Asansörleri her gün düşünmeden kullanırız, ancak onları temizleyen ve bakımını yapan çalışanlar için asansör, işyerinin en riskli alanlarından biridir. Kabin her an hareket edebilir, kapılar aniden kapanabilir, ıslak bez elektrik aksamına değebilir ve ıslak zemin hem çalışanı hem yolcuyu düşürebilir. Bu yazıda asansörlerde temizlik ve bakım çalışmalarındaki tehlikeleri, kazaların nasıl meydana geldiğini ve alınması gereken mühendislik, idari ve kişisel önlemleri ele alıyoruz.
Yazı, Boğaziçi Yönetim’in (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) Ocak 2026 tarihli “Asansörlerde İş Sağlığı ve Güvenliği” konulu İSG Bülteni’nden, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nden ve Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’nden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Asansörler Neden Yüksek Riskli Çalışma Alanıdır?
- Hareketli kabin ve kapılar: Asansör her an kendiliğinden çalışmaya başlayabilir, kapılar aniden açılıp kapanabilir.
- Elektrikli ve mekanik aksam: Butonlar, kontrol panoları ve kumanda sistemleri suya ve neme karşı hassastır.
- Dar ve kapalı alan: Kabin içinde hareket ve kaçış alanı sınırlıdır, havalandırma yetersiz olabilir.
- Dışarıdan müdahale: Yoğun kullanılan binalarda yolcular, temizlik sırasında asansörü çağırabilir.
Risk Türleri
| Risk | Örnek |
|---|---|
| Mekanik | Kabinin beklenmedik hareketi, kapı mekanizmaları |
| Elektriksel | Islak bezle butona ya da panoya temas, kısa devre |
| Kayma, takılma, düşme | Islak bırakılan kabin ve kat zemini |
| Sıkışma ve ezilme | Kapılar arasında el ya da ayak sıkışması |
| Kimyasal | Temizlik maddelerine maruz kalma, kapalı kabinde buhar |
| Kapalı alan | Yetersiz havalandırma, kabinde mahsur kalma |
| Biyolojik | Yoğun kullanılan butonlar ve yüzeylerdeki mikroorganizmalar |
Biliyor muydunuz? Asansör butonları ve kontrol panoları düşük voltajla çalışsa bile elektrik çarpması riski taşır. Bu yüzden elektrik aksamına asla ıslak bezle dokunulmamalı ve panolara sıvı püskürtülmemelidir.
Kazalar Nasıl Meydana Geliyor?
- Kapılar arasında el veya ayak sıkışması
- Islak zeminde kayarak düşme
- Kabinin beklenmedik şekilde hareket etmesi
- Elektrik aksamına ıslak bezle temas sonucu elektrik çarpması
- Temizlik ekipmanlarının (paspas, kova, kablo) kapı mekanizmalarına takılması
- Kabinde mahsur kalma
- Yetkisiz kişilerin makine dairesine ya da kumanda sistemine müdahalesi
- Kapalı kabinde kimyasal buhara maruz kalma
Riskin Arttığı Durumlar ve Yerler
- Yoğun kullanım saatlerinde ya da asansör çalışır durumdayken temizlik yapılması
- Zeminin ıslak bırakılması ve uyarı levhası konulmaması
- Arızalı ya da bakım bekleyen asansörlerde çalışılması
- Yorgunluk, acelecilik ve dikkatsizlik; tek başına çalışma
- Metro istasyonları gibi sürekli yolcu akışının olduğu, zaman baskısı ve kalabalığın dikkati dağıttığı yerler
- Yurtlar gibi gece de yoğun kullanılan ve yük asansörlerinin yolcu taşımada kullanılabildiği binalar
Mevzuat Ne Diyor?
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’ne göre bakım işleri ancak ekipman kapalı, enerji bağlantısı kesik ve bütün hareketleri durmuşken yapılabilir; enerji kesme düzenekleri kolayca görülebilir ve tanınabilir olmalıdır.
- Aynı yönetmeliğe göre insan taşıyan ekipmanlarda çarpma, sıkışma ve ezilme riskleri önlenmeli ve mahsur kalanların kurtarılması sağlanmalıdır.
- Yük asansörleri, kabininde insan seyri olmayan, yalnızca yük taşınan asansörlerdir. İnsan taşımak için üretilmemiş ekipmanlar, amacı dışında kullanılmalarını önlemek için açıkça işaretlenmelidir.
- Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’ne göre asansörün bakımı, monte eden firma ya da yetkili servisi tarafından ayda en az bir kez yapılır ve bina sorumlusu, bakım sözleşmesi dışındaki üçüncü kişilerin asansöre müdahalesine izin veremez.
Bu nedenle temizlik personelinin görevi kabin içi, kapı yüzeyleri ve kat girişleriyle sınırlı olmalıdır. Makine dairesi, asansör kuyusu, kuyu dibi ve kabin üstü yalnızca yetkili servis personelinin çalışma alanıdır.
