İşyerlerinde Yangın Nedenleri ve Tehlikeli Maddeler

Endüstriyel tesislerde çıkan yangınların büyük bölümü, önceden fark edilebilecek ve önlenebilecek nedenlerden kaynaklanır: bakımı aksatılmış bir makine, izinsiz yapılan bir kaynak işi, köşede unutulmuş yağlı bezler ya da aşırı yüklenmiş bir elektrik panosu. Yangını önlemenin yolu, bu nedenleri tanımak ve işyerindeki tehlikeleri sistemli biçimde belirlemekten geçer. Bu yazıda işyerlerinde yangına yol açan başlıca nedenleri, ısı kaynaklarını ve tehlikeli maddeleri ele alıyoruz.

Yazı, BTSO Organize Sanayi Bölgesi İtfaiyesi’nin “Yangın Güvenliği ve Acil Durum Eğitimi” sunumundan yararlanılarak hazırlanmıştır.

Endüstriyel Tesislerde Başlıca Yangın Nedenleri

Yangın istatistiklerinde elektrik tesisatı ve cihazlardan kaynaklanan yangınlar genellikle ilk sırada yer alır. Bunu sürtünme ve sıcak yüzeyler, açık alevler, sigara ve kendiliğinden tutuşma izler. Ancak bu nedenlerin neredeyse tamamının arkasında insan faktörü vardır: bakımı yapılmayan bir tesisat, izin alınmadan başlanan bir kaynak işi ya da yasak bölgede içilen bir sigara.

Dokuz Isı Kaynağı

Yangın üçgeninin ısı ayağını oluşturan ve işyerlerinde en sık karşılaşılan tutuşturucu kaynaklar şunlardır:

1. Açık alevler: Kibrit, çakmak, mum, oksijen kaynağı ve yanıcı sıvı ya da gaz borularındaki kaçakların tutuşması.
2. Elektrik: Elektrik tesisatı, jeneratörler, elektrikli ısıtıcılar ve cihazlar.
3. Aşırı ısı: Sıcak işlem yapılan yerlerde ısı kontrol sensörlerinin çalışmaması.
4. Kızgın yüzeyler: Eritme potaları, buhar boruları, kurutucular, fırınlar ve bacaların dış yüzeyleri.
5. Kendiliğinden tutuşma: Maddelerin, kendi içinde biriken ısı nedeniyle dış etki olmadan tutuşması.
6. Kıvılcım: Mekanik aletler, bacalar, egzoz boruları, elektrik kaynağı ve metal kesme işlemleri.
7. Statik elektrik: Yüzeylerin sürtünmesiyle biriken elektrik yükünün boşalırken çıkardığı kıvılcım.
8. Sürtünme: Birbirine sürtünen parçaların açığa çıkardığı ısı; örneğin yağlanmamış bir rulman.
9. Doğal ısı kaynakları: Yıldırım ve güneş.

İşyerinde Tehlikeli Maddeleri Tanıyın

Yanıcı Katı Maddeler

Kâğıt, karton, ahşap ve bunlardan yapılmış eşyalar yanarken bol duman ve karbonmonoksit çıkarır. Plastik ve PVC eşyalar, poliüretan köpükten yapılmış malzemeler ise kolayca tutuşur ve yoğun, koyu renkli, zehirli bir duman yayar. Ambalaj atıklarının üretim alanlarında birikmesine izin vermeyin.

Kendiliğinden Tutuşabilen Maddeler

Yağ emmiş bezler, üstüpü ve kâğıtlar, hava akımı olmayan kapalı ve sıcak yerlerde toplandığında kendiliğinden tutuşabilir. Bu tür atıklar kapaklı, metal ve yanmaz kaplarda toplanmalı ve düzenli olarak işyerinden uzaklaştırılmalıdır.

Parlayıcı Sıvılar

Parlayıcı sıvıların güvensiz koşullarda kullanılması, taşınması ve depolanması yangın ve patlamaların başlıca nedenidir. Üzerinde kırmızı alev işareti bulunan sprey kutuları da tehlikelidir: içindeki madde zararsız olsa bile itici gaz olarak kullanılan bütan ve propan yanıcıdır. Parlayıcı sıvılar yalnızca ihtiyaç kadar, uygun kaplarda ve havalandırılan, yangına dayanıklı dolaplarda saklanmalıdır.

Yanıcı Gazlar

LPG, asetilen ve hidrojen gibi basınç altında tüp ya da tanklarda depolanan gazlar, belirli oranlarda havayla karıştığında patlamaya ve yangına neden olur. Tüpler dik ve sabitlenmiş olarak, ısı kaynaklarından uzakta tutulmalı; bağlantılar düzenli olarak kaçak kontrolünden geçirilmelidir.

Yanıcı Metaller

Sodyum, potasyum, alüminyum ve magnezyum gibi metallerle çalışılan işyerlerinde, döküm atölyelerinde ve metalurji sanayinde metal yangınları çıkabilir. Bu yangınlar özel söndürücü gerektirir; ayrıntılar için Yangın Sınıfları yazımıza bakabilirsiniz.

Sıcak Çalışmalar: İzinsiz Başlanmamalı

Üretim dışında yapılan kaynak, kesme, taşlama ve delme gibi ateş ya da ısı çıkaran her türlü çalışma “sıcak çalışma” olarak kabul edilir ve ciddi bir yangın tehlikesidir. Bu çalışmalar özel talimata ve yazılı çalışma iznine bağlı olarak yapılmalıdır.

• Çalışma alanındaki ve çevresindeki yanıcı maddeleri uzaklaştırın ya da yanmaz örtüyle kapatın.
• Çalışma yerinde uygun bir söndürücü hazır bulundurun.
• Kıvılcımların yarıklardan ve deliklerden alt katlara ya da bitişik bölümlere geçmesini önleyin.
• Çalışma süresince ve bittikten sonra bir süre alanı yangın gözcüsü ile kontrol edin; içten içe yanan bir kor saatler sonra yangına dönüşebilir.

Makine, Bakım ve Onarım

Periyodik bakımı ve yağlaması düzenli yapılmayan makineler ısınır ve yangına neden olur; elektrik arızaları da önemli bir yangın kaynağıdır. Makine ve tesisatların bakım ve onarımları yetkili firmalar ya da üreticileri tarafından, orijinal şartlarına uygun olarak yapılmalıdır.

Yangın Önleme Kontrol Listesi

• Elektrik tesisatı ve panolar periyodik olarak kontrol ediliyor mu?
• Makinelerin bakım ve yağlama programı uygulanıyor mu?
• Kaynak ve kesme işleri yazılı izinle ve yangın gözcüsü eşliğinde mi yapılıyor?
• Yağlı bez ve üstüpüler kapaklı metal kaplarda toplanıyor mu?
• Parlayıcı sıvılar uygun dolaplarda ve yalnızca ihtiyaç kadar mı saklanıyor?
• Gaz tüpleri dik, sabit ve ısı kaynaklarından uzakta mı?
• Statik elektriğe karşı topraklama yapılmış mı?
• Bina yıldırımdan korunma tesisatına sahip mi?
• Çalışanlar yangın önleme konusunda eğitim aldı mı?