Hazır beton, santralde üretilip transmikserle şantiyeye taşınır, beton pompasıyla döküm noktasına iletilir; tünellerde ise püskürtme makineleriyle uygulanır. Bu zincirin her halkası farklı bir iş makinesiyle çalışır ve her birinin kendine özgü riskleri vardır. Bu yazıda beton üretimi ve uygulamasında kullanılan iş makinelerini ve bu makinelerle çalışırken dikkat edilmesi gerekenleri ele alıyoruz.
Yazı, Özel Çerkezköy İş Makineleri Kursu’nun “İş Makinelerinin Türleri ve Tanımları” ders sunumundan yararlanılarak hazırlanmıştır.
Beton Santrali
Beton santrali, her türlü projede kullanılan yüksek kaliteli betonun hızlı ve yüksek kapasitede üretilmesi için kullanılır. Kum, çakıl, mıcır, kimyasal katkılar ve çimento belirli oranlarda karıştırılarak hazır beton elde edilir. Uygulamaya ve projeye göre üç modeli vardır:
| Model | Özelliği |
|---|---|
| Sabit | Kalıcı olarak kurulur, yüksek ve sürekli üretim kapasitesi sağlar. |
| Mobil | Taşınabilir; baraj, otoyol gibi büyük projelerde şantiyenin yanına kurulabilir. |
| Kompakt | Küçük alana sığan, hızlı kurulan, orta kapasiteli santraldir. |
Transmikser (Beton Taşıma ve Karıştırma Aracı)
Transmikser, kamyon şasisi, römork ya da yarı römork üzerine monte edilmiş ya da kendinden yüklemeli kompakt olarak üretilmiş, hazır betonu taşıyan, yol boyunca karıştırarak donmasını önleyen ve şantiyede boşaltan mobil iş kamyonudur.
Beton Pompası
Beton pompası, akışkan yapı malzemelerini hidrolik ya da pnömatik sistemle yüksek binalara, yatay ya da dikey döküm noktalarına ileten makinedir. Kamyon üstü (bomlu) olabileceği gibi sabit ya da mobil hat pompaları da vardır. Bomlu beton pompaları, yüksek katlara ve ulaşılması zor noktalara hızlı döküm sağlar.
Beton Püskürtme Makinesi
Akışkan ve homojen harcı püskürtme yöntemiyle yüzeye uygulayan, yer üstü ve özellikle yer altı tünel yapımlarında kullanılan mobil, kamyon üstü ya da sabit iş makineleridir. Tünel kazısından hemen sonra kaya yüzeyini desteklemek için kullanılan püskürtme beton (shotcrete) bu makinelerle uygulanır.
Beton Makinelerinde Güvenlik
Beton Pompası
- Pompa, sağlam ve düz bir zemine kurulmalı; destek ayakları tam açılmalı ve altlarına uygun taban plakaları konulmalıdır. Kazı kenarına yakın kurulmamalıdır.
- Bom, havai elektrik hatlarına güvenli mesafede tutulmalıdır.
- Bomun ve döküm hortumunun altında ve hareket alanında kimse bulunmamalıdır.
- Hortum ucunu tutan çalışan, tıkanma ya da basınç boşalması sırasında hortumun savrulmasına karşı dikkatli olmalı; tıkanmış hattı açmadan önce basınç tamamen boşaltılmalıdır.
- Rüzgârın kuvvetli olduğu durumlarda bom çalışması durdurulmalıdır.
Transmikser
- Şantiyede geri manevralar bir işaretçi eşliğinde yapılmalı, geri uyarı sinyali çalışmalıdır.
- Kazanın dönen parçalarına ve oluğa çalışma sırasında el sokulmamalıdır.
- Kazan içine bakım ya da temizlik için girilecekse araç durdurulup kontağı kapatılmalı ve kilitlenmelidir.
Çimento ve Taze Beton
- Taze beton ve çimento ciltte kimyasal yanıklara yol açabilir; su geçirmez eldiven, çizme ve uzun kollu giysi kullanılmalıdır.
- Göze sıçramalara karşı koruyucu gözlük takılmalıdır.
- Santrallerde ve püskürtme işlerinde toza karşı solunum koruyucusu kullanılmalıdır.
- Destek ayaklarını tam açmadan pompa çalıştırmak: Bomlu pompanın devrilmesine yol açar.
- Bom altında durmak: Hortum ya da bom parçası düşebilir, hortum savrulabilir.
- Basınçlı hattı açmak: Basınç boşaltılmadan açılan hat, betonu ve parçaları büyük bir hızla fırlatabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Transmikser ne işe yarar?
Hazır betonu santralden şantiyeye taşır, yol boyunca karıştırarak donmasını önler ve şantiyede boşaltır.
Beton santrali çeşitleri nelerdir?
Sabit, mobil ve kompakt olmak üzere üç modeli vardır.
Beton püskürtme makinesi nerede kullanılır?
Özellikle tünel yapımında, kazıdan sonra kaya yüzeyini desteklemek için püskürtme beton uygulamasında kullanılır.
Beton pompası kurulurken nelere dikkat edilmelidir?
Sağlam ve düz zemin, tam açılmış destek ayakları, kazı kenarından uzaklık ve havai elektrik hatlarına güvenli mesafe sağlanmalıdır.
Beton ve harçla çalışanların cilt sağlığı için Çimento ile Güvenli Çalışma yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç
Beton makineleri, modern inşaatın hızını belirleyen ekipmanlardır. Pompanın sağlam kurulması, bom ve hortum hareket alanının boş tutulması, basınçlı hatlara dikkat edilmesi ve çimentoya karşı kişisel korunma, bu makinelerle güvenli çalışmanın anahtarıdır. Diğer makine grupları için İş Makinesi Türleri ve Operatör Belgesi Rehberi yazımıza göz atabilirsiniz.
