Bir işyerine girdiğinizde gördüğünüz kırmızı çerçeveli daireler, sarı üçgenler, mavi daireler ve yeşil levhalar rastgele seçilmiş tasarımlar değildir. Her rengin ve şeklin yönetmelikle belirlenmiş bir anlamı vardır; çalışan hangi dili konuşursa konuşsun bir bakışta ne yapması gerektiğini anlamalıdır. Bu yazıda iş güvenliği işaretlerinin renklerini, şekillerini ve anlamlarını ele alıyoruz.
Yazı, FSL İş Güvenliği Uzmanlığı Eğitim Kurumu’nun “İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi” kitapçığından ve Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’nden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Güvenlik Renklerinin Anlamı
| Renk | Anlamı | Kullanım |
|---|---|---|
| Kırmızı | Yasak; tehlike alarmı; yangınla mücadele ekipmanı | Tehlikeli davranışlar; dur, kapat, acil durdur, tahliye et; yangın ekipmanının yerinin gösterilmesi |
| Sarı (veya turuncu) | Uyarı | Dikkatli ol, önlem al, kontrol et |
| Mavi | Zorunluluk (emredici) | Özel bir davranış ya da eylem; kişisel koruyucu donanım kullan |
| Yeşil | Acil durum, ilk yardım, tehlike yok | Kapılar, çıkışlar, kaçış yolları, ilk yardım ekipmanı; normale dön |
Mavi, yönetmeliğe göre yalnızca dairesel bir şekil içinde kullanıldığında güvenlik rengi sayılır.
İşaret Levhalarının Şekil ve Renkleri
| İşaret türü | Şekil | Zemin | Piktogram | Çerçeve |
|---|---|---|---|---|
| Yasaklayıcı | Daire | Beyaz | Siyah | Kırmızı çerçeve ve çapraz çizgi (en az %35 kırmızı) |
| Uyarı | Üçgen | Sarı (en az %50) | Siyah | Siyah |
| Emredici | Daire | Mavi (en az %50) | Beyaz | — |
| Acil çıkış ve ilk yardım | Dikdörtgen ya da kare | Yeşil (en az %50) | Beyaz | — |
| Yangınla mücadele | Dikdörtgen ya da kare | Kırmızı (en az %50) | Beyaz | — |
Örnekler
- Yasaklayıcı: Sigara içilmez, açık alevle yaklaşmak yasaktır, yetkisiz giremez, forklift giremez.
- Uyarı: Elektrik tehlikesi, yanıcı madde, asılı yük, kaygan zemin, forklift trafiği.
- Emredici: Baret takınız, gözlük takınız, kulaklık takınız, emniyet kemeri kullanınız, eldiven giyiniz.
- Acil çıkış ve ilk yardım: Acil çıkış, kaçış yolu yönü, ilk yardım dolabı, sedye, göz duşu, toplanma alanı.
- Yangınla mücadele: Yangın söndürücü, yangın dolabı, yangın alarm butonu, yangın merdiveni.
Engel ve Tehlikeli Yerlerin İşaretlenmesi
Çarpma, düşme ya da nesne düşmesi tehlikesi olan engeller ve yerler, birbirini izleyen sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz şeritlerle işaretlenir. Şeritler yaklaşık 45 derece eğimli olmalı ve eşit genişlikte bulunmalıdır. Kolon dipleri, alçak kirişler, platform kenarları, yükleme rampaları ve forklift güzergâhındaki engeller bu şekilde işaretlenir.
Işıklı, Sesli ve El İşaretleri
- Işıklı işaretler: Aralıklı yanıp sönen ışık, sürekli ışığa göre daha yüksek bir tehlikeyi ya da acil durumu gösterir.
- Sesli işaretler: Aralıklı ses de sürekli sese göre daha acil bir durumu belirtir. Tahliye sinyali sürekli olmalıdır.
- Karışıklığı önleme: Aynı anda birden fazla sesli ya da birden fazla ışıklı işaret kullanılmamalıdır.
- El işaretleri: Vinç ve kaldırma operasyonlarında işaretçi ile operatör arasındaki iletişim için kullanılan standart hareketlerdir: başla, dur, acil dur, kaldır, indir, ileri, geri, sağa, sola.
İşaretleri Doğru Kullanmak
- Çok fazla işareti yan yana asarak dikkat dağıtmak
- Soluk, kirli ya da hasarlı levhaları değiştirmemek
- İşareti tehlikenin olmadığı ya da görülmeyen bir yere asmak
- Geçerliliğini yitirmiş işaretleri kaldırmamak
- Çalışanlara işaretlerin anlamını eğitimde anlatmamak
İşaretler, tehlikeyi ortadan kaldırmaz; yalnızca toplu ve teknik önlemlerin yetmediği yerlerde ek uyarı sağlar. Acil çıkış ve yönlendirme işaretlerinin ölçüleri ve aydınlatılması için Tesislerde Yangından Korunma: Saha Denetimi yazımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İş güvenliği işaretlerinde mavi renk ne anlama gelir?
Mavi, zorunluluğu (emredici işareti) ifade eder; örneğin baret, gözlük ya da kulaklık takılmasını zorunlu kılar. Mavi zemin üzerine beyaz piktogramlı daire şeklindedir.
Uyarı işaretleri hangi renktir?
Uyarı işaretleri sarı zemin üzerine siyah piktogramlı, siyah çerçeveli üçgen şeklindedir.
Yangın söndürücü işareti hangi renktir?
Yangınla mücadele işaretleri kırmızı zemin üzerine beyaz piktogramlı dikdörtgen ya da kare şeklindedir.
Tehlikeli engeller nasıl işaretlenir?
Yaklaşık 45 derece eğimli, sarı-siyah ya da kırmızı-beyaz şeritlerle işaretlenir.
Sonuç
Güvenlik işaretleri, işyerinin ortak dilidir: kırmızı yasaklar ve yangın ekipmanını gösterir, sarı uyarır, mavi zorunlu kılar, yeşil kurtuluş yolunu gösterir. Doğru yerde, doğru sayıda ve bakımlı işaretler, çalışanların tehlikeyi bir bakışta tanımasını sağlar.
