Evlerde, okullarda ve işyerlerinde çıkan yangınların büyük bölümü birkaç tanıdık kaynaktan başlar: eskimiş bir elektrik tesisatı, devrilen bir soba, temizlenmemiş bir baca ya da kaçak yapan bir gaz bağlantısı. Bu kaynakların ortak özelliği, basit önlemlerle büyük ölçüde kontrol altına alınabilmeleridir. Bu yazıda elektrik, soba ve ısıtıcı, kazan ve baca, doğalgaz ve tüpgaz kaynaklı yangın risklerini ve bu riskleri azaltmanın yollarını ele alıyoruz.
Yazı, Millî Eğitim Bakanlığı Destek Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün “Yangın Eğitimi” sunumundan yararlanılarak hazırlanmıştır.
Yangınların Başlıca Nedenleri
Yangınlar genellikle kazalar, ihmal ve dikkatsizlik, bilgisizlik, korunma önlemlerinin alınmaması, sabotaj ve yıldırım gibi doğa olayları sonucu çıkar. İstatistiklerde elektrik ilk sırada yer alır; bunu sigara, sürtünme, aşırı ısınma ve sıcak yüzeyler, açık alev, statik elektrik, kesme ve kaynak işleri ile mekanik kıvılcımlar izler.
Elektrik Kaynaklı Yangınlar
Nedenleri
- Kısa devre ve kıvılcım
- Aşırı yüklenme ve aşırı ısınma
- Standart dışı malzeme ve yanlış yapılmış tesisat
- Yıpranmış kablolar
- Kontrol ve bakım eksikliği
Önlemler
- Tesisatı standartlara uygun malzemeyle ve yetkili kişilere yaptırın; periyodik kontrollerini aksatmayın.
- Elektrik panosunda kaçak akım rölesi bulundurun.
- Prizleri çoklu fişlerle aşırı yüklemeyin; özellikle ısıtıcı, su ısıtıcı ve fırın gibi yüksek güçlü cihazları aynı uzatma kablosuna takmayın.
- Yıpranmış, ezilmiş ya da ısınan kabloları hemen değiştirin; kabloları halı altından ya da kapı aralarından geçirmeyin.
- İş bitince cihazları fişten çekin.
Elektrik yangınında ilk iş enerjiyi kesmektir: Elektrik kaynaklı bir yangına müdahale etmeden önce ana şalteri kapatın. Elektrik kesilmeden yangına asla su sıkmayın.
Soba ve Isıtıcı Kaynaklı Yangınlar
Nedenleri
- Sobanın ya da ısıtıcının devrilmesi
- Yakınında yanıcı malzeme bulunması
- Tesisat ve boru arızaları
- Yetersiz havalandırma
- Emniyet sisteminin olmaması, bakım eksikliği
Önlemler
- Soba ve ısıtıcıları sarsıntıya ve devrilmeye karşı sabitleyin; devrilince kendini kapatan emniyetli modelleri tercih edin.
- Perde, mobilya, çamaşır ve kâğıt gibi yanıcı eşyaları ısıtıcılardan uzak tutun; ısıtıcının üzerinde çamaşır kurutmayın.
- Standartlara uygun cihaz ve uygun yakıt kullanın.
- Ortamı düzenli olarak havalandırın.
- Sobalı ortamlarda karbonmonoksit dedektörü bulundurun.
Sobalar yalnızca yangın değil, karbonmonoksit zehirlenmesi riski de taşır. Renksiz ve kokusuz olan bu gaz, özellikle gece uyurken fark edilmeden zehirlenmeye yol açar. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve uyku hâli gibi belirtilerde hemen temiz havaya çıkın ve 112’yi arayın.
Kazan ve Baca Kaynaklı Yangınlar
- Kazanların ve bacaların yılda en az bir kez temizliğini ve periyodik kontrolünü yaptırın. Bacada biriken is ve kurum tutuşarak baca yangınına yol açabilir.
- Bacaların yönetmeliğe uygun inşa edildiğinden, çatlak ve tıkanıklık olmadığından emin olun.
