Soğuk hava deposunda saatlerce çalışan depo personeli, kışın şantiyede iskelede çalışan işçi, buzlu suya düşen liman çalışanı veya yağmurda ıslanıp rüzgârda kalan saha ekibi… Vücut ısısı normalin altına düştüğünde hipotermi gelişir; önce titreme ve beceriksizlik, sonra bilinç bulanıklığı ve ağır durumda ölüm görülebilir. Bu yazıda soğukta çalışanlarda hipotermi belirtilerini, ilk yardımı ve işyerinde alınacak önlemleri anlatıyoruz.
Yazı, Sağlık Bakanlığı hastane öncesi acil sağlık hizmetleri algoritmalarının hipotermiye ilişkin bölümlerinden ilk yardımcıyı ilgilendiren kısımlar alınarak hazırlanmıştır; sağlık personeline yönelik ileri uygulamalar dahil edilmemiştir. Yazı ilk yardım eğitiminin yerine geçmez.
Kimler Risk Altında?
- Soğuk hava depoları ve dondurucularda çalışanlar
- Kışın açık alanda çalışanlar: inşaat, yol bakım, tarım, enerji hatları, kar temizleme
- Suya düşme riski olanlar: liman, balıkçılık, baraj ve kanal işleri
- Islak giysiyle rüzgâra maruz kalanlar
- Uzun süre hareketsiz kalanlar (yaralanma, sıkışma, yüksekte asılı kalma)
- Yorgunluk, yetersiz beslenme, alkol ve bazı ilaçlar riski artırır.
Belirtiler: Üç Evre
| Evre | Vücut ısısı | Belirtiler |
|---|---|---|
| Hafif | 32-35 °C | Bilinç açık; şiddetli titreme, soğuk ve soluk cilt, el becerisinde azalma, konuşmada yavaşlama |
| Orta | 28-32 °C | Bilinç bulanık, titreme azalır veya durur, uyuşukluk, mantıksız davranışlar |
| Ağır | 28 °C altı | Bilinç kapalı, solunum ve nabız çok yavaş ve zor fark edilir |
Dikkat: Titremenin durması iyileşme değil, durumun ağırlaştığının işaretidir. Ağır hipotermide kişi ölmüş gibi görünebilir; ancak yaşam belirtileri çok zayıf olabileceği için sağlık ekibi gelene kadar ilk yardıma devam edilmelidir.
İlk Yardım
- Soğuktan uzaklaştırın: Kişiyi rüzgârsız, kuru ve mümkünse sıcak bir ortama alın. Yerdeki soğuğa karşı altına yalıtım (battaniye, karton) koyun.
- Nazik davranın: Özellikle orta ve ağır hipotermide kişiyi sarsmadan, yatay pozisyonda taşıyın; ani hareketler kalp ritim bozukluğunu tetikleyebilir.
- Islak giysileri çıkarın: Dikkatlice, gerekirse keserek çıkarın; kuru giysi giydirin veya battaniyeye sarın. Başı da örtün.
- Pasif ısıtma: Battaniye, termal örtü (folyo battaniye) ve kuru giysilerle ısı kaybını önleyin.
- Bilinç açıksa: Sıcak, şekerli ve alkolsüz içecek verilebilir. Alkol verilmez.
- Orta-ağır hipotermide: Ilık paketler baş-boyun, koltuk altı ve kasık bölgesine konulabilir; doğrudan cilde değil, bir bezle sarılarak. Kollar ve bacaklar ovulmaz.
- 112’yi arayın: Bilinç bulanıksa veya kapalıysa hemen 112 aranır. Bilinç kapalıysa ve normal soluk alıyorsa yan yatış pozisyonu verilir; solunum normal değilse temel yaşam desteğine başlanır. Ayrıntılar için İşyerinde Kalp Durması yazımıza bakabilirsiniz.
Yapılmaması gerekenler
- Kişiyi sıcak suya sokmak veya sobanın, ısıtıcının dibine yatırmak
- Kol ve bacakları ovmak, sert masaj yapmak
- Alkol veya kafeinli içecek vermek
- Bilinci bulanık kişiye ağızdan bir şey vermek
- Kişiyi yürütmeye zorlamak veya sarsarak taşımak
Donma (Soğuk Yanığı) Hakkında Kısa Not
El, ayak, kulak ve burunda soğuk nedeniyle doku hasarı gelişebilir: cilt beyazlaşır veya mumsu görünür, his kaybı olur. Bölge ovulmaz, doğrudan sıcağa tutulmaz; kuru ve sıcak bir ortamda sarılarak korunur ve sağlık kuruluşuna başvurulur. Yeniden donma riski varsa bölge ısıtılmaya başlanmaz.
İşyerinde Önlemler
- Soğukta yapılan işler risk değerlendirmesinde ayrıca ele alınıyor
- Katmanlı, rüzgâr ve su geçirmeyen iş giysileri, ısı yalıtımlı eldiven, bere ve bot sağlanıyor
- Islanan giysilerin değiştirilmesi için yedek giysi bulunuyor
- Sıcak dinlenme alanı ve sıcak içecek imkânı var
- Çok soğuk ve rüzgârlı havalarda çalışma süreleri kısaltılıyor, molalar artırılıyor
- Soğuk depolarda kapının içeriden açılabildiği ve alarm sistemi olduğu kontrol ediliyor; içeride kalma riskine karşı önlem var
- Eşli çalışma uygulanıyor; çalışanlar birbirlerinin belirtilerini izliyor
- Çalışanlar hipotermi belirtileri ve ilk yardım konusunda bilgilendirildi
- Su kenarında can yeleği ve kurtarma ekipmanı bulunuyor
Sıcak ortamlar için Sıcak Çarpması, su kenarı için Suda Boğulmada İlk Yardım yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hipotermi hangi vücut ısısında başlar?
Vücut ısısı 35 °C’nin altına düştüğünde. 32-35 °C hafif, 28-32 °C orta, 28 °C’nin altı ağır hipotermi olarak değerlendirilir.
Hipotermide kişiye alkol verilir mi?
Hayır. Alkol ısı kaybını artırır. Bilinç açıksa sıcak, şekerli ve alkolsüz içecek verilebilir.
Titreme durduysa kişi iyileşmiş midir?
Hayır. Titremenin durması, hipoterminin ağırlaştığını gösterebilir; hemen 112 aranmalıdır.
İlgili yazı: İşyerinde Aydınlatma ve Termal Konfor.
Sonuç
Hipotermi sessizce ilerler; kişi çoğu zaman tehlikede olduğunu fark etmez. Uygun giysi, ısınma molaları, eşli çalışma ve belirtileri tanıyan çalışanlar, soğukta çalışmayı güvenli kılar. Hipotermi geliştiğinde ise kişiyi soğuktan uzaklaştırmak, nazik taşımak, ıslak giysileri çıkarmak ve 112’yi aramak hayat kurtarır.
