Bir patlama, yangın, çökme ya da trafik kazası sonrasında yaralı sayısı müdahale edebilecek kişi sayısından fazlaysa, herkese aynı anda yardım etmek mümkün olmaz. Bu durumda kimin önce, kimin sonra yardım alacağına hızla ve adil biçimde karar vermek gerekir. Bu karar sürecine triyaj denir. Bu yazıda toplu yaralanmalarda kullanılan triyaj renk kodlarını ve en yaygın hızlı triyaj yöntemi olan START’ı, işyeri ilk yardım ekipleri açısından ele alıyoruz.
Yazı, Tekirdağ Namık Kemal Üniversitesi Çerkezköy Meslek Yüksekokulu’nun 14 Mayıs 2026 tarihli “Sağlık, İlkyardım ve Acil Durum Organizasyonu” sunumundan ve uluslararası kabul gören START (Basit Triyaj ve Hızlı Tedavi) yönteminden yararlanılarak hazırlanmıştır. Triyaj eğitimi uygulamalı olarak, yetkili ilk yardım eğitim merkezlerinden alınmalıdır.
Triyaj Nedir?
Triyaj, Fransızca “ayırmak, seçmek” anlamına gelen bir sözcüktür. Yaralıların, yaralanmalarının ağırlığına ve tedaviye ihtiyaç duyma aciliyetine göre hızla gruplara ayrılmasıdır. Amaç, kısıtlı kaynakla en fazla sayıda hayatı kurtarmaktır.
- Triyaj, tedavi değil sınıflandırmadır; her yaralıya ayrılan süre 30-60 saniyeyi geçmemelidir.
- Yaralının durumu zamanla değişebilir; triyaj tekrarlanmalıdır.
- İlk triyajı olay yerindeki ilk yardım ekibi yapabilir; sağlık ekipleri geldiğinde triyaj ve sorumluluk onlara devredilir.
Triyaj Renk Kodları
| Renk | Öncelik | Kimler? |
|---|---|---|
| Kırmızı | Acil, birinci öncelik | Hayati tehlikesi olan ama hemen müdahaleyle kurtarılabilecek yaralılar: solunum sıkıntısı, şok belirtileri, ciddi kanama, bilinç bozukluğu |
| Sarı | Geciktirilebilir, ikinci öncelik | Ciddi yaralanması olan ama kısa süre bekleyebilecek yaralılar: yürüyemeyen, solunumu ve dolaşımı yeterli, komutlara uyan |
| Yeşil | Hafif, üçüncü öncelik | Kendi başına yürüyebilen hafif yaralılar: sıyrık, küçük kesik, burkulma |
| Siyah | Beklenen | Hava yolu açılmasına rağmen solunumu olmayan yaralılar |
Siyah kodu doğru anlamak: Siyah kod, ilk yardımcının ölüm kararı verdiği anlamına gelmez; ölüm kararını yalnızca hekim verir. Siyah kod, kısıtlı kaynakların kurtarılma şansı olan yaralılara ayrılması gerektiğini gösteren bir önceliklendirmedir. Yeterli ekip geldiğinde bu yaralılar da yeniden değerlendirilir.
START Yöntemi Adım Adım
START, yetişkin yaralılarda kullanılan, birkaç basit soruyla renk kodunu belirleyen hızlı bir triyaj yöntemidir:
- Yürüyebiliyor mu? Olay yerinde “Yürüyebilen herkes şu noktaya gelsin” diye seslenilir. Gelenler yeşil olarak işaretlenir.
- Solunum var mı? Yoksa hava yolu açılır (baş geri, çene yukarı). Hâlâ solunum yoksa siyah; solunum başlarsa kırmızı.
- Solunum hızı? Dakikada 30’un üzerindeyse kırmızı.
- Dolaşım yeterli mi? Bileğinde nabız alınamıyorsa ya da tırnak yatağına bastırılıp bırakıldığında renk 2 saniyeden uzun sürede geri geliyorsa kırmızı. Ciddi dış kanama varsa önce bastırarak durdurulur.