- Kazan dairesini depo olarak kullanmayın; içinde yanıcı malzeme bulundurmayın.
- Kazan dairesinde gaz dedektörü ve yeterli havalandırma bulunsun.
Doğalgaz ve Tüpgaz Kaynaklı Yangınlar
Nedenleri
- Tesisat arızaları ve eskimiş ekipman
- Emniyet sistemlerinin olmaması
- Bakım eksikliği
- Standart dışı ya da mühürsüz tüpler
Önlemler
- Doğalgaz tesisatını yalnızca yetkili firmalara yaptırın; bağlantılara kendiniz müdahale etmeyin.
- Tüpleri yetkili bayilere doldurtun ve taktırın; mühürsüz tüp almayın.
- Tüpleri dik konumda, ısı kaynaklarından uzak tutun.
- Ocak, şofben ve kombi bağlantılarının düzenli kontrolünü yaptırın.
- Mümkünse gaz kaçağında vanayı otomatik kapatan dedektörlü sistem kullanın.
Doğalgaz Kokusu Alırsanız
- Doğalgaz vanasını kapatın.
- Kapı ve pencereleri açarak ortamı havalandırın.
- Elektrik düğmelerine dokunmayın; lamba açıp kapatmayın, cihazları fişten çekmeyin, zil çalmayın. Küçük bir kıvılcım bile patlamaya yol açabilir.
- Ortamda çakmak, kibrit gibi açık ateş kullanmayın.
- Binadan çıkın ve dışarıdan 187 Doğalgaz Acil hattını arayın.
- Kaçağı çakmakla aramak: Gaz kaçağının yeri sabunlu suyla ve yalnızca yetkili kişilerce aranır.
- Ortamdayken telefonla aramak: Gaz dolu ortamda telefon kullanmayın, dışarı çıkıp arayın.
- Elektrik şalterini kaçak ortamında indirmek: Şalter içeride, gazın yoğun olduğu bir yerdeyse ona dokunmadan dışarı çıkın.
İnsan Kaynaklı Riskler
Bütün bu kaynakların arkasında çoğu zaman insan faktörü vardır. Yangın riskini azaltmak için:
- Yangın güvenliği konusunda bilgilenin ve talimatlara uyun.
- Ortamda dağınıklığa ve yanıcı malzeme birikmesine izin vermeyin.
- Parlayıcı ve patlayıcı maddelere ateşle yaklaşmayın.
- Cihazların ve tesisatların bakımlarını aksatmayın.
- Mutfakta ocak açıkken uzaklaşmayın, düzeni koruyun.
- Sigara izmaritlerini ve atıkları güvenli şekilde atın.
Sıkça Sorulan Sorular
Doğalgaz kokusu alınca ne yapılmalıdır?
Doğalgaz vanasını kapatın, kapı ve pencereleri açın, elektrik düğmelerine dokunmayın ve dışarı çıkarak 187 Doğalgaz Acil hattını arayın.
Baca temizliği ne sıklıkla yapılmalıdır?
Kazan ve bacaların temizliği ve kontrolü en az yılda bir kez yaptırılmalıdır.
Elektrik yangınına nasıl müdahale edilir?
Önce ana şalter kapatılarak elektrik kesilir; ardından uygun söndürücüyle müdahale edilir. Elektrik kesilmeden su kullanılmaz.
Sobadan karbonmonoksit zehirlenmesi nasıl önlenir?
Bacaları düzenli temizletin, ortamı havalandırın, uygun yakıt kullanın ve karbonmonoksit dedektörü bulundurun.
Sonuç
Elektrik, ısıtıcı, kazan ve gaz kaynaklı yangınların çoğu, düzenli bakım, standart malzeme ve dikkatli kullanımla önlenebilir. Bu kaynakları tanımak, hem evimizde hem işyerimizde yangın riskini önemli ölçüde azaltır. İşyerlerine özgü yangın nedenleri için İşyerlerinde Yangın Nedenleri yazımıza göz atabilirsiniz.
