Yangın, patlama ya da deprem sonrasında bir çalışanın toplanma alanına gelmediğini fark etmek, acil durum ekiplerinin en zor anlarından biridir. Arama-kurtarma ekibinin binayı nasıl tarayacağı, kimin elektriği ve gazı keseceği, nereye kadar girilip nerede durulacağı ve itfaiyeye hangi bilginin verileceği önceden belirlenmemişse dakikalar kaybedilir, hatta kurtarıcılar da kazazede olabilir. Bu yazıda işyeri arama-kurtarma ve teknik destek ekiplerinin sahada nasıl çalışması gerektiğini ele alıyoruz.
Yazı, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Çerkezköy Meslek Yüksekokulu’nun 14 Mayıs 2026 tarihli “Sağlık, İlkyardım ve Acil Durum Organizasyonu” sunumundan ve İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Arama-Kurtarma Ekibinin Görevi
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik’e göre işveren; arama, kurtarma ve tahliye ile yangınla mücadele konularında destek elemanları görevlendirir. Arama-kurtarma ekibinin temel görevi, yangın, çökme, patlama gibi durumlarda tahliye edilemeyen ya da mahsur kalan çalışanları bulmak ve eğitimi ve ekipmanı ölçüsünde güvenli bir alana çıkarmaktır.
Altın kural: Kurtarıcının güvenliği önce gelir. Eğitimsiz ya da donanımsız bir kurtarma girişimi, ikinci bir kazazede yaratır. İşyeri ekibinin görevi hafif hasarlı alanlarda arama ve tahliyedir; enkaz altından kurtarma, yoğun dumanlı alana giriş ve yapısal çökme bölgeleri itfaiye ve AFAD gibi profesyonel ekiplerin işidir.
Sistematik Arama
- Bilgi toplayın: Toplanma alanında yapılan sayımla eksik kişilerin adlarını, en son nerede görüldüklerini ve çalıştıkları bölümleri öğrenin.
- Güvenliği değerlendirin: Girilecek alanda duman, yangın, çökme, gaz kaçağı ya da elektrik tehlikesi var mı? Varsa girmeyin, itfaiyeyi bekleyin.
- Ekip olarak girin: Asla tek başına girmeyin; en az iki kişi ve sürekli haberleşme.
- Sistemli tarayın: Her katı ve odayı belirli bir düzende (örneğin hep sağ duvarı takip ederek, yukarıdan aşağıya) tarayın; hiçbir alanı atlamayın.
- Çağırın ve dinleyin: Belirli aralıklarla sessizlik sağlayın, seslenin ve ses, vuruş ya da inilti dinleyin.
- İşaretleyin: Aranan odaların kapısını tebeşir ya da bantla işaretleyin; tehlikeli alanları belirgin biçimde işaretleyerek girişi engelleyin.
- Raporlayın: Bulunan ve kurtarılan kişi sayısını, aranamayan alanları ve riskli bölgeleri ekip liderine bildirin.
Teknik Destek: Enerjiyi Kim Kesecek?
Acil durumlarda elektrik, doğal gaz ve su gibi tesisatların hızla ve doğru biçimde kesilmesi, yangının büyümesini, patlamayı ve elektrik çarpmasını önler. Bu görev için önceden kişi belirlenmelidir:
- Ana elektrik şalteri, doğal gaz vanası ve su vanasının yerleri tahliye planında gösterilmeli ve etiketlenmelidir.
- Bu düzenekleri kesecek kişi ve yedeği belirlenmeli, uygulamalı olarak eğitilmelidir.
- Asansörler zemin kata indirilip kullanım dışı bırakılmalıdır.
- Sprinkler, yangın pompası, acil aydınlatma ve duman tahliye sistemleri gibi yangın güvenliği sistemlerinin elektriği kesilmemelidir.
- Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri, duman yayılmasına göre itfaiyenin talimatıyla yönetilmelidir.
