Her endüstriyel kaza, bir sonraki kazayı önlemek için bir fırsattır; yeter ki nedenleri doğru anlaşılsın. TMMOB Kimya Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi’nin 2025 raporu, yıl içinde yaşanan yüzlerce olay arasından öğretici bulduğu beşini ayrıntılı olarak inceliyor. Bu yazıda bu olayları, olası mekanizmalarını ve her birinden çıkarılması gereken dersleri özetliyoruz.
Yazı, TMMOB Kimya Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi’nin “2025 Yılı Endüstriyel Yangınlar ve Patlamalar Raporu”ndaki olay incelemelerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Olayların nedenlerine ilişkin değerlendirmeler, raporda belirtildiği gibi açık kaynaklara ve bilirkişi bulgularına dayanır; kesin nedenler yargı ve resmî inceleme süreçleriyle belirlenir. Bu nedenle işletme adlarına yer verilmemiştir.
1. Tamirhanede Tanker Patlaması (Gaziantep, Nizip – 28 Şubat 2025)
Ne oldu? Küçük sanayi sitesindeki bir tamirhanede bakım ve onarım gören bir yakıt tankeri, oksijen kaynağıyla kesilirken patladı; 2 kişi hayatını kaybetti, 3 kişi yaralandı.
Mekanizma: Tank boş görünse de içinde kalan yakıt buharı havayla patlayıcı bir karışım oluşturmuştu; kesme sırasında çıkan ateşleme kaynağı bu karışımı tutuşturdu.
Dersler:
- Daha önce yanıcı sıvı taşımış “boş” bir tank, en tehlikeli tanktır.
- Kapalı hacimlerde sıcak işten önce gazdan arındırma, gaz ölçümü ve yazılı sıcak iş izni zorunlu kabul edilmelidir.
- Rapor, bu tür prosedürlerin büyük tesislerde bilinmesine karşın küçük sanayi sitelerindeki mikro işletmelerde yerleşik olmadığını ve dışarıdan alınan İSG hizmetlerinin günlük iş pratiğine yansımadığını vurguluyor.
Ayrıntılar için Sıcak İş İzni yazımıza göz atabilirsiniz.
2. Arıtma Tesisinde Tank Patlaması (İstanbul, Tuzla – 24 Nisan 2025)
Ne oldu? Deri organize sanayi bölgesindeki bir arıtma tesisinde, çamur çürütme reaktörü olarak kullanılan bir tank patlayarak yapısal olarak çöktü; içindeki çamurun ani ve yüksek enerjili yayılması sonucu 1’i ağır 5 işçi yaralandı.
Olası mekanizmalar:
- Organik çamurun biyolojik ayrışmasıyla oluşan metan ve hidrojen sülfürün, bakım ya da arıza sırasında içeri giren havayla patlayıcı karışım oluşturması,
- Gaz tahliye hattının tıkanması ya da kompresör arızası nedeniyle tankın aşırı basınca maruz kalması ve basınç tahliye düzeneklerinin bulunmaması ya da çalışmaması.
Dersler: Arıtma ve biyogaz tesisleri yalnızca çevre tesisi değil, proses güvenliği gerektiren tesislerdir. Biyogazın güvenli yönetimi, basınç tahliye düzenekleri, tank bütünlüğünün izlenmesi ve kapalı hacimlerde patlayıcı ortamın kontrolü temel önlemlerdir.
3. Un Fabrikasında Toz Patlaması (Çorum – 6 Mayıs 2025)
Ne oldu? Bir un fabrikasının paketleme ünitesinde meydana gelen patlamada 1 kişi hayatını kaybetti, 8 işçi yaralandı.
Olası mekanizma: Paketleme ünitesindeki bir tıkanıklığı gidermek için basınçlı hava kullanılması, biriken un tozunu havaya kaldırarak kapalı alanda bir toz bulutu oluşturmuş ve bu bulut bir ateşleme kaynağıyla tutuşmuş olabilir.
Dersler:
- Tozlu tesislerde basınçlı havayla temizlik ve tıkanıklık giderme, toz bulutu oluşturduğu için çok tehlikelidir.
- Toz birikimi sistematik olarak temizlenmeli, toz toplama sistemleri etkin çalışmalı, patlayıcı ortam bölgeleri belirlenmeli ve bu bölgelerde uygun ekipman kullanılmalıdır.
- Rapor, un, yem, nişasta ve tahıl tesislerinde toz patlamalarının belirli aralıklarla tekrar ettiğine dikkat çekiyor.
Ayrıntılar için Toz Patlaması yazımıza göz atabilirsiniz.
4. Halı Fabrikasında Buhar Kazanı Patlaması (Gaziantep – 17 Mayıs 2025)
Ne oldu? Organize sanayi bölgesindeki bir halı fabrikasının buhar kazanı patladı; 7 kişi yaralandı, fabrikanın bazı duvarları yıkıldı, çevredeki araçlar hasar gördü. Rapor, ölüm yaşanmamasının tesadüf olduğunu vurguluyor.
