Yüksekte Çalışma Ekipmanları: Emniyet Kemeri, Lanyard, Ankraj ve Kontrol

Kişisel düşme önleme sistemi; emniyet kemeri, bağlantı halatı, şok emici, ankraj noktası ve bağlantı elemanlarından oluşan bir zincirdir ve bu zincir en zayıf halkası kadar güçlüdür. Yanlış seçilmiş bir kemer, yıpranmış bir lanyard ya da bir boruya bağlanmış bir kanca, düşme anında hayatı kurtaracak sistemi işe yaramaz hâle getirebilir. Bu yazıda yüksekte çalışma ekipmanlarını, standartlarını ve kullanmadan önce yapılması gereken kontrolleri ele alıyoruz.

Yazı, “Yüksekte Güvenli Çalışma Eğitici Eğitmenliği Kılavuzu” sunumundan, Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nden ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.

Mevzuat Ne Diyor?

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’ne göre toplu koruma önlemlerinin düşme riskini tamamen ortadan kaldıramadığı ya da uygulanamadığı durumlarda; uygun ankraj noktaları veya yaşam hatları oluşturularak tam vücut kemer sistemleri, bağlantı halatları, kancalar, karabinalar, enerji sönümleyiciler ve yaşam hattına bağlantıyı sağlayan halat tutucular verilmeli ve kullanılmalıdır.

Düşme Önleme Sisteminin Bileşenleri

Tam Vücut Emniyet Kemeri

• Düşmeyi durdurmak için yalnızca tam vücut (paraşüt tipi) kemer kullanılmalıdır. Bel tipi kemerler düşme anında kuvveti bele yoğunlaştırır ve ciddi yaralanmalara yol açar.
• Düşme durdurma bağlantısı genellikle sırttaki D halkasına (ya da göğüsteki işaretli bağlantı noktasına) yapılır; bel yanlarındaki D halkaları yalnızca pozisyon alma içindir.

Kemer Nasıl Giyilir?

1. Kemeri sırt D halkasından tutup silkeleyerek kayışların düzgün durmasını sağlayın.
2. Bütün tokaları açın.
3. Omuz kayışlarını bir yelek gibi giyin ve ayarlayın.
4. Bacak kayışlarını bacakların arasından geçirerek bağlayın; kayışlar kasığa değil, uyluğa oturmalıdır.
5. Göğüs kayışını bağlayın.
6. Bütün kayışları vücuda oturacak şekilde ayarlayın; kayış ile vücut arasına düz bir el sığmalı, yumruk sığmamalıdır.
7. Bütün tokaların kilitli olduğunu kontrol edin.

Ankraj Noktası

• Ankraj noktası TS EN 795 standardına uygun olmalı ya da bir uzman tarafından yeterli dayanımda olduğu doğrulanmalıdır.
• Mümkün olduğunca baş seviyesinin üzerinde ve çalışanın doğrudan üstünde olmalıdır.
• Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’ne göre kenar korkulukları, balkon ve merdiven korkulukları, taşınabilir merdivenler, tesisat boruları, çatı olukları ve kanallar ankraj noktası olarak kullanılamaz.
• Vinç kancaları ve hareketli ekipmanlar ankraj olarak kullanılmamalıdır.

Bağlantı Halatı, Şok Emici ve Geri Sarmalı Sistemler

• Bağlantı halatının uzunluğu (şok emici dahil) en fazla 2 metre olmalıdır.
• Halatı keskin kenarların üzerinden geçirmeyin; düğüm atarak kısaltmayın.
• Çift kollu lanyard kullanarak bir noktadan diğerine geçerken her zaman en az bir kolun bağlı kalmasını sağlayın (yüzde yüz bağlı kalma).
• Geri sarmalı düşüş tutucular, çalışanın daha geniş bir alanda hareket etmesine izin verir ve düşmede çok kısa mesafede kilitlenir; alçak yüksekliklerde şok emicili lanyarda göre daha güvenlidir.
• Yaşam hatlarında ve geri sarmalı sistemlerde zeminle arasında en az 1 metre ilave güvenlik mesafesi bırakılmalıdır.

Kullanmadan Önce Kontrol

Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik’e göre KKD’ler her kullanımdan önce kontrol edilir; arızalı donanım arıza giderilmeden kullanılamaz. İşveren de KKD’lerin üretici talimatlarına uygun bakım, onarım ve periyodik kontrollerini yaptırmakla yükümlüdür.

• Kayışlarda kesik, yırtık, sökülmüş dikiş, yanık, kimyasal leke ya da sertleşme var mı?
• Tokalar, D halkaları ve ayar elemanlarında çatlak, deformasyon ya da paslanma var mı?
• Karabinaların ve kancaların kilit mekanizması kendiliğinden kapanıyor ve kilitleniyor mu?
• Şok emicinin kılıfı sağlam mı, açılmış ya da yırtılmış mı?
• Halatta aşınma, ezilme, tüylenme ya da kesik var mı?
• Geri sarmalı cihaz halatı düzgün çekilip geri sarılıyor ve sert çekildiğinde kilitleniyor mu?
• Ürün etiketi okunabilir mi, son kullanma ya da periyodik kontrol tarihi geçmemiş mi?

Düşme yaşanan ekipman bir daha kullanılmaz: Bir düşmeyi durdurmuş kemer, lanyard ve şok emici, dışarıdan sağlam görünse bile hemen kullanımdan kaldırılmalıdır. Yönetmeliğe göre düşme yaşanan yaşam hattı sistemi de teknik kontrolü yapılmadan yeniden kullanılamaz.

Saklama ve Kullanım Ömrü

• Ekipmanları güneş ışığından, ısıdan, nemden ve kimyasallardan uzak, kuru ve havalandırılan bir yerde asılı olarak saklayın.
• Tekstil esaslı ekipmanların kullanım ömrü üreticinin belirttiği süreyi aşmamalıdır; ağır kullanım koşullarında bu süre kısalır.
• Baretler TS EN 397 standardına uygun olmalı; güneş ışığı plastiği zamanla zayıflattığı için üreticinin belirttiği sürede ve büyük bir darbeden sonra mutlaka değiştirilmelidir. Yüksekte çalışmada çene kayışlı baret kullanılmalıdır.

Eğitim

Yüksekte çalışma ekipmanları ancak doğru kullanıldığında koruma sağlar. Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik’e göre bu işlerde çalışacakların işe başlamadan önce mesleki eğitim almaları zorunludur. Eğitim; ekipmanın seçimini, giyilmesini, kontrolünü, ankraj seçimini ve kurtarma prosedürlerini uygulamalı olarak içermelidir.

İlgili yazı: İple Erişim ile Çalışma.