Liman, iskele, baraj, sulama kanalı, arıtma havuzu, otel havuzu, balık çiftliği… Su kenarında çalışmak, sanıldığından çok daha fazla işi kapsar. Suya düşen bir çalışan dakikalar içinde boğulabilir; onu kurtarmak için suya atlayan iyi niyetli bir arkadaşı da çoğu zaman ikinci kurban olur. Bu yazıda su kenarında çalışmada alınacak önlemleri ve suda boğulma olaylarında ilk yardımı anlatıyoruz.
Yazı, Sağlık Bakanlığı hastane öncesi acil sağlık hizmetleri algoritmalarının suda boğulmaya ilişkin bölümlerinden ilk yardımcıyı ilgilendiren kısımlar alınarak hazırlanmıştır; sağlık personeline yönelik ileri uygulamalar dahil edilmemiştir. Yazı ilk yardım ve cankurtaran eğitimlerinin yerine geçmez.
Önce Kurtarıcının Güvenliği
Paniklemiş bir kişi, kendisini kurtarmaya gelenin üzerine tırmanarak onu da su altına çekebilir. Bu nedenle eğitimsiz kişilerin suya girmesi son çaredir. Kurtarma için şu sıra izlenir:
- Uzat: Kıyıdan veya iskeleden sırık, kürek, halat, dal gibi uzun bir cisim uzatın; yere sağlam basın veya biri sizi tutsun.
- At: Can simidi, halatlı yüzdürücü, boş bidon gibi yüzen bir cisim atın.
- Tekneyle git: Varsa tekne veya bot kullanın.
- Gir: Yalnızca eğitimli kurtarıcılar ve uygun ekipmanla suya girilir.
Hemen 112’yi arayın. Akıntılı, soğuk, bulanık veya derin sularda ve arıtma havuzu gibi kimyasal ya da biyolojik risk taşıyan yerlerde profesyonel kurtarma beklenir.
Sudan Çıkarıldıktan Sonra
- Kişiyi güvenli, düz bir zemine sırtüstü yatırın.
- Yanıt ve solunumu değerlendirin.
- Solunum normal değilse 112’nin arandığından emin olun ve temel yaşam desteğine başlayın. Boğulmada asıl sorun oksijen eksikliği olduğundan kurtarma solukları önemlidir; eğitimliyseniz ilk yardım eğitiminde öğrendiğiniz şekilde soluk ve göğüs basısı uygulayın. Ayrıntılar için İşyerinde Kalp Durması yazımıza bakabilirsiniz.
- Solunum varsa yan yatış pozisyonuna getirin, solunumu izleyin.
- Kişiyi karnından bastırarak veya ters çevirerek “su çıkarmaya” çalışmayın; bu zaman kaybettirir ve kusmaya yol açabilir. Kusarsa başını yana çevirin.
- Islak giysileri çıkarın, kuru tutun ve battaniyeye sarın; boğulma olaylarında hipotermi sık görülür. Ayrıntılar için Hipotermi yazımıza bakabilirsiniz.
Boyun yaralanması şüphesi: Sığ suya dalma, yüksekten suya düşme veya suda çarpma varsa boyun ve omurga yaralanması olabilir. Kişi sudan çıkarılırken ve sonrasında baş-boyun-gövde mümkün olduğunca aynı eksende, hareket ettirilmeden tutulur.
“İyi görünüyor” diye eve göndermeyin
Suda boğulma tehlikesi geçiren ve kendine gelen kişide de solunum sorunları saatler sonra ortaya çıkabilir. Belirtisi olmasa bile kişi sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.
Su Kenarında Çalışmada Önlemler
- Suya düşme riski risk değerlendirmesinde ayrıca ele alındı
- Su kenarında ve tekne üzerinde çalışanlar uygun can yeleği giyiyor
- İskele, rıhtım ve havuz kenarlarında korkuluk veya bariyer var; kaygan zeminler önlendi
- Can simidi, halatlı yüzdürücü ve kurtarma sırığı kolay ulaşılır yerlerde
- Su kenarında yalnız çalışılmıyor; eşli çalışma ve iletişim imkânı var
- Gece çalışmalarında yeterli aydınlatma sağlanıyor
- Arıtma ve kimyasal havuzlarda kapak, ızgara ve korkuluklar kontrol ediliyor
- Çalışanlar kurtarma sırası (uzat, at, tekneyle git) ve 112 konusunda bilgilendirildi
- Otel ve tesis havuzlarında mevzuata uygun cankurtaran ve ilk yardım düzenlemesi var
Senaryo: Bir balık çiftliğinde ağ kontrolü yapan çalışan, kaygan iskeleden soğuk suya düşer. Yanındaki arkadaşı suya atlamak yerine iskeledeki halatlı can simidini atar ve onu kenara çeker; diğer çalışan 112’yi arar. Kazazedenin solunumu vardır ama titremektedir ve bilinci bulanıktır. Islak giysileri çıkarılır, battaniyeye sarılır, yan yatırılarak izlenir ve ambulansla hastaneye götürülür. Olay sonrası iskeleye kaymaz kaplama yapılır ve can yeleği kullanımı zorunlu hâle getirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Suda boğulan birini kurtarmak için suya atlamalı mıyım?
Eğitimli değilseniz hayır. Önce uzun bir cisim uzatın, yüzen bir cisim atın veya tekne kullanın; suya yalnızca eğitimli kurtarıcılar uygun ekipmanla girmelidir.
Boğulan kişinin karnına bastırıp su çıkarmak gerekir mi?
Hayır. Bu, zaman kaybettirir ve kusmaya yol açabilir. Solunum yoksa hemen temel yaşam desteğine başlanır.
Kendine gelen kişinin hastaneye gitmesi gerekir mi?
Evet. Solunum sorunları saatler sonra ortaya çıkabileceği için belirtisi olmasa da sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir.
Sonuç
Su kenarında güvenlik, can yeleği, korkuluk ve hazır kurtarma ekipmanıyla başlar. Suya düşme olduğunda kurtarıcının kendi güvenliğini koruyarak “uzat, at, tekneyle git” sırasını izlemek, 112’yi aramak ve sudan çıkarılan kişiye temel yaşam desteği ve hipotermiye karşı koruma sağlamak hayat kurtarır.
