İşyerinde Bulunması Gereken Yangın Sistemleri: Yönetmelik Ne Diyor?

Bir işletmenin yangına karşı ne kadar hazırlıklı olduğunu, yangın anında çalışacak sistemler belirler: yangını erken algılayan dedektörler, herkesi uyaran alarm sistemi, elektrik kesildiğinde kaçış yolunu gösteren acil aydınlatma ve ilk müdahaleyi sağlayan yangın dolapları. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, bu sistemlerin hangi binalarda zorunlu olduğunu ve nasıl kurulacağını ayrıntılı olarak belirler. Bu yazıda işletme sahiplerinin ve iş güvenliği profesyonellerinin bilmesi gereken başlıca yangın sistemlerini ve yönetmelik kurallarını ele alıyoruz.

Yazı, BTSO Organize Sanayi Bölgesi İtfaiyesi’nin “Yangın Güvenliği ve Acil Durum Eğitimi” sunumundan ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır.

Yangın Algılama ve Dedektörler

Otomatik yangın algılama sistemleri, yangını henüz duman ya da ısı aşamasındayken fark ederek alarm verir. Yönetmelik, bu sistemlerin TS EN 54 standardına uygun üretilmesini, tasarlanmasını ve işletilmesini şart koşar.

Dedektör Çeşitleri

• Duman dedektörleri: En yaygın tiptir; yangını duman aşamasında algılar. Ofis, koridor ve odalar için uygundur.
• Isı dedektörleri: Sıcaklık artışını algılar. Mutfak ve kazan dairesi gibi normal koşullarda duman ya da buhar bulunan yerlerde kullanılır.
• Lineer (hat tipi) ısı ve duman dedektörleri: Depo ve fabrika gibi geniş ve yüksek tavanlı alanları tek hat boyunca izler.
• Alev dedektörleri: Alevin yaydığı ışınımı algılar; yanıcı sıvı ve gazların bulunduğu alanlar için uygundur.
• Işın tipi (kızılötesi ve morötesi) dedektörler: Büyük hacimlerde duman ve alevi uzaktan algılar.
• Gaz dedektörleri: Yanıcı ya da zehirli gaz kaçaklarını yangın çıkmadan önce algılar.

Otomatik Algılama Hangi Binalarda Zorunlu?

Yönetmeliğin Ek-7’sine göre, yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı aşağıdaki sınırlardan birini aşan binalarda otomatik yangın algılama sistemi zorunludur:

Yangın İhbar Butonları

Yangını fark eden kişinin alarmı elle başlatmasını sağlayan butonlar, yönetmeliğin 75. maddesine göre:

• Kaçış yolları üzerinde, yerden 110-130 cm yüksekliğe yerleştirilir.
• Bir kattaki herhangi bir noktadan en yakın butona yatay erişim mesafesi 60 metreyi geçemez.
• Konutlar hariç, kat alanı 400 m²’den fazla olan 2-4 katlı binalarda ve kat sayısı dörtten fazla olan bütün binalarda; konutlar dahil bütün yüksek binalarda zorunludur.

Sesli ve Işıklı Uyarı Sistemleri

İhbar butonunun zorunlu olduğu yerlerde uyarı sistemi de zorunludur. Tahliye uyarıları genel olarak hem sesli hem ışıklı yapılır.

• Sesli uyarı cihazları, ortamdaki ortalama ses seviyesinin en az 15 dBA üzerinde duyulacak şekilde yerleştirilir; uyuma amaçlı bölümlerde ses seviyesi en az 75 dBA olmalıdır.
• Yatak sayısı 200’den fazla olan oteller, yapı inşaat alanı 5.000 m²’yi veya kullanıcı sayısı 1.000 kişiyi aşan topluma açık binalar ve endüstri tesisleri ile yapı yüksekliği 51,50 metreyi geçen binalarda sesli anons sistemi zorunludur.

Acil Durum Aydınlatması ve Yönlendirme

Elektrik kesildiğinde insanların kaçış yolunu görebilmesi için acil durum aydınlatması gerekir. Yönetmeliğe göre acil aydınlatma; bütün kaçış yollarında, toplanma yerlerinde, asansör ve yürüyen merdivenlerde, jeneratör ve pompa odalarında, kapalı otoparklarda, yangın butonu ve dolaplarının yanında zorunludur. Ayrıca hastanelerde, huzurevlerinde, eğitim binalarında, kullanıcı yükü 200’ü aşan binalarda, zemin altında 50 veya daha fazla kullanıcısı olan binalarda, penceresiz binalarda, otellerde ve yüksek binalarda aranır.

