danışılabilir. Kusturmaya çalışmayın.
Gıda İşletmeleri ve Yemekhaneler
Yemekhanelerde ve gıda üretim alanlarında ilaçlama, gıda güvenliği açısından ayrıca planlanmalıdır: Uygulama, üretim ve servis dışında yapılır; açık gıda ve ambalaj malzemesi alanda bırakılmaz; kemirgen yemleri kapalı ve numaralı istasyonlarda, gıdaya karışmayacak şekilde yerleştirilir. Toplu zehirlenme riski için Yemekhanede Toplu Gıda Zehirlenmesi yazımıza bakabilirsiniz.
Örnek: Bir depoda haşere ilaçlaması öğle arasında yapılır; uygulama bittikten yarım saat sonra çalışanlar içeri döner ve birkaç kişide baş ağrısı ve bulantı başlar. İnceleme, kullanılan ürünün etiketinde daha uzun bir yeniden giriş süresi olduğunu ve deponun yeterince havalandırılmadığını gösterir. Sonrasında ilaçlamalar hafta sonuna alınır, yeniden giriş süresi kapıya yazılı olarak asılır, işyeri hekimi her uygulamadan önce bilgilendirilir ve firmadan her uygulama için kayıt formu istenir.
Sıkça Sorulan Sorular
İlaçlamadan sonra ne zaman alana girilebilir?
Ürünün etiketinde ve güvenlik bilgi formunda belirtilen yeniden giriş süresi dolduktan ve alan iyice havalandırıldıktan sonra.
İlaçlamayı kim yapmalı?
Mevzuata göre yetkilendirilmiş, uygulama izni bulunan firmalar ve eğitimli uygulayıcılar.
İlaçlama mesai saatinde yapılabilir mi?
Mümkünse mesai dışında ve alanda kimse yokken yapılmalıdır. Zorunluysa alan tamamen boşaltılır ve yeniden giriş süresine uyulur.
Sonuç
İşyerinde ilaçlama rutin bir hizmet gibi görünse de doğru planlanmazsa hem uygulayıcılar hem çalışanlar için zehirlenme riski taşır. Yetkili firma, en az zararlı ürün, mesai dışı uygulama, yazılı bilgilendirme, yeniden giriş süresine uyum ve gıdaların korunması, bu riskleri ortadan kaldırır.
