Bir tesiste yangın güvenliği sistemlerinin kâğıt üzerinde var olması yetmez. Yangın anında işe yaraması için acil çıkış kapısının kilitsiz olması, yangın dolabının önünün boş olması, söndürücünün yerinde ve dolu olması, elektrik kesildiğinde acil aydınlatmanın yanması gerekir. Bu yazıda tesis yöneticileri, iş güvenliği uzmanları ve acil durum ekipleri için, tesisi yürüyerek denetlerken kullanılabilecek bir yangından korunma kontrol listesini yönetmelik ölçüleriyle birlikte sunuyoruz.
Yazı, Boğaziçi Yönetim’in (İstanbul Büyükşehir Belediyesi) Şubat 2026 tarihli “Tesislerin Yangından Korunması” konulu İSG Bülteni’nden ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Tesislerin Yangından Korunması Nedir?
Tesislerin yangından korunması; yangın çıkmasını önlemek, çıkan yangında can ve mal kaybını en aza indirmek ve yangına zamanında ve etkin müdahale edebilmek için alınan bütün yapısal, teknik ve organizasyonel önlemleri kapsar. Yapısal önlemler binanın kendisiyle (kaçış yolları, kapılar, kompartımanlar), teknik önlemler sistemlerle (algılama, söndürme, aydınlatma), organizasyonel önlemler ise insanlarla (eğitim, ekipler, bakım ve denetim) ilgilidir.
Neden düzenli denetim? Yangın sistemlerindeki eksikliklerin büyük kısmı tasarımdan değil, günlük kullanımdan kaynaklanır: önüne koli istiflenen yangın dolabı, hırsızlığa karşı kilitlenen acil çıkış kapısı, yeri değiştirilip asılmayan söndürücü, aküsü bitmiş acil aydınlatma armatürü. Bunlar ancak düzenli saha denetimiyle fark edilir.
1. Acil Çıkışlar ve Kaçış Yolları
Yangında en önemli şey, insanların binayı güvenle terk edebilmesidir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre:
- Kaçış kapıları elle kolayca açılabilmeli ve kilitli tutulmamalıdır; kaçışı engelleyecek kilit ve sürgü takılamaz.
- Kullanıcı sayısı 50 kişiyi aşan mekânlarda çıkış kapıları kaçış yönüne (dışa doğru) açılmalıdır.
- Döner kapılar ve turnikeler kaçış kapısı olarak kullanılamaz.
- Bir kattaki kişi sayısı 100’ü geçtiğinde kaçış merdiveni, kaçış koridoru ve yangın güvenlik holü kapıları, kapı kolu kullanılmadan, panik bar ile açılabilmelidir. Merdivenden zemin seviyesinde güvenli alana açılan kaçış kapılarında da panik bar zorunludur. Kapıyı açma kuvveti en fazla 110 N olmalıdır.
- Kaçış yolu kapılarının temiz genişliği en az 80 cm olmalıdır.
Kaçış yolları, koridorlar ve merdivenler her zaman engelsiz olmalı; zemin kaymaz, malzemeler yangına dayanıklı olmalı, duman birikimine karşı önlem alınmalıdır. Kaçış uzaklıkları ve genişlik hesapları için Kaçış Yolları ve Kaçış Merdivenleri yazımıza göz atabilirsiniz.
2. Yönlendirme ve Güvenlik İşaretleri
Yönlendirme ve güvenlik işaretleri, çalışanların ve ziyaretçilerin tehlikeyi hızla fark etmesini, doğru davranışı göstermesini ve acil durumda güvenli şekilde hareket etmesini sağlar. Kat hollerinde, acil çıkış kapılarında ve toplanma alanına giden güzergâhlarda bulunmalıdır.
- Birden fazla çıkışı olan bütün binalarda acil durum yönlendirmesi yapılmalıdır.
- İşaretler yeşil zemin üzerine beyaz semboldür. Normal zamanda kullanılan çıkışlarda “ÇIKIŞ”, acil durumda kullanılan çıkışlarda “ACİL ÇIKIŞ” yazısı bulunur.
- İşaret yüksekliği en az 15 cm olmalı ve işaretler yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilmelidir.
- Elektrik kesildiğinde işaretlerin aydınlatması en az 60 dakika, kullanıcı sayısı 200’den fazla olan binalarda en az 120 dakika sürmelidir.