• Acil aydınlatma, elektrik kesintisinde en az 60 dakika, kullanıcı yükü 200’ü aşan binalarda en az 120 dakika çalışmalıdır.
• Kaçış yolunun orta hattında aydınlatma seviyesi en az 1 lüks olmalıdır.
• Birden fazla çıkışı olan bütün binalarda acil yönlendirme işaretleri zorunludur; işaretler yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilir.

Yangın Dolapları

Yangın dolapları, yangına ilk müdahalede söndürücülerden çok daha uzun süre su sağlayan sistemlerdir. Yönetmeliğin 94. maddesine göre yangın dolabı:

• Yüksek binalarda,
• Toplam kapalı alanı 1.000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında,
• Toplam alanı 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda,
• Isıl kapasitesi 350 kW’ın üzerindeki kazan dairelerinde zorunludur.

Yangın dolapları arasındaki uzaklık en fazla 30 metre olur; binada yağmurlama sistemi varsa bu mesafe 45 metreye çıkarılabilir. Bina sakinlerinin kullanacağı dolaplarda 25 mm çaplı, en fazla 30 metre uzunluğunda yarı sert hortum (TS EN 671-1); eğitimli yangın personeli bulunan yapılarda 50 mm çaplı, en fazla 20 metrelik yassı hortum (TS EN 671-2) kullanılır.

Dış Hidrant ve İtfaiye Su Verme Bağlantısı

• Dış hidrant: Genel yerleşim alanlarından ayrı planlanan alanlarda binaların taban alanları toplamı 5.000 m²’yi aşıyorsa zorunludur. Hidrantlar binalardan ortalama 5-15 metre uzağa konur; hidrantlar arası mesafe çok riskli bölgelerde 50 m, riskli bölgelerde 100 m, orta riskli bölgelerde 125 m, az riskli bölgelerde 150 m alınır.
• İtfaiye su verme bağlantısı: Yüksek binalarda, oturma alanı 1.000 m²’den büyük binalarda ve cephe genişliği 75 metreyi aşan binalarda zorunludur. İtfaiye aracının bağlantıya ulaşma mesafesi 18 metreyi geçemez.

Duman Kontrol Sistemleri

• Yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan binaların hol ve koridorlarında duman kontrol sistemi zorunludur.
• Toplam alanı 2.000 m²’yi aşan kapalı otoparklarda, kazan dairelerinde ve bodrum depolarda mekanik duman tahliye sistemi kurulur.
• Konut dışı binalarda yüksekliği 30,50 metreyi aşan kaçış merdivenleri ile yüksekliği 51,50 metreyi aşan konutların kaçış merdivenlerinde merdiven basınçlandırma sistemi zorunludur.

Yıldırımdan Korunma ve Tahliye Projeleri

Binaların yıldırım tehlikesine karşı ilgili standartlara uygun paratoner tesisatı ve toprak sonlandırma ağıyla korunması şarttır; patlayıcı ve parlayıcı madde depoları, akaryakıt ve LPG tesisleri ile yüksek binalarda yıldırımdan korunma tesisatı özellikle zorunludur. Kapalı kullanım alanı 2.000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, otel, sağlık, toplanma ve eğitim binalarında yangın tahliye projeleri bina girişinde bulundurulmalıdır.

İşletmeler İçin Kontrol Listesi

• Binanızın türüne ve büyüklüğüne göre otomatik algılama sistemi gerekip gerekmediğini belirlediniz mi?
• İhbar butonları kaçış yollarında ve doğru yükseklikte mi?
• Sesli ve ışıklı uyarı cihazları binanın her yerinden duyuluyor ve görülüyor mu?
• Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri test edildi mi, gerekli süre boyunca çalışıyor mu?
• Yangın dolapları erişilebilir, hortumları sağlam ve basınç yeterli mi?
• Söndürme cihazlarının yıllık kontrolleri yapıldı mı?
• Yangın tahliye projesi bina girişinde asılı mı?
• Yangın sistemlerinin periyodik bakımları yetkili firmalarca yapılıyor ve kayıt altına alınıyor mu?

İlgili yazı: Duman Kontrol ve Basınçlandırma Sistemleri.

İlgili yazı: Gazlı Söndürme Sistemleri.