Piyasada aynı görünen iki baret ya da iki eldiven arasında, koruma açısından dağlar kadar fark olabilir. Birinin test edilmiş ve belgelendirilmiş olması, diğerinin sadece bir benzerinin üretilmesi, kaza anında hayati sonuçlar doğurur. Bu yazıda KKD satın alırken nelere bakılması gerektiğini; CE işaretini, KKD kategorilerini, AB uygunluk beyanını, onaylanmış kuruluş numarasını ve kullanım kılavuzunu güncel Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’ne göre anlatıyoruz.
Yazı, ÇSGB İSGGM’nin kişisel koruyucu donanımlara ayrılan İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi sayısındaki yeni yaklaşım mevzuatı, standartlar, belgelendirme ve imalatçı bilgileri yazılarından yararlanılarak hazırlanmıştır. Dergi 2006 tarihli eski yönetmeliğe dayandığı için yasal bilgiler, (AB) 2016/425 sayılı Tüzük ile uyumlu güncel Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’ne göre yazılmıştır.
İki Ayrı Yönetmelik: Üretim ve Kullanım
| Yönetmelik | Kimi ilgilendirir? | Neyi düzenler? |
|---|---|---|
| Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği | İmalatçı, ithalatçı, dağıtıcı (iktisadi işletmeciler) | KKD’nin tasarımı, üretimi, test ve belgelendirilmesi, CE işareti ve piyasaya arzı |
| KKD’lerin İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik | İşveren ve çalışan | KKD’nin seçimi, temini, kullanımı, bakımı ve eğitimi |
İşyerindeki yönetmelik, işyerinde kullanılan KKD’nin ürün yönetmeliğine uygun olarak tasarlanıp üretilmiş olmasını şart koşar. Yani işveren, satın aldığı ürünün belgelerini kontrol etmekle de yükümlüdür.
KKD Kategorileri
KKD’ler, korudukları riskin ciddiyetine göre üç kategoriye ayrılır. Kategori yükseldikçe belgelendirme süreci de sıkılaşır.
| Kategori | Kapsadığı riskler | Örnekler | Uygunluk değerlendirmesi |
|---|---|---|---|
| Kategori I (asgari riskler) |
Yüzeysel mekanik yaralanmalar; zayıf etkili temizlik maddeleri veya suyla uzun süreli temas; 50°C’yi geçmeyen sıcak yüzeylerle temas; güneş ışığının göze zararı (güneşe doğrudan bakma hariç); aşırı olmayan hava koşulları | Bahçe eldiveni, bulaşık eldiveni, basit güneş gözlüğü, yağmurluk | İmalatçının kendi iç üretim kontrolü (Modül A) |
| Kategori II (orta düzey riskler) |
Kategori I ve III dışında kalan riskler | Sanayi bareti, koruyucu gözlük, mekanik risk eldiveni, güvenlik ayakkabısı, yüksek görünürlüklü yelek | Onaylanmış kuruluşun AB tip incelemesi (Modül B) ve tipe uygunluk |
| Kategori III (ölüm veya geri dönüşü olmayan zarar) |
Sağlığa zararlı maddeler; oksijeni yetersiz ortamlar; zararlı biyolojik ajanlar; iyonlaştırıcı radyasyon; 100°C ve üzeri sıcak ortamlar; −50°C ve altı soğuk ortamlar; yüksekten düşme; elektrik şoku ve gerilimli çalışma; boğulma; elde taşınan elektrikli testere kesikleri; yüksek basınçlı püskürtme; kurşun ve bıçak yaralanmaları; zararlı gürültü | Solunum koruyucular, kimyasal koruyucu eldiven ve giysiler, paraşüt tipi emniyet kemeri, yalıtkan elektrik eldiveni, kulak koruyucular, zincirli testere koruyucu giysisi | AB tip incelemesi ve buna ek olarak üretimin onaylanmış kuruluşça düzenli olarak denetlenmesi |
Dikkat: Güncel yönetmelikle zararlı gürültüye karşı koruyucular (kulak tıkaçları ve kulaklıklar) da Kategori III’e alınmıştır. Eski yönetmelikte bu ürünler Kategori II’deydi.
CE İşareti Ne Anlama Gelir?
- CE işareti, imalatçının ürünün yönetmelikteki temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşıladığını beyan ettiğini gösterir.
- CE işareti, KKD piyasaya arz edilmeden önce ürüne iliştirilir.
- Kategori III KKD’lerde CE işaretinin yanında, uygunluk değerlendirmesine katılan onaylanmış kuruluşun dört haneli kimlik numarası bulunur (örneğin “CE 0123” biçiminde).
- CE işaretinin ardından, KKD’nin koruma sağladığı riski gösteren bir piktogram konulabilir (örneğin kimyasal koruma için şişe, mekanik risk için çekiç simgesi).
Sahte veya benzeri CE işaretlerine dikkat: Harflerin oranları ve aralarındