Alışveriş merkezlerinin, plazaların, hastanelerin, otellerin ve fabrikaların otoparklarında elektrikli araç şarj üniteleri hızla çoğalıyor. Bu, işletmeler için yeni bir sorumluluk anlamına geliyor: kapalı bir otoparkta ya da şarj istasyonunda başlayan bir elektrikli araç yangını, zehirli ve patlayıcı duman, uzun yanma süresi ve yeniden alevlenme riskiyle sıradan bir araç yangınından farklı davranır. Bu yazıda kapalı otopark ve şarj alanı işletenlerin alması gereken önlemleri ve yangın anında yapılacakları ele alıyoruz.
Yazı, Uluslararası İtfaiye ve Kurtarma Hizmetleri Birliği (CTIF) Kaza Kırım ve Yeni Teknolojiler Komisyonu’nun Aralık 2025 tarihli “Operasyonel Kılavuz: Elektrikli Araçlar İçin Acil Müdahale” belgesinden ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Neden Ayrı Bir Risk?
- Şarj sırasında yangın: CTIF kılavuzunda aktarılan verilere göre batarya termal kaçağı vakalarının yaklaşık yüzde 15’i şarj sırasında meydana geliyor.
- Alevsiz duman tehlikesi: Termal kaçak çoğu zaman alevden önce yoğun beyaz-gri dumanla başlar. Bu duman hidrojen ve metan gibi yanıcı gazlar içerir; kapalı otoparkta birikirse şiddetli patlamaya yol açabilir.
- Zehirli gazlar: Duman hidrojen florür ve karbonmonoksit içerir.
- Uzun yanma ve yeniden alevlenme: Batarya yangını yarım saat ya da daha uzun sürebilir ve söndürüldükten saatler, günler sonra yeniden başlayabilir.
- Erişim zorluğu: İtfaiye araçları çoğu kapalı otoparka tavan yüksekliği nedeniyle giremez; müdahale uzun hortum hatlarıyla, yoğun dumanın içinde yapılmak zorunda kalınır.
Mevzuat Durumu
Türk yangın mevzuatında elektrikli araçlara ya da şarj ünitelerine özel bir yangın güvenliği hükmü bulunmuyor. Otopark Yönetmeliği yeni binalarda belirli oranda elektrikli araç şarj ünitesi istiyor, ancak yangın önlemlerini düzenlemiyor. Bu yüzden riskin işyerinin risk değerlendirmesinde ve acil durum planında ayrıca ele alınması gerekir. Kapalı otoparklar için Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in genel hükümleri ise geçerlidir:
| Önlem | Yönetmelik şartı |
|---|---|
| Otomatik sprinkler sistemi | Toplam alanı 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda ve 10’dan fazla aracın asansörle alındığı otoparklarda zorunlu |
| Yangın dolabı | Toplam alanı 600 m²’den büyük kapalı otoparklarda zorunlu |
| Mekanik duman tahliyesi | Toplam alanı 2000 m²’yi aşan kapalı otoparklarda zorunlu; saatte en az 10 hava değişimi sağlamalı ve diğer bölümlerden bağımsız olmalı |
| Tekerlekli söndürücü | Otoparklarda taşınabilir söndürücülere ek olarak zorunlu |
| Yangın kompartımanı | Otoparkların duvar ve döşemeleri yangın kompartımanı özelliğinde olmalı |
| Acil durum aydınlatması | Kapalı otoparkların tamamında zorunlu |
Şarj Alanının Planlanması
- Şarj ünitelerinin yerini seçerken itfaiye erişimini, kaçış yollarını ve duman tahliye sistemini dikkate alın; mümkünse şarj alanını otopark girişine yakın ve itfaiyenin ulaşabileceği katta planlayın.
- Şarj ünitelerini kaçış yollarının, merdiven ve asansör girişlerinin hemen yanına yerleştirmeyin.
- Şarj alanı için kolayca ulaşılabilir ve işaretlenmiş bir acil durdurma butonu ya da şalter bulunmalı; otopark görevlileri bunun yerini bilmelidir.
- Şarj ünitelerinin elektrik tesisatı Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği’ne ve ilgili standartlara uygun yapılmalı, kurulum ve bakımı yetkili firmaya yaptırılmalıdır.
- Şarj alanında yangın algılama bulunmalı; kamera ile izleme, dumanın erken fark edilmesini kolaylaştırır.
- Hasarlı, kaza geçirmiş ya da şişmiş bataryalı araçların şarj edilmesine izin verilmemelidir.
Yangın Anında Yapılacaklar
- Şarj elektriğini kesin: Araç şarjdaysa, güvenle yapabiliyorsanız acil durdurma butonuna basın ya da şalteri indirin. CTIF’e göre itfaiye, şarj noktasının elektriği kesilmeden araca doğrudan su sıkmaz.
- Alanı boşaltın: Otoparktaki herkesi tahliye edin; dumanın içine girmeyin. Alev görünmese de duman patlayıcı olabilir.
- 112’yi arayın: Yangının bir elektrikli araçta olduğunu, aracın yerini ve şarjda olup olmadığını bildirin.
- Araca müdahale etmeyin: Taşınabilir söndürücüyle batarya yangını söndürülemez. Çevredeki küçük yangınlara ancak güvenliyseniz ve kaçış yolunuz arkanızdaysa müdahale edin.
- İtfaiyeyi karşılayın: Otopark planını, şarj alanının yerini, acil durdurma düğmesini ve duman tahliye sistemi kontrollerini itfaiyeye gösterin.
Yangından Sonra
- Yanmış ya da hasar görmüş elektrikli araç, söndürüldükten sonra da yeniden alevlenebilir. Araç, binalardan ve diğer araçlardan uzak, açık bir karantina alanına çekilmeli ve termal kamera ile izlenmelidir.
- Çekici firmasına aracın elektrikli olduğu ve yeniden alevlenme riski bildirilmelidir.
- Söndürme suyu batarya kalıntıları ve ağır metaller içerebilir; atık yönetimi için ilgili kurumlarla görüşülmelidir.
- Sprinkler, duman tahliye ve algılama sistemleri yeniden devreye alınmadan önce kontrol ettirilmelidir.
İşletmeler İçin Kontrol Listesi
- Elektrikli araç ve şarj riski risk değerlendirmesinde ve acil durum planında yer alıyor mu?
- Kapalı otoparkta sprinkler, duman tahliyesi, algılama ve acil aydınlatma yönetmeliğe uygun ve bakımlı mı?
- Şarj alanı için işaretli bir acil durdurma butonu ya da şalter var mı?
- Otopark görevlileri ve güvenlik personeli elektrikli araç yangınında yapılacakları biliyor mu?
- Şarj üniteleri yetkili firmaca kuruldu ve düzenli bakımı yapılıyor mu?
- Hasarlı araçların şarj edilmesini önleyen bir kural var mı?
- İtfaiye için otopark planı ve şarj alanı bilgisi hazır mı?
- Yangın sonrası hasarlı araç için açık bir karantina alanı belirlendi mi?
- Elektrikli araç yangını senaryosu tatbikatlara eklendi mi?
Sıkça Sorulan Sorular
Şarj istasyonunda araç yanarsa ilk ne yapılmalı?
Güvenle yapılabiliyorsa acil durdurma butonuyla şarj elektriği kesilmeli, alan boşaltılmalı ve 112 aranarak yangının elektrikli araçta olduğu bildirilmelidir.
Elektrikli araç yangını yangın tüpüyle söndürülür mü?
Hayır. Taşınabilir söndürücüler batarya yangınını söndüremez. Batarya yangınlarına itfaiye, çok miktarda suyla müdahale eder.
Kapalı otoparkta elektrikli araç yangını neden tehlikelidir?
Batarya dumanı zehirli ve yanıcı gazlar içerir; kapalı alanda birikerek patlamaya yol açabilir. Ayrıca yangın uzun sürer, itfaiyenin erişimi zordur ve batarya yeniden alevlenebilir.
Türkiye’de şarj istasyonları için yangın yönetmeliği var mı?
Elektrikli araç şarj ünitelerine özel bir yangın hükmü yoktur. Kapalı otoparklar için Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in sprinkler, duman tahliyesi ve söndürücü şartları uygulanır; şarj riski ayrıca risk değerlendirmesinde ele alınmalıdır.
Sonuç
Elektrikli araçlar ve şarj üniteleri otoparklarımızın kalıcı bir parçası oldu. Doğru planlanmış şarj alanları, işaretli acil durdurma düzenekleri, bakımlı yangın sistemleri, eğitimli personel ve hazır bir karantina planı, kapalı otoparklarda elektrikli araç yangınının yıkıcı sonuçlarını büyük ölçüde azaltır. İtfaiyenin elektrikli araçlara nasıl müdahale ettiğini öğrenmek için Elektrikli Araç Kazası ve Yangınına Müdahale yazımıza göz atabilirsiniz.