- Basit komutlara uyuyor mu? “Elimi sık” gibi basit bir komuta uymuyorsa kırmızı; uyuyorsa sarı.
Triyaj sırasında yalnızca hayat kurtarıcı iki işlem yapılır: hava yolunun açılması ve ciddi kanamanın bastırılarak durdurulması. Diğer müdahaleler triyaj bittikten sonra, öncelik sırasına göre yapılır.
Çocuklar için Jump START: Sağlık Bakanlığı’nın Ağustos 2026’da yenilediği hastane öncesi acil akış şemalarında yetişkinler için START triyajının yanı sıra, 8 yaşından küçük çocuklar için geliştirilmiş Jump START triyaj sistemi de yer alıyor. Ayrıntılar için Hastane Öncesi Acil Akış Şemaları Yenilendi yazımıza bakabilirsiniz.
Triyajdan Sonra
- Yaralılar renk kartı, renkli bant ya da işaretle belirgin biçimde işaretlenir.
- Kırmızı kodlu yaralılar için hemen 112’ye ayrıntılı bilgi verilir: olay yeri, olay türü, toplam yaralı sayısı ve renklere göre dağılımı.
- Yeşil kodlu yaralılar bir noktada toplanır ve bir kişi gözetiminde tutulur; aralarından durumu kötüleşenler yeniden değerlendirilir.
- Gelen sağlık ekibine, yapılan triyaj ve müdahaleler özetlenir.
- Olaydan sonra saat, yaralı sayısı, yapılan müdahaleler ve kullanılan malzemeler raporlanır.
İşyerleri İçin Hazırlık
- Toplu yaralanma riski taşıyan senaryolar (patlama, yangın, çökme, kimyasal sızıntı) acil durum planında yer alıyor mu?
- İlk yardım ekibi triyaj konusunda uygulamalı eğitim aldı mı?
- Triyaj kartları ya da renkli bantlar ilk yardım çantasında bulunuyor mu?
- Yaralı toplama noktaları belirlendi mi?
- 112’ye bilgi verecek kişi ve verilecek bilgiler tanımlandı mı?
- Tatbikatlarda çoklu yaralanma senaryosu uygulanıyor mu?
İlk yardım ekiplerinin kaç kişi olması gerektiği için Acil Durum Ekibi Kaç Kişi Olmalı?, temel ilk yardım uygulamaları için Temel İlk Yardım yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Triyaj nedir?
Toplu yaralanmalarda yaralıların, tedaviye ihtiyaç duyma aciliyetine göre hızla gruplara ayrılmasıdır. Amaç kısıtlı kaynakla en fazla sayıda hayatı kurtarmaktır.
Triyajda kırmızı kod ne anlama gelir?
Hayati tehlikesi olan ve hemen müdahaleyle kurtarılabilecek yaralıyı, yani birinci önceliği gösterir.
START triyaj yöntemi nasıl uygulanır?
Yürüyebilenler yeşil olarak ayrılır; diğerlerinde sırasıyla solunum, solunum hızı, dolaşım ve basit komutlara uyma değerlendirilerek kırmızı, sarı ya da siyah kod verilir.
İlk yardımcı triyaj yapabilir mi?
Sağlık ekipleri gelene kadar ilk triyajı eğitimli ilk yardım ekibi yapabilir. Sağlık ekipleri geldiğinde triyaj onlara devredilir; ölüm kararını yalnızca hekim verir.
Sonuç
Toplu yaralanmalarda en büyük hata, ilk karşılaşılan yaralıyla uzun süre uğraşırken kurtarılabilecek diğer yaralıları gözden kaçırmaktır. Triyaj, kaosun ortasında sakin ve sistemli karar vermeyi sağlar. Eğitimli bir ilk yardım ekibi, doğru renk kodu ve 112’ye verilen net bilgi, ilk dakikalarda hayat kurtarır.