3. Acil Durum Aydınlatması
Acil durum aydınlatması, elektrik kesintisi, yangın, deprem, patlama ya da tahliye gerektiren durumlarda kendiliğinden devreye girerek insanların güvenle tahliye edilmesini sağlar. Yönetmeliğe göre kaçış yollarında, merdivenlerde, toplanma alanlarında, yangın dolaplarının ve yangın butonlarının bulunduğu yerlerde, elektrik ve jeneratör odalarında, kapalı otoparklarda ve kullanıcı sayısı 200’ü aşan bütün binalarda bulunmalıdır.
| Ölçüt | Yönetmelik şartı |
|---|---|
| Kaçış yolu merkez hattında aydınlık | En az 1 lux |
| Çalışma süresi sonunda en düşük aydınlık | 0,5 lux’ün altına düşemez |
| Çalışma süresi | En az 60 dakika; kullanıcı sayısı 200’den fazlaysa en az 120 dakika |
Denetimde sigortayı kapatarak ya da armatürlerin test butonuna basarak lambaların yandığını kontrol edin. Akülü armatürlerde akünün ömrü dolduğunda aydınlatma süresi kısalır; bu yüzden süre testi de düzenli yapılmalıdır.
4. Yangın Dolapları
Yangın dolapları, bina içindeki yangınlara ilk müdahale için kullanılan, suyla çalışan sabit söndürme sistemleridir. Toplam kapalı alanı 1000 m²’den büyük imalathane, atölye, depo, konaklama, sağlık, eğitim ve toplanma binalarında, yüksek binalarda ve 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda zorunludur. Dolaplar arasındaki uzaklık en fazla 30 m olmalıdır.
- Dolap kolay ulaşılabilir bir yerde, kaçış yolu üzerinde ya da yakınında mı?
- Dolabın önü boş mu, kapağı kilitsiz ve kolay açılıyor mu?
- Dolap kırmızı renkte ve üzerinde yangın dolabı işareti var mı?
- Hortum sağlam, sızdırmaz ve çalışır durumda mı?
- Su basıncı yeterli mi? (Yetkili firma tarafından yapılan yıllık bakımda ölçülür.)
5. Taşınabilir Yangın Söndürücüler
Söndürücüler yangının ilk dakikalarında en etkili müdahale aracıdır, ancak yalnızca bulunduğu yer biliniyorsa ve hemen ulaşılabiliyorsa işe yarar.
- Söndürücü kolayca görülebilir ve ulaşılabilir bir yerde, kaçış yolu üzerinde ya da yakınında mı?
- Duvara askı aparatıyla sabitlenmiş ve üzerinde yangın söndürücü işareti var mı?
- Önü kapatılmamış mı?
- Herhangi bir noktadan en yakın söndürücüye yatay uzaklık en fazla 25 m mi?
- Söndürücü sayısı yeterli mi? (Düşük tehlikeli yerlerde her 500 m², orta ve yüksek tehlikeli yerlerde her 250 m² için bir adet 6 kg kuru kimyevi tozlu ya da eşdeğeri söndürücü.)
- Manometre ibresi yeşil alanda, mührü ve pimi yerinde mi?
- Etiketindeki son kontrol tarihi bir yılı geçmemiş mi?
Hangi yangına hangi söndürücünün kullanılacağı için Yangın Sınıfları yazımıza, kullanım adımları için Yangın Söndürme Cihazı Nasıl Kullanılır? yazımıza göz atabilirsiniz.
6. Otomatik Söndürme, Gazlı Sistemler ve Algılama
Sprinkler Sistemleri
Otomatik sprinkler (yağmurlama) sistemleri ısı artışıyla devreye girer ve yangını çıktığı noktada kontrol altına alır. Yönetmelik bu sistemi; yüksekliği 30,50 m’yi aşan konut dışı binalarda, 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda, 2000 m²’yi aşan katlı mağaza ve alışveriş yerlerinde ve kolay alevlenici maddelerin bulunduğu 1000 m²’den büyük yapılarda zorunlu tutar. Ayrıntılar için Sprinkler Sistemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Gazlı ve Köpüklü Sabit Söndürme Sistemleri
Elektrik odaları, jeneratör odaları, arşivler ve veri merkezleri gibi suyun zarar vereceği ya da özel risk taşıyan alanlarda gazlı (FM-200 gibi temiz gazlar, karbondioksit) veya köpüklü sabit söndürme sistemleri kullanılır. Gazlı sistemlerin tasarımında TS ISO 14520 standardı esas alınır.
- Gaz boşalmadan önce mahaldeki kişileri uyarmak için sesli ve ışıklı uyarı bulunmalı, kişilerin alanı terk etmesi için gecikme süresi tanınmalıdır.
- Gazın etkili olabilmesi için mahaldeki kapı, pencere, menfez ve havalandırma açıklıklarının gaz boşalırken otomatik olarak kapanması sağlanmalıdır.
- Karbondioksitli sistemler söndürme yoğunluğunda insan için öldürücüdür. Bu sistemlerin bulunduğu mahallere girişte uyarı levhaları asılmalı, bakım sırasında sistem güvenli şekilde devre dışı bırakılmalıdır.