Arama-Kurtarma Ekipmanı
- Baret, eldiven, koruyucu ayakkabı ve yüksek görünürlüklü yelek
- El feneri ve kafa lambası
- Telsiz ya da başka haberleşme aracı; düdük
- Sedye, kurtarma battaniyesi ya da tahliye sandalyesi
- İşaretleme için tebeşir, sprey boya ya da şerit
- Gerekiyorsa levye, kriko ve destek takozları (yalnızca eğitimli kişilerce)
Dış Kurumlarla Koordinasyon
| Kurum | Verilecek bilgi |
|---|---|
| İtfaiye | Yangının yeri ve türü, binanın yapısı, içeride kalan kişi sayısı ve son görüldükleri yer, tehlikeli maddelerin yeri, enerji kesme düzeneklerinin durumu |
| 112 sağlık | Olay yeri adresi, olay türü, yaralı sayısı ve durumları |
| AFAD | Büyük ölçekli afetlerde destek talebi, enkaz ve mahsur kalan bilgisi |
| Kolluk | Güvenlik riski, çevre güvenliği ihtiyacı |
Türkiye’de itfaiye, sağlık ve kolluk çağrıları 112 Acil Çağrı Merkezi’nde toplanır. Profesyonel ekipler geldiğinde komuta onlara devredilir; işyeri ekibi bilgi ve destek sağlar.
Sahada Karşılaşılan Zorluklar
| Zorluk | Çözüm |
|---|---|
| Panik | Düzenli eğitim ve tatbikat; sakin, kısa ve net komutlar |
| Haberleşme kopukluğu | Yedek haberleşme yöntemleri, görsel işaretler ve el hareketleri, önceden belirlenmiş buluşma noktaları |
| Yetersiz kaynak | Önceliklendirme, çok amaçlı ekipman, dış destek talep prosedürü |
| Engelli çalışanlar, ziyaretçiler, yabancı çalışanlar | Kişiye özel tahliye planı, refakatçi sistemi, çok dilli işaretleme, ziyaretçi kaydı |
Kontrol Listesi
- Arama-kurtarma ekibi yönetmelikteki sayıda belirlendi ve eğitildi mi?
- Her ekibin lideri ve yedeği var mı?
- Elektrik, gaz ve su kesme düzenekleri işaretli ve sorumlusu belli mi?
- Arama-kurtarma ekipmanı hazır ve bakımlı mı?
- Ekip müdahale sınırlarını biliyor mu?
- Toplanma alanında sayım yapılıp eksikler hızla raporlanabiliyor mu?
- İtfaiyeye verilecek bilgiler ve bina planları hazır mı?
- Tatbikatlarda kayıp çalışan arama senaryosu uygulanıyor mu?
Sıkça Sorulan Sorular
İşyeri arama-kurtarma ekibi enkaz altına girebilir mi?
Hayır. Enkaz altından kurtarma, özel eğitim ve ekipman gerektirir; itfaiye ve AFAD gibi profesyonel ekiplerin işidir. İşyeri ekibi hafif hasarlı alanlarda arama ve tahliye yapar.
Arama sırasında nelere dikkat edilmeli?
Ekip hâlinde girilmeli, alan sistemli taranmalı, belirli aralıklarla sessizlik sağlanıp ses dinlenmeli, aranan alanlar işaretlenmeli ve tehlikeli alanlara girilmemelidir.
Acil durumda elektrik ve gazı kim keser?
Önceden belirlenmiş ve eğitilmiş teknik sorumlu ve yedeği keser. Yangın güvenliği sistemlerinin elektriği kesilmemelidir.
İtfaiyeye hangi bilgiler verilmeli?
Yangının yeri ve türü, içeride kalan kişi sayısı ve son görüldükleri yer, tehlikeli maddeler ve enerji kesme düzeneklerinin durumu.
Sonuç
İyi bir arama-kurtarma ekibi, cesaretinden çok sisteminden tanınır: kimin nereyi arayacağını, kimin enerjiyi keseceğini, nerede durulacağını ve itfaiyeye ne söyleneceğini önceden bilir. Ekiplerin görev dağılımı için Acil Durum Ekipleri ve Görevleri, yaralıların önceliklendirilmesi için Toplu Yaralanmada Triyaj yazılarımıza göz atabilirsiniz.
