Fabrikalarda, depolarda ve lojistik merkezlerinde yükler forklift, transpalet ve personel yükselticilerle taşınır, istiflenir ve yükseğe kaldırılır. Bu makineler o kadar yaygındır ki çoğu zaman riskleri hafife alınır; oysa forklift kazaları, depolarda en sık yaşanan ciddi iş kazaları arasındadır. Bu yazıda forklift, elektrikli transpalet ve personel yükselticinin özelliklerini ve bu makinelerle güvenli çalışmanın kurallarını ele alıyoruz.
Yazı, Özel Çerkezköy İş Makineleri Kursu’nun “İş Makinelerinin Türleri ve Tanımları” ders sunumundan ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Forklift
Forklift, yükleri çatal kollarıyla alıp kaldıran, farklı yerlere taşıyan, yükleme ve istifleme yapan iş makinesidir. Elektrikli (akülü), LPG’li ve dizel yakıtlı türleri ile farklı kaldırma kapasitelerinde modelleri vardır.
| Tür | Uygun olduğu ortam |
|---|---|
| Elektrikli (akülü) | Kapalı depolar ve gıda, ilaç gibi egzoz gazının istenmediği alanlar |
| LPG’li | İyi havalandırılan kapalı alanlar ve açık alanlar |
| Dizel | Açık sahalar, ağır yükler ve engebeli zeminler |
Elektrikli Transpalet
Transpalet; fabrika, depo ve açık sahalarda paletli yüklerin kaldırılması, taşınması, istiflenmesi ve yönünün değiştirilmesi için kullanılan kaldırma makinesidir. İnsan gücüyle çalışan manuel ve akülü motor desteğiyle çalışan elektrikli türleri vardır.
Personel ve Yük Yükseltici
Yüksekte yapılan bakım, onarım ve montaj işlerinde insan ve malzeme kaldırmak için kullanılan, hareketini hidrolik sistemle sağlayan makinelerdir. 360 derece dönebilen bomlu (eklemli ya da teleskopik) ve dikey yükselen makaslı türleri vardır. İnsan kaldırmak için özel olarak tasarlandıkları için yüksekte çalışmada iskele ve merdivene göre çok daha güvenlidir.
Yönetmeliğe Göre Temel Kurallar
- Eğitimli operatör: Kendinden hareketli iş ekipmanları yalnızca güvenli kullanım konusunda uygun eğitim almış çalışanlarca kullanılabilir. Forklift için ayrı operatör belgesi gerekir.
- Devrilmeye karşı koruma: Forkliftlerde sürücü kabini bulunmalı, forklift devrilmeyecek yapıda olmalı ya da devrilme hâlinde sürücünün ezilmesini önleyecek koruyucu yapıya sahip olmalıdır.
- Kapasite işareti: Kaldırılabilecek en fazla yük, makine üzerinde açıkça görünecek şekilde işaretlenmelidir.
- İnsan taşıma yasağı: Üretici açıkça izin vermedikçe forklift çatalında ya da paletin üzerinde insan kaldırılmaz. İnsan kaldırmak için yalnızca bu amaçla üretilmiş ekipmanlar kullanılır.
- Kör noktalar ve trafik: Kör noktalara yaklaşma engellenmeli ya da algılayıcı, ayna veya işaretçi kullanılmalı; sahada trafik kuralları ve hız sınırları uygulanmalıdır.
- Periyodik kontrol: Forklift, transpalet ve personel yükselticilerin periyodik kontrolleri, standartlarında başka süre yoksa en geç yılda bir yapılmalıdır.
Forklift Kullanırken Güvenlik Kuralları
- Vardiya başında frenleri, direksiyonu, kornayı, ışıkları, lastikleri, çatalları, zincirleri ve hidrolik sızıntıları kontrol edin.
- Emniyet kemerini takın. Forklift devrilirse atlamaya çalışmayın; kabinde kalıp direksiyona sıkıca tutunun ve devrilme yönünün tersine eğilin.
- Yükü taşırken çatalları yerden yalnızca birkaç santimetre yukarıda tutun ve direği geriye yatırın.
- Yük görüşünüzü engelliyorsa geri geri gidin ya da bir işaretçiden yardım alın.
- Rampalarda yük her zaman yokuş yukarı tarafta olmalıdır; rampada asla dönmeyin.
- Virajlarda ve köşelerde yavaşlayın, kavşaklarda korna çalın.
- Forklifti terk ederken çatalları yere indirin, el frenini çekin ve anahtarı alın.
Personel Yükseltici Kullanırken
- Makineyi düz ve sağlam bir zeminde kullanın; varsa destek ayaklarını açın.
- Sepet içinde paraşüt tipi emniyet kemeri takın ve kemeri sepetteki bağlantı noktasına bağlayın.
- Sepetin korkuluklarına çıkmayın, korkuluk üzerinden sarkmayın.
- Sepetin taşıma kapasitesini aşmayın.
- Havai elektrik hatlarına güvenli mesafeyi koruyun; kuvvetli rüzgârda çalışmayın.
- Çatalda ya da palet üzerinde insan kaldırmak: Düşme ve ezilme kazalarına yol açar; yasaktır.
- Kapasiteyi aşmak: Yük merkezinin öne kayması forkliftin öne devrilmesine neden olur.
- Yükü yüksekte taşımak: Ağırlık merkezi yükselir, forklift virajda yana devrilebilir.
- Yayalarla aynı yolu kullanmak: Depolarda forklift ve yaya yolları ayrılmalı, işaretlenmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Forklift kullanmak için belge gerekir mi?
Evet. Forklift operatörlüğü için Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı ya da yetkilendirilmiş kurslardan alınan forklift operatör belgesi gerekir.
Forklift ile insan kaldırılır mı?
Hayır. Üretici açıkça izin vermedikçe forklift çatalında ya da paletin üzerinde insan kaldırılamaz. İnsan kaldırmak için personel yükseltici gibi bu amaçla üretilmiş ekipmanlar kullanılmalıdır.
Forkliftin periyodik kontrolü ne sıklıkla yapılır?
Standardında başka bir süre belirtilmemişse en geç yılda bir, yetkili kişilerce yapılır.
Forklift devrilirse ne yapılmalıdır?
Atlamaya çalışmayın. Emniyet kemeri takılı olarak kabinde kalın, direksiyona sıkıca tutunun ve devrilme yönünün tersine eğilin.
Elle taşıma işlerinde bel ağrısı riskinin değerlendirilmesi için Elle Taşıma ve NIOSH Kaldırma Denklemi yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazı: İşyerinde Alkol ve Madde Kullanımı.
Sonuç
Forklift, transpalet ve personel yükseltici, iç lojistiğin vazgeçilmez makineleridir. Belgeli operatör, kapasiteye uyum, insan taşımama, ayrılmış yaya yolları ve yıllık periyodik kontrol, bu makinelerle yaşanan kazaların büyük bölümünü önler. Kaldırma makineleri için Vinç Türleri yazımıza göz atabilirsiniz.
