Düzen ve Temizlikle Yangın Önleme: İşyerleri İçin Kurallar

Yangın önlemenin en ucuz ve en etkili yolu, çoğu zaman göz ardı edilen düzen ve temizliktir. Köşede biriken ambalaj atıkları, ısıtıcının dibine konmuş karton kutular, tavana kadar yığılmış malzemeler ya da merdiven altına itilmiş eski eşyalar, bir kıvılcımı büyük bir yangına dönüştürebilir. Bu yazıda işyerlerinde düzen ve temizlikle yangın riskini azaltmanın temel kurallarını ele alıyoruz.

Yazı, “Yangın Güvenliği: Endüstriyel Tesisler İçin Kapsamlı Eğitim Rehberi” sunumundan ve Türk mevzuatından yararlanılarak hazırlanmıştır.

Yangın Önlemenin Temel Stratejisi

Yangın; yanıcı madde, ısı ve oksijen bir araya geldiğinde başlar. Oksijen her yerde olduğu için yangın önlemenin temel stratejisi, yanıcı maddeleri ve ısı kaynaklarını kontrol etmek ve bir araya gelmelerini önlemektir. Düzen ve temizlik tam olarak bunu sağlar: yanıcı madde miktarını azaltır ve onu ısı kaynaklarından uzak tutar.

Atıklar ve Birikintiler

• Karton, kâğıt, plastik ve ahşap ambalaj artıkları bekletilmeden toplanmalı ve işyerinden uzaklaştırılmalıdır.
• Kullanım dışı malzemeler ve hurdalar düzenli aralıklarla atılmalıdır.
• Talaş, kırpıntı ve toz birikmesine izin verilmemelidir. Ahşap, kâğıt, plastik ve bazı metal tozları havada asılı kaldığında patlayıcı bir karışım oluşturabilir.
• Yağlı bezler ve üstüpüler kendiliğinden tutuşabilir; kapaklı, metal kaplarda toplanmalı ve her gün boşaltılmalıdır.
• Atık konteynerleri bina duvarlarından ve kapılardan uzak tutulmalıdır.

Isı Kaynaklarından Uzak Tutun

• Isıtıcıların, sobaların ve aydınlatma armatürlerinin yakınına yanıcı malzeme konulmamalıdır. Uluslararası uygulamada bu mesafe en az 90 cm olarak önerilir.
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre sobaların altında ve yanlarında odun, çıra, kömür, kibrit, benzin gibi yanıcı ve parlayıcı maddeler bulundurulamaz; soba yanmaz bir tabla üzerine kurulmalı ve kapakları açık bırakılmamalıdır.
• LPG tüpleri kalorifer radyatörü gibi ısı kaynaklarından en az 2 metre uzakta bulundurulmalıdır.
• Yangın söndürme cihazları ısıtıcıların üzerine ya da yanına konulmamalıdır.

İstifleme Kuralları

• Malzemeler tavana kadar istiflenmemelidir. Sprinkler başlıklarının suyu engelsiz püskürtebilmesi için başlıklar ile istifin üst yüzeyi arasında boşluk bırakılmalıdır. Uluslararası uygulamada bu boşluk, sprinkler olan yerlerde en az yaklaşık 45 cm, sprinkler olmayan yerlerde ise tavandan en az yaklaşık 60 cm olarak alınır.
• İstifler sağlam, dengeli ve devrilmeyecek şekilde yapılmalı; aralarında geçiş ve müdahale için yol bırakılmalıdır.
• İstifler; yangın dolaplarının, söndürücülerin, elektrik panolarının, yangın ihbar butonlarının ve acil çıkışların önünü kapatmamalıdır.
• Parlayıcı sıvılar, yönetmeliğe göre koridorlarda, merdiven altlarında, bodrumlarda ve kaçış yollarında depolanamaz.

Kaçış Yolları ve Geçişler

• Koridorlar, acil kaçış yolları ve yangın kapılarının önü her zaman açık ve temiz tutulmalıdır.
• Merdiven altları, küçük odalar ve dolap arkaları malzeme deposu olarak kullanılmamalıdır.
• Yangın kapıları takozla açık tutulmamalıdır.
• Kaçış yollarındaki zeminler kaygan olmamalı, döküntüler hemen temizlenmelidir.

Elektrik ve Enerji

• Uzatma kabloları ve çoklu prizler yalnızca geçici olarak kullanılmalı ve aşırı yüklenmemelidir.
• Kablolar halı altından, kapı aralarından ya da sıcak yüzeylerin yakınından geçirilmemelidir.
• Hasarlı kablo, fiş ve prizler hemen bildirilmeli ve yalnızca yetkili kişilerce onarılmalıdır.
• Elektrik panolarının önü boş, kapakları kapalı tutulmalı; panolar depo olarak kullanılmamalıdır.
• Çalışma bitiminde gereksiz bütün enerji kaynakları kapatılmalıdır.

Mevzuat

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik, işverene işyerinin düzenini sağlık ve güvenlik risklerine yol açmayacak şekilde kurma ve işyerini düzenli olarak temizleme yükümlülüğü getirir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ise kaçış yollarının sürekli açık tutulmasını, parlayıcı maddelerin belirli yerlerde depolanmamasını ve ısıtma araçlarının güvenli kullanımını düzenler.

Günlük Düzen ve Temizlik Kontrol Listesi

• Ambalaj atıkları ve hurdalar toplandı mı?
• Toz, talaş ve kırpıntı birikintisi temizlendi mi?
• Yağlı bezler kapaklı metal kaplarda mı?
• Isıtıcıların ve armatürlerin yakınında yanıcı malzeme var mı?
• İstifler sprinkler başlıklarının altında yeterli boşluk bırakıyor mu?
• Söndürücülerin, yangın dolaplarının ve panoların önü açık mı?
• Kaçış yolları ve yangın kapıları engelsiz mi?
• Gereksiz enerji kaynakları kapatıldı mı?

Düzen ve temizliği kalıcı bir sisteme dönüştürmek için 5S Yöntemi ile İş Güvenliği yazımıza bakabilirsiniz.