İşyerinde bir iş kazası meydana geldiğinde ya da bir çalışanda meslek hastalığı tespit edildiğinde işverenin yasal süreler içinde yapması gereken bildirimler vardır. Bu bildirimlerin geciktirilmesi idari para cezasına yol açtığı gibi, çalışanın haklarını da etkileyebilir. Bu yazıda iş kazası ve meslek hastalığı bildirim sürelerini, meslek hastalığı gruplarını ve çalışanın SGK’dan alabileceği ödenek ve gelirleri ele alıyoruz.
Yazı, FSL İş Güvenliği Uzmanlığı Eğitim Kurumu’nun “İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi” kitapçığından; 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’ndan yararlanılarak hazırlanmıştır.
İş Kazası Bildirimi
| Kime? | Ne zaman? |
|---|---|
| Kolluk kuvvetlerine (polis ya da jandarma) | Derhal |
| Sosyal Güvenlik Kurumu’na | Kazadan sonraki 3 iş günü içinde |
- Bildirim SGK’ya elektronik ortamda, iş kazası bildirim formuyla yapılır.
- Kazanın yaralanma olmadan atlatıldığı ramak kala olaylar SGK’ya bildirilmez, ancak işyerinde kayıt altına alınıp incelenmelidir.
- Kazayı tedavi eden sağlık hizmet sunucuları da iş kazalarını en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirir.
Unutmayın: Bildirim yükümlülüğü, kazanın ağırlığına bakılmaksızın geçerlidir. Bir çalışanın işyerinde parmağını kesip yalnızca birkaç gün raporlu kalması da iş kazasıdır ve bildirilmelidir.
Meslek Hastalığı Bildirimi
- İşveren, meslek hastalığını öğrendiği ya da kendisine bildirildiği günden başlayarak 3 iş günü içinde SGK’ya bildirir.
- Meslek hastalığı tanısı koyan yetkili sağlık hizmet sunucuları da tanıyı en geç 10 gün içinde SGK’ya bildirir.
Meslek Hastalığı Grupları
| Grup | Kapsam | Örnekler |
|---|---|---|
| A | Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları | Kurşun, cıva, arsenik, benzen, nikel zehirlenmeleri |
| B | Mesleki cilt hastalıkları | Kontakt dermatit, mesleki egzama |
| C | Pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum hastalıkları | Silikozis, asbestoz, bisinozis |
| D | Mesleki bulaşıcı hastalıklar | Viral hepatit, şarbon, bruselloz, kuduz |
| E | Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları | Gürültüye bağlı işitme kaybı, titreşim, basınç, radyasyon |
Yükümlülük Süresi
Yükümlülük süresi, çalışanın meslek hastalığına yol açan işten fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın ortaya çıktığı tarih arasında geçebilecek en uzun süredir. Örneğin titreşime bağlı meslek hastalıklarında bu süre 2 yıl, pnömokonyozlarda genel olarak 3 yıldır. Bu süreler aşılsa bile, hastalığın işten kaynaklandığı tıbben kanıtlanırsa SGK Yüksek Sağlık Kurulu kararıyla meslek hastalığı kabul edilebilir.
Çalışanın SGK Hakları
| Hak | Şartı ve tutarı |
|---|---|
| Geçici iş göremezlik ödeneği | İstirahat süresince; yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi |
| Sürekli iş göremezlik geliri | Meslekte kazanma gücünü en az %10 kaybeden sigortalıya bağlanır |
| Malullük | Çalışma gücünün ya da meslekte kazanma gücünün en az %60’ını kaybeden sigortalı malul sayılır |
| Ölüm geliri | Kaza ya da hastalık sonucu ölüm hâlinde hak sahiplerine bağlanır |
Kazadan Sonra İşyerinde Yapılması Gerekenler
- Yaralıya ilk yardım yapın ve gerekirse 112’yi arayın.
- Kaza yerini güvenli hâle getirin; ikinci bir kazayı önleyin.
- Kolluğa derhal haber verin, kaza yerini mümkün olduğunca bozmayın.
- SGK’ya 3 iş günü içinde bildirim yapın.
- İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle kazayı araştırın, kök nedenleri belirleyin.
- Risk değerlendirmesini güncelleyin ve önlemleri uygulayın.
- Çalışan işe döndüğünde, çalışmaya başlamadan önce ilave eğitim verin.
Kök neden araştırmasında kullanılabilecek yöntemler için Risk Analizi Yöntemleri, işe dönüşte verilecek eğitim için Bilgi Yenileme ve İlave İSG Eğitimi yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Kontrol Listesi
- Kaza kolluğa derhal bildirildi mi?
- SGK’ya 3 iş günü içinde bildirim yapıldı mı?
- Meslek hastalığı öğrenildikten sonra 3 iş günü içinde bildirildi mi?
- Kaza araştırması yapılıp kök nedenler belirlendi mi?
- Risk değerlendirmesi güncellendi mi?
- Ramak kala olaylar da kayıt altına alınıyor mu?
- İşe dönen çalışana ilave eğitim verildi mi?
Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası kaç gün içinde bildirilir?
Kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilir.
Meslek hastalığı bildirimi ne zaman yapılır?
İşveren, meslek hastalığını öğrendiği günden başlayarak 3 iş günü içinde SGK’ya bildirir.
Geçici iş göremezlik ödeneği ne kadardır?
Yatarak tedavide günlük kazancın yarısı, ayakta tedavide üçte ikisi kadardır.
Meslek hastalıkları kaç gruba ayrılır?
Beş gruba: kimyasal maddeler (A), cilt hastalıkları (B), pnömokonyozlar ve solunum hastalıkları (C), bulaşıcı hastalıklar (D) ve fizik etkenler (E).
Meslek hastalığı şüphesinde işyeri hekiminin rolü için İşyeri Hekiminin Görevleri yazımıza bakabilirsiniz.
Meslek hastalığı ile işle ilgili hastalık arasındaki fark için Meslek Hastalığı mı, İşle İlgili Hastalık mı? yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazı: Ağır İş Kazasından Sonraki İlk Saatler.
İlgili yazı: İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu.
İlgili yazı: İşe Dönüş.
Sonuç
İş kazası ve meslek hastalığı bildirimleri, hem yasal bir yükümlülük hem de çalışanın haklarına ulaşmasının ön şartıdır. Kolluğa derhal, SGK’ya 3 iş günü içinde yapılan bildirim, ardından gelen kaza araştırması ve önlemlerle birlikte aynı kazanın tekrarlanmasını önlemenin de ilk adımıdır. Yangın sonrasında yapılacaklar için Yangından Sonra İşyerinde Yapılması Gerekenler yazımıza bakabilirsiniz.