Mekanizma: Buhar kazanı patlamaları, aşırı basınç, korozyon ve metal yorgunluğu ya da su seviyesinin düşmesi sonucu aşırı ısınan yüzeye suyun temas etmesiyle meydana gelen fiziksel patlamalardır.
Dersler: Emniyet ventilleri, basınç ve sıcaklık kontrolleri, su seviyesi korumaları ve otomatik emniyet düzenekleri düzenli test edilmeli; periyodik kontroller aksatılmamalı ve kazan operatörleri eğitilmelidir. Ayrıntılar için Buhar Kazanı Patlamaları yazımıza göz atabilirsiniz.
5. Kozmetik Fabrikasında Yangın (Kocaeli, Dilovası – 8 Kasım 2025)
Ne oldu? Bir kozmetik fabrikasında çıkan yangında 3’ü çocuk 7 kişi hayatını kaybetti, 6 kişi yaralandı.
Mekanizma: Bilirkişi raporlarına göre parfüm üretiminde kullanılan etil alkolün IBC tankından karıştırma kazanına aktarımı sırasında, elektrikli bir cihaz arızası ya da daha düşük bir ihtimalle statik elektrik nedeniyle bir parlama yaşandı ve yangın çok kısa sürede binanın tamamına yayıldı.
Rapordaki tespitler:
- Alkol buharını tahliye edecek yeterli proses havalandırması yoktu.
- Patlayıcı ortama uygun ekipman kullanılmıyordu; topraklama ve eş potansiyel bağlantı yapılmamıştı.
- Duman tahliye sistemi yoktu; sac panelle kaplı cephe dumanın tahliyesini engelledi.
- Yangın algılama ve otomatik söndürme sistemi yoktu.
- Tahliye yolları işaretlenmemişti; tek acil çıkış kapısı üretim hattı ve ambalajlarla kısmen kapatılmıştı.
- Üretim ruhsatsız katta sürdürülüyordu; içerideki 13 işçiden yalnızca biri sigortalıydı; dışarıdan İSG hizmeti alınmasına rağmen hizmet fiilen yürütülmüyor, eğitim verilmiyordu.
Dersler: Rapor bu olayı teknik bir hatadan çok “çok yönlü bir ihmaller zinciri” olarak nitelendiriyor. Parlayıcı sıvı aktarımında havalandırma, topraklama ve uygun ekipman; her binada ikinci bir kaçış yolu, algılama ve duman tahliyesi; ve kâğıt üzerinde değil sahada yürütülen bir İSG hizmeti hayat kurtarır. Parlayıcı sıvılar için Parlayıcı ve Yanıcı Sıvıların Güvenli Depolanması ve LEL, UEL ve Parlama Noktası yazılarımıza bakabilirsiniz.
Ortak Dersler
- Bakım ve onarım, en riskli operasyonlardır: enerji izolasyonu, gazdan arındırma, gaz ölçümü ve çalışma izni olmadan başlanmamalıdır.
- Patlayıcı ortam oluşabilecek her işletme patlamadan korunma dokümanı hazırlamalı ve uygulamalıdır.
- Basınçlı ekipmanların emniyet düzenekleri ve periyodik kontrolleri hayati önemdedir.
- Tozlu tesislerde temizlik ve toz toplama, patlama önleminin temelidir.
- Kaçış yolları, algılama ve duman tahliyesi, bir yangının can kaybına dönüşüp dönüşmeyeceğini belirler.
- Küçük işletmeler de büyük tesisler kadar risk taşır; İSG hizmeti sahaya yansımalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Boş bir yakıt tankı neden patlar?
Boş görünen tankta kalan yakıt buharı havayla patlayıcı karışım oluşturur; kaynak ya da kesme gibi bir ateşleme kaynağı bu karışımı tutuşturur. Bu yüzden sıcak işten önce tank gazdan arındırılmalı ve gaz ölçümü yapılmalıdır.
Un fabrikalarında neden patlama olur?
Havada asılı kalan ince un tozu belirli derişimlerde patlayıcı ortam oluşturur; kapalı alanda bir kıvılcım ya da sıcak yüzeyle tutuşursa toz patlaması meydana gelir.
Buhar kazanları neden patlar?
Aşırı basınç, emniyet düzeneklerinin arızası, korozyon ve metal yorgunluğu ya da su seviyesinin düşmesiyle aşırı ısınan yüzeye su gelmesi buhar kazanı patlamalarının başlıca nedenleridir.
Sonuç
2025’in öne çıkan olayları, büyük felaketlerin çoğu zaman bilinen ve önlenebilir hatalardan doğduğunu bir kez daha gösteriyor: boş sanılan bir tankta yapılan kesim, basınçlı havayla temizlenen bir toz birikintisi, test edilmeyen bir emniyet ventili, kapatılmış bir acil çıkış. Bu derslerin sahaya taşınması, bir sonraki raporda daha az isim görmemizi sağlayacaktır. Genel istatistikler için 2025 Endüstriyel Yangın ve Patlama İstatistikleri yazımıza göz atabilirsiniz.
