Acil Durum Ekipleri ve Görevleri: Yangın Yönetmeliği Rehberi

Yangın sistemleri ne kadar gelişmiş olursa olsun, yangın anında doğru kararları insanlar verir. İtfaiye gelene kadar geçen ilk dakikalarda yangına müdahale eden, insanları tahliye eden, düzeni sağlayan ve yaralılara ilk yardım yapan, işletmenin kendi acil durum ekipleridir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu ekiplerin hangi binalarda kurulacağını, kaç kişiden oluşacağını ve görevlerini belirler. Bu yazıda acil durum ekiplerinin kuruluşunu, ekip üyelerinin görevlerini ve yangın anında izlenecek adımları ele alıyoruz.

Yazı, BTSO Organize Sanayi Bölgesi İtfaiyesi’nin “Yangın Güvenliği ve Acil Durum Eğitimi” sunumundan ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 125-129. maddelerinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

Acil Durum Ekibi Nedir?

Yönetmeliğe göre acil durum ekibi; yangın, deprem ve benzeri afetlerde binada bulunanların tahliyesini sağlayan, olaya ilk müdahaleyi yapan, arama-kurtarma ve söndürme çalışmalarına katılan ve gerektiğinde ilk yardım uygulayan ekiptir.

İşyerlerinde acil durum ekipleri hem İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’e hem de Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre düzenlenir. İş sağlığı ve güvenliği mevzuatındaki destek elemanı sayılarını İlkyardım ve Acil Durum Organizasyonu yazımızda anlattık; bu yazıda yangın yönetmeliğinin kurallarına odaklanıyoruz.

Ekipler Hangi Binalarda Kurulur?

Yönetmeliğin 126. maddesine göre acil durum ekipleri şu yerlerde kurulur:

• Yapı yüksekliği 30,50 metreden fazla olan konut binalarında,
• İçinde 50 kişiden fazla insan bulunan konut dışı her türlü bina, tesis ve işletmede,
• İçinde 200’den fazla kişinin yaşadığı sitelerde.

Ayrıca çalışma saatlerinde binanın her katı, bölümü ya da tamamı için görevliler arasından bir yangın güvenliği sorumlusu seçilir. Kat mülkiyetli binalarda bu görevi bina yöneticisi üstlenir.

Dört Ekip ve En Az Kişi Sayıları

Her ekipte en az bir ekip başı bulunur. Ekiplerin kullanması için, mahalli itfaiye ve sivil savunma birimlerinin görüşü alınarak yapının niteliğine uygun gaz maskesi, solunum cihazı, yedek hortum, lans, hidrant anahtarı gibi malzemeler bulundurulur.

Acil Durum Amiri ve Görevleri

Ekipleri yöneten acil durum amiri, olay yerinde komutayı üstlenen kişidir. Görevleri şunlardır:

1. Alarmı duyar duymaz olay yerine gider.
2. Keşif yaparak durumu değerlendirir ve müdahale yöntemini belirler.
3. Acil durum personelini sevk ve idare eder; gerekli tedbir ve takviyeler için talimat verir.
4. Ekiplerin çalışmalarını takip eder ve personelin güvenli çalışmasını sağlar.
5. Durumu kontrol altına almaya çalışır.
6. İtfaiye geldiğinde bilgi aktararak görevi itfaiye şefine ya da yetkili itfaiye ekip amirine devreder.
7. Profesyonel ekiplerle uyumlu ve koordineli çalışmayı sağlar.

Ekiplerin Sahadaki Görevleri

Söndürme Ekibi

• Ekip başı: Ekibi sevk ve idare eder, acil durum amirinin talimatlarını uygular.
• Hortumcular: Yangın dolabı hortumunu açarak yangına müdahale eder; hortum boyunca konumlanarak hortumun bükülmesini ve takılmasını önler.
• Vanacı: Yangın dolabı ya da hidrantın başında durur, talimata göre suyu açıp kapatır ve vananın başından ayrılmaz.

Söndürme ekibi, yangın kontrol edilemeyecek kadar büyümüşse müdahaleyi bırakıp tahliyeye katılır.

Kurtarma ve Tahliye Ekibi

• Önce canlıları, ardından önceden belirlenmiş öncelik sırasına göre önemli evrak ve malzemeyi kurtarır.
• Talimata göre valfleri ve kapıları açar ya da kapatır.
• Kurtarılacak malzemeleri toplar ve paketler.
• Enkaz altında kalanların kurtarılmasında kılavuzluk eder ve diğer ekiplere yardım eder.

Koruma Ekibi

• Tesisin giriş ve çıkışlarını kontrol altına alır, gereksiz giriş çıkışları önler.
• Gelen itfaiye ve sağlık ekiplerine yol gösterir, trafik düzenini sağlar.
• Tahliye edilen malzemeleri korur.
• Panik ve kargaşayı önler.

İlk Yardım Ekibi

• İlk yardım malzemeleri ve sedyelerle toplanma bölgesine gider.
• Yaralılara ilk yardım uygular ve bilgileri sağlık ekiplerine aktarır.
• Gerektiğinde yaralının en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılmasını sağlar.
• Diğer ekiplerle koordineli çalışır.

Yangın Anında İzlenecek Adımlar

1. Soğukkanlı olun ve yüksek sesle “Yangın var!” diye bağırarak çevrenizi uyarın.
2. Yangın ihbar butonuna basarak alarmı başlatın.
3. İşletmenin dahili acil durum hattını ya da güvenliği arayın; güvenlik veya yetkili kişi itfaiyeye haber verir. Doğrudan aramanız gerekiyorsa 112’yi arayın.
4. Yangın küçükse ve eğitimliyseniz söndürücüyle müdahale edin.
5. Yangın görülen bölümün kapılarını kapatarak hava akımını azaltın.
6. Panik yapmadan, asansör kullanmadan binayı terk edin ve toplanma bölgesine gidin.
7. Toplanma bölgesinde yetkilinin yoklama yapmasını bekleyin; yoklama tamamlanmadan bölgeden ayrılmayın.

Yoklama neden önemli? Toplanma bölgesinde eksik kişinin tespit edilmesi, itfaiyenin içeride kimin kaldığını bilmesini sağlar. Yoklamaya katılmadan bölgeden ayrılan bir çalışan, kurtarma ekiplerinin onu aramak için gereksiz yere hayatlarını riske atmasına yol açabilir.

Eğitim ve Tatbikat

Yönetmeliğin 129. maddesine göre ekip personeli; bina sahibi ya da yöneticisinin sorumluluğunda, mahalli itfaiye ve sivil savunma birimlerinden yararlanılarak yangından korunma, söndürme, kurtarma ve ilk yardım konularında eğitilir. Binalarda yılda en az bir kez söndürme ve tahliye tatbikatı yapılması zorunludur.

Acil Durum Ekipleri Kontrol Listesi

• Binanızda acil durum ekibi kurma zorunluluğu olup olmadığını belirlediniz mi?
• Yangın güvenliği sorumlusu seçildi mi?
• Söndürme ve kurtarma ekiplerinde en az 3, koruma ve ilk yardım ekiplerinde en az 2 kişi var mı?
• Her ekibin bir ekip başı ve yedek üyeleri belirlendi mi?
• Ekip üyeleri görevlerini biliyor ve eğitim aldı mı?
• Ekiplerin kullanacağı malzemeler hazır ve bakımlı mı?
• Toplanma bölgesi ve yoklama sorumlusu belirlendi mi?
• Yılda en az bir söndürme ve tahliye tatbikatı yapılıyor mu?