Her yangın aynı şekilde söndürülmez. Ahşap yangınını söndüren su, yanan bir yağ tavasında yangını patlarcasına büyütebilir; magnezyum gibi bir metal yangınında ise tehlikeli tepkimelere yol açabilir. Bu nedenle yangınlar, yanan maddenin türüne göre sınıflara ayrılır ve her sınıf için uygun söndürücü belirlenir. Bu yazıda A, B, C, D ve F yangın sınıflarını, her birinin özelliklerini, uygun söndürme yöntemlerini ve sık karıştırılan “elektrik yangını” konusunu ele alıyoruz.
Yazı, BTSO Organize Sanayi Bölgesi İtfaiyesi’nin “Yangın Güvenliği ve Acil Durum Eğitimi” sunumundan ve TS EN 2 yangın sınıflandırmasından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Yangın Sınıfları Özet Tablosu
| Sınıf | Yanan madde | Örnekler | Uygun söndürücü |
|---|---|---|---|
| A | Katı maddeler | Ahşap, kâğıt, kumaş, kömür, kauçuk, plastik | Su, köpük, ABC kuru kimyevi toz |
| B | Yanıcı sıvılar | Benzin, mazot, boya, tiner, alkol, madeni yağ | Köpük, karbondioksit, kuru kimyevi toz |
| C | Yanıcı gazlar | LPG, doğal gaz, propan, metan, asetilen | Kuru kimyevi toz |
| D | Yanıcı metaller | Magnezyum, alüminyum tozu, sodyum, potasyum, titanyum | Yalnızca D sınıfı metal yangın tozu |
| F | Pişirme yağları | Fritöz ve tavada yanan bitkisel ve hayvansal yağlar | F sınıfı ıslak kimyasal söndürücü |
A Sınıfı: Katı Madde Yangınları
Ahşap, kâğıt, kömür, ot, tekstil ürünleri, kauçuk ve plastik gibi organik kökenli katı maddelerin yangınlarıdır. Bu maddeler yandıkça kor ve kül bırakır. A sınıfı yangınlar genellikle gri-kahverengi duman ve sarı-kırmızı alevle, yoğun dumanlı bir görüntü verir.
En etkili yöntem soğutmadır. Su, korların derinine kadar işleyerek yangının yeniden alevlenmesini önler. Kuru kimyevi toz alevi hızla bastırır, ancak korlar yeniden alevlenebileceği için yangın yerinin bir süre gözlenmesi gerekir.
B Sınıfı: Yanıcı Sıvı Yangınları
Benzin, mazot, fuel-oil, madeni yağlar, boya, vernik, tiner, alkol ve aseton gibi yanıcı sıvıların yangınlarıdır. Bu sıvılar suyla karışanlar (alkol, aseton) ve suyla karışmayanlar (benzin, yağ) olarak ikiye ayrılır. B sınıfı yangınlar siyah duman ve sarı-beyaz alevle, yoğun alevli bir görüntü verir.
Temel yöntem boğmadır, yani sıvının yüzeyini kaplayarak oksijenle temasını kesmek. Köpük, karbondioksit ve kuru kimyevi toz uygundur.
B sınıfı yangına su sıkmayın: Suyla karışmayan yanıcı sıvılar suyun üstünde yüzer; su sıkmak yanan sıvıyı etrafa yayarak yangını büyütür.
C Sınıfı: Yanıcı Gaz Yangınları
LPG, doğal gaz, propan, metan, asetilen ve hidrojen gibi yanıcı gazların yangınlarıdır. Gaz yangınları dumansız ya da az dumanlı, sarı-beyaz alevli ve ani alev parlamaları şeklinde görülür.
Gaz yangınında en önemli adım gaz akışını kesmektir. Vana güvenle kapatılamıyorsa alevi söndürmek tehlikelidir: alev sönse bile gaz kaçmaya devam eder ve ortamda birikerek patlamaya yol açabilir. Gaz akışı kesildikten sonra kalan alevler kuru kimyevi tozla söndürülür; çevre su ile soğutulabilir.
D Sınıfı: Metal Yangınları
Magnezyum, alüminyum tozu, titanyum, sodyum, potasyum ve uranyum gibi yanıcı metallerin yangınlarıdır. Döküm atölyelerinde, metal işleme ve metalurji tesislerinde görülür. Bu yangınlar çok yüksek sıcaklıklarda yanar.
D sınıfı yangınlar yalnızca özel olarak üretilmiş D sınıfı metal yangın tozuyla söndürülür. Su, sodyum ve potasyum gibi metallerle temas ettiğinde yanıcı hidrojen gazı açığa çıkarır; bu nedenle metal yangınlarında su kesinlikle kullanılmamalıdır.
F Sınıfı: Pişirme Yağı Yangınları
Mutfaklarda, özellikle fritözlerde ve tavalarda yanan bitkisel ve hayvansal yağların yangınlarıdır. Pişirme yağları çok yüksek sıcaklıklara ulaştığı için sıradan söndürücüler yangını kalıcı olarak söndüremeyebilir; yağ yeniden tutuşabilir.
F sınıfı yangınlar ıslak kimyasal söndürücülerle söndürülür. Bu söndürücüler yağın yüzeyinde sabunlaşmaya benzer bir tabaka oluşturarak hem soğutur hem de oksijeni keser. Evlerde küçük tava yangınlarında ocağı kapatıp tencerenin kapağını ya da yangın battaniyesini üzerine örtmek etkilidir.
Kızgın yağa asla su dökmeyin: Su, kızgın yağın altına inerek anında buharlaşır ve hacmi yaklaşık 1700 kat artar. Bu ani buharlaşma yanan yağı bir alev topu hâlinde çevreye savurur.
“E Sınıfı” Diye Bir Yangın Var mı?
Elektrikli cihaz ve tesisat yangınları sık sık “E sınıfı” olarak anılır; ancak Türkiye’de uygulanan Avrupa standardı TS EN 2’de E sınıfı diye bir yangın sınıfı yoktur. Elektrik bir yangın türü değil, yangın nedenidir. Elektrikli bir cihazda yanan, aslında kablonun yalıtımı, cihazın plastik gövdesi ya da çevredeki maddelerdir.
Elektrik kaynaklı yangınlarda:
- İlk iş, mümkünse elektriği kesmektir.
- Elektrik kesilemiyorsa elektriği iletmeyen söndürücüler, yani karbondioksitli ya da kuru kimyevi tozlu söndürücüler kullanılır.
- Gerilim altındaki bir tesise asla su sıkılmaz.
Gerilim Altındaki Tesislerde Güvenlik Mesafeleri
İtfaiye eğitimlerinde, gerilim altındaki tesislere söndürücüyle müdahale ederken korunması önerilen asgari mesafeler şöyledir:
| Tesisin gerilimi | Asgari güvenlik mesafesi |
|---|---|
| 15 kV’a kadar | 1 metre |
| 15-35 kV arası | 2 metre |
| 35 kV’un üzeri | 3 metre |
İşyerinizde Hangi Söndürücü Olmalı?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, söndürücü tipinin mekândaki olası yangın sınıfına göre seçilmesini öngörür. Bir ofiste ABC kuru kimyevi tozlu ve karbondioksitli söndürücüler yeterli olabilirken, endüstriyel mutfakta F sınıfı, metal işleme atölyesinde D sınıfı söndürücü gerekir. Söndürücü sayısı, yerleşimi ve bakımı için Yangın Güvenliği yazımıza, söndürme maddelerinin özellikleri için Yangın Söndürme Maddeleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Yangın sınıfları nelerdir?
A (katı maddeler), B (yanıcı sıvılar), C (yanıcı gazlar), D (yanıcı metaller) ve F (pişirme yağları) olmak üzere beş yangın sınıfı vardır.
Elektrik yangını hangi sınıfa girer?
TS EN 2 standardında elektrik yangını için ayrı bir sınıf yoktur; elektrik bir yangın nedenidir. Önce elektrik kesilir, ardından yanan maddeye göre uygun söndürücü kullanılır. Gerilim altındaki tesislerde karbondioksitli veya kuru kimyevi tozlu söndürücü kullanılır, su kullanılmaz.
Hangi yangına su ile müdahale edilmez?
Yanıcı sıvı (B), metal (D) ve pişirme yağı (F) yangınlarına ve gerilim altındaki elektrikli tesislere su ile müdahale edilmez.
ABC tozlu söndürücü hangi yangınlarda kullanılır?
Katı madde (A), yanıcı sıvı (B) ve yanıcı gaz (C) yangınlarında kullanılabilir. Metal ve pişirme yağı yangınları için uygun değildir.
İlgili yazı: Yangın Köpükleri.
Sonuç
Yangına doğru müdahale, yanan maddeyi tanımakla başlar. İşyerinizdeki olası yangın sınıflarını belirlemek, uygun söndürücüleri doğru yerlere koymak ve çalışanlara hangi yangına neyle müdahale edileceğini öğretmek, küçük bir yangının büyümesini önler. Yangının temel ilkeleri için Yangın Nedir? Yangın Üçgeni yazımızı okuyabilirsiniz.