Kazaları Önleme Yöntemleri
Mühendislik Önlemleri
- Çalışmaya başlamadan önce asansörü kat seviyesinde sabitleyin; varsa bakım ya da servis anahtarıyla kabini hareketsiz hâle getirin.
- Çalışma alanında yeterli aydınlatma sağlayın.
- Arızalı asansörleri derhal kullanım dışı bırakın.
- Kapı ve zeminlerin sağlamlığını düzenli olarak kontrol edin.
- Aylık bakımları ve yıllık periyodik kontrolleri aksatmadan yaptırın.
İdari Önlemler
- Asansör temizlik talimatını çalışanlara yazılı olarak verin.
- Temizliği yoğun saatlerin dışında planlayın.
- Çalışma süresince “Asansör Temizlikte” uyarı levhasını kat girişinde görünür şekilde kullanın.
- Yetkisiz kişilerin makine dairesine ve teknik alanlara girişini engelleyin.
- Kullanılan temizlik kimyasallarının güvenlik bilgi formlarını çalışanlarla paylaşın; kapalı kabinde sprey ve uçucu kimyasal kullanımını sınırlayın.
- Düzenli İSG eğitimleri ve saha denetimleri yapın.
Kişisel Önlemler
- Kaymaz tabanlı iş ayakkabısı ve kimyasala uygun eldiven kullanın.
- Butonları, panoları ve kumanda tablolarını kuru bezle ya da üreticinin önerdiği şekilde silin; sıvıyı doğrudan püskürtmeyin.
- Elektrik panolarını açmayın, kumanda sistemine dokunmayın.
- Kapı aralığına el, ayak ya da temizlik ekipmanı sokmayın.
- Arıza ve emniyetsiz durumları vakit kaybetmeden bildirin.
Asansör Temizliği İçin Adım Adım Güvenli Çalışma
- Asansörün çalışır ve arızasız olduğunu gözle kontrol edin.
- Kat girişine “Asansör Temizlikte” levhasını koyun.
- Asansörü kat seviyesinde sabitleyin ve kapıları açık tutacak güvenli yöntemi kullanın (kapıyı paspas ya da kovayla tutmayın).
- Önce kuru temizlik yapın, ardından zemini az nemli paspasla silin.
- Butonları ve panoları kuru ya da üreticinin önerdiği şekilde temizleyin.
- Zeminin tamamen kuruduğundan emin olun.
- Bütün ekipmanları kabinden çıkarın, levhayı kaldırın ve asansörü kullanıma açın.
Asansör Temizliği Kontrol Listesi
- Yazılı temizlik talimatı var ve çalışanlara verildi mi?
- Temizlik yoğun saatlerin dışında mı planlandı?
- “Asansör Temizlikte” levhası kullanılıyor mu?
- Asansör çalışma sırasında kat seviyesinde sabitleniyor mu?
- Elektrik aksamına ıslak bezle temas edilmiyor mu?
- Zemin kuru bırakılıyor mu?
- Kaymaz ayakkabı ve eldiven kullanılıyor mu?
- Makine dairesi kilitli ve yetkisiz girişe kapalı mı?
- Arızalı asansör kullanım dışı bırakılıp bildiriliyor mu?
- Aylık bakım föyleri ve yıllık periyodik kontrol raporu güncel mi?
Sıkça Sorulan Sorular
Asansör temizlenirken nelere dikkat edilmelidir?
Asansör kat seviyesinde sabitlenmeli, uyarı levhası konulmalı, elektrik aksamına ıslak bezle dokunulmamalı, zemin kuru bırakılmalı ve kaymaz ayakkabı giyilmelidir.
Temizlik personeli makine dairesine ya da kabin üstüne çıkabilir mi?
Hayır. Makine dairesi, asansör kuyusu ve kabin üstü yalnızca yetkili servis personelinin çalışma alanıdır. Yönetmeliğe göre bakım sözleşmesi dışındaki kişilerin asansöre müdahalesine izin verilmez.
Asansör butonları elektrik çarpar mı?
Butonlar ve kontrol panoları düşük voltajlı olsa bile, ıslak bezle ya da sıvıyla temas hâlinde elektrik çarpması ve kısa devre riski taşır.
Yük asansörüyle insan taşınabilir mi?
Hayır. Yük asansörleri kabininde insan seyri olmayan, yalnızca yük taşınan asansörlerdir ve bu durum açıkça işaretlenmelidir.
Sonuç
Asansörlerde temizlik ve bakım; planlı, kontrollü ve gerekli önlemler alınarak yapıldığında güvenlidir. Kat seviyesinde sabitleme, uyarı levhası, kuru elektrik aksamı, kuru zemin, kaymaz ayakkabı ve teknik alanların yetkili servise bırakılması kazaların büyük bölümünü önler. Asansörün güvenli olup olmadığını gösteren etiketler ve bina sorumlusunun yükümlülükleri için Asansör Etiket Renkleri ve Periyodik Kontrol yazımıza göz atabilirsiniz.