Yangın Algılama ve Alarm Sistemleri
Algılama sistemleri dumanı, ısıyı ya da alevi algılar, sesli ve görsel uyarı verir ve söndürme sistemlerini otomatik olarak tetikleyebilir. Ayrıntılar için Yangın Algılama Sistemleri yazımıza göz atabilirsiniz.
7. Bakım ve Periyodik Kontrol
Yangın sistemleri yalnızca bakımlı olduklarında güvenilirdir. Yönetmeliklere göre:
| Ekipman | Periyodik kontrol |
|---|---|
| Taşınabilir yangın söndürücüler | Yılda bir; dördüncü yılın sonunda söndürme maddesi yenilenir ve hidrostatik test yapılır |
| Yangın dolapları, sprinkler, hidrant ve yangın pompaları | Yılda bir |
| Gazlı ve köpüklü sabit söndürme sistemleri | Yılda bir |
| Yangın algılama ve uyarı sistemleri | Yılda bir |
| Basınçlandırma ve duman tahliye sistemleri | Yılda bir |
Bu yıllık kontroller yetkin kişi ya da firmalar tarafından yapılır. Bunlara ek olarak tesisin kendi personelinin yapacağı aylık saha denetimi, eksiklikleri bir sonraki bakımı beklemeden yakalamayı sağlar.
Bunu Biliyor muydunuz?
Yangında en büyük tehlike alev değil dumandır. Yangınlardaki can kayıplarının büyük bölümü alevle temas sonucu değil, zehirli gazlardan ve yoğun dumandan etkilenme sonucu gerçekleşir. Kaçış yollarının dumandan korunması, kapıların kapalı tutulması ve erken algılama bu yüzden hayat kurtarır. Ayrıntılar için Yangında Duman ve Zehirli Gazlar yazımıza bakabilirsiniz.
Aylık Saha Denetimi İçin Kısa Kontrol Listesi
- Bütün acil çıkış kapıları kilitsiz, önleri boş ve kolay açılıyor mu?
- Kaçış yolları, koridorlar ve merdivenler engelsiz mi?
- ACİL ÇIKIŞ ve yönlendirme işaretleri yerinde, görünür ve aydınlatmalı mı?
- Acil aydınlatma armatürleri test edildiğinde yanıyor mu?
- Yangın dolaplarının önü boş, kapakları kilitsiz, hortumları sağlam mı?
- Söndürücüler yerinde, asılı, işaretli, manometresi yeşilde ve kontrol tarihi geçerli mi?
- Algılama ve alarm panelinde arıza ya da devre dışı bölge uyarısı var mı?
- Gazlı söndürme mahallerinde uyarı levhaları ve otomatik kapanan açıklıklar çalışıyor mu?
- Bütün sistemlerin yıllık bakım kayıtları güncel mi?
- Tespit edilen eksiklikler kayda alınıp sorumlusu ve düzeltme tarihi belirlendi mi?
Sıkça Sorulan Sorular
Acil çıkış kapısı kilitlenebilir mi?
Hayır. Yönetmeliğe göre kaçış kapıları elle kolayca açılabilmeli ve kilitli tutulmamalıdır. Kaçışı engelleyecek kilit ya da sürgü takılamaz.
Acil çıkış kapıları hangi yöne açılmalıdır?
Kullanıcı sayısı 50 kişiyi aşan mekânlarda kaçış yönüne, yani dışa doğru açılmalıdır. Döner kapılar ve turnikeler kaçış kapısı olarak kullanılamaz.
Acil durum aydınlatması ne kadar süre yanmalıdır?
En az 60 dakika; kullanıcı sayısı 200’den fazla olan binalarda en az 120 dakika. Kaçış yolunun merkez hattında aydınlık en az 1 lux olmalıdır.
Yangın söndürücüler ne sıklıkla kontrol edilmelidir?
Yılda bir kez yetkin kişilerce kontrol edilmeli, dördüncü yılın sonunda söndürme maddesi yenilenerek hidrostatik test yapılmalıdır. Tesis personeli de aylık saha denetiminde söndürücünün yerinde ve dolu olduğunu kontrol etmelidir.
Sonuç
Yangından korunma sistemleri ancak yangın anında çalıştıklarında anlam taşır. Kilitsiz ve dışa açılan çıkış kapıları, görünür işaretler, elektrik kesildiğinde yanan aydınlatma, önü açık yangın dolapları ve söndürücüler, bakımı yapılmış sistemler ve bunları düzenli olarak denetleyen bir ekip, tesislerde can ve mal kaybını önlemenin temelidir. Tesisinizde hangi sistemlerin zorunlu olduğunu öğrenmek için İşyerinde Bulunması Gereken Yangın Sistemleri yazımıza göz atabilirsiniz.
