Sara (Epilepsi) Krizinde İlk Yardım: Yapın ve Yapmayın

Sara (epilepsi) krizi geçiren birini görmek, çoğu insanı korkutur ve paniğe sürükler. Bu panik içinde yapılan yaygın yanlışlar, örneğin kişiyi zorla tutmaya çalışmak, çenesini açmaya uğraşmak ya da soğan koklatmak, krizin kendisinden daha fazla zarar verebilir. Oysa sara krizinde yapılması gerekenler aslında basittir: kişiyi yaralanmalardan korumak ve krizin kendi sürecini tamamlamasına izin vermek. Bu yazıda sara krizinde doğru ilk yardımı ve kaçınılması gereken yanlışları ele alıyoruz.

Yazı, Amasya İl Millî Eğitim Müdürlüğü İlk Yardım Eğitim Merkezi’nin “Okulunda ve Yaşadığın Yerde Sen de İlk Yardım Kahramanı Ol” broşüründen ve güncel ilk yardım uygulamalarından yararlanılarak hazırlanmıştır.

Sara Krizi Nasıl Tanınır?

Sara krizi, beyindeki ani ve anormal elektriksel boşalmalar sonucu ortaya çıkar. En bilinen kriz türünde kişi:

• Aniden bilincini kaybederek yere düşer,
• Vücudu kasılır, ardından kollarında ve bacaklarında ritmik kasılmalar başlar,
• Ağzından köpük gelebilir, dilini ısırabilir,
• Kriz sırasında idrar ya da gaita kaçırabilir,
• Kriz sonrasında bir süre uykulu, şaşkın ve yorgun olabilir.

Krizlerin çoğu birkaç dakika içinde kendiliğinden sona erer.

Sara Krizinde Yapılması Gerekenler

1. Sakin olun ve zamanı not edin: Krizin ne zaman başladığına bakın; krizin süresi sağlık ekibi için önemli bir bilgidir.
2. Başı koruyun: Kişinin başını çarpmasını önlemek için başının altına katlanmış bir ceket ya da yastık gibi yumuşak bir malzeme koyun.
3. Çevreyi güvenli hâle getirin: Kişinin çarpabileceği ya da yaralanmasına neden olabilecek sert ve keskin eşyaları uzaklaştırın.
4. Sıkan giysileri gevşetin: Yaka, kravat ve kemer gibi sıkan giysileri gevşetin; gözlüğünü çıkarın.
5. Krizin bitmesine izin verin: Kriz kendi sürecini tamamlamaya bırakılır.
6. Kriz bitince yan yatırın: Kasılmalar durduktan sonra kişiyi yan yatırarak (koma pozisyonu) hava yolunun açık kalmasını ve ağızdaki tükürüğün dışarı akmasını sağlayın.
7. Yanında kalın: Kişi tamamen kendine gelene kadar yanında kalın ve onu sakinleştirin.
8. Tıbbi yardım isteyin: Gerekli durumlarda 112’yi arayın.

Sara Krizinde Yapılmaması Gerekenler

• Kişiyi tutmaya ya da bağlamaya çalışmak: Kasılmaları durdurmaz; kişide ve müdahale edende yaralanmalara yol açar.
• Kilitlenmiş çeneyi açmaya çalışmak: Kişinin dişlerine, çenesine ve sizin parmaklarınıza zarar verir. Kriz sırasında dil yutulmaz; ağza kaşık, mendil ya da parmak sokulmaz.
• Soğan, kolonya gibi şeyler koklatmak: Krize hiçbir yararı yoktur ve solunumu olumsuz etkileyebilir.
• Ağızdan yiyecek, içecek ya da ilaç vermek: Kişi tamamen kendine gelmeden ağzından hiçbir şey verilmez; boğulmaya yol açabilir.
• Yüzüne su serpmek ya da sarsmak: Krizi kısaltmaz, kişiye zarar verebilir.

“Dil yutulur” bir efsanedir: Kriz sırasında dilin yutulması mümkün değildir. Ağza bir şey sokmaya çalışmak, kırık diş ve yaralanmaların en sık nedenidir.

Ne Zaman 112 Aranmalı?

• Kriz 5 dakikadan uzun sürerse,
• Kriz bittikten sonra kişi kendine gelmeden yeni bir kriz başlarsa,
• Kişi kriz sonrasında nefes almakta zorlanırsa ya da bilinci uzun süre açılmazsa,
• Kriz sırasında kişi yaralandıysa,
• Kriz suda (havuz, deniz, küvet) geçirildiyse,
• Kişi gebe, diyabet hastası ya da ilk kez kriz geçiriyorsa,
• Kişinin sara hastası olduğu bilinmiyorsa.

Okulda ve İşyerinde Sara

• Sara hastası öğrenci ve çalışanların durumundan, kendi izinleriyle, öğretmenler ve ilk yardımcılar haberdar olsun.
• Öğretmenler ve çalışanlar sara krizinde ilk yardım konusunda bilgilendirilsin.
• Kriz geçiren kişinin mahremiyeti korunsun; çevredeki kalabalık uzaklaştırılsın.
• Sara hastası çalışanların yüksekte çalışma, tehlikeli makine kullanımı gibi işlerdeki riskleri işyeri hekimiyle değerlendirilsin.

İlgili yazı: Çalışanda Şeker Düşmesi.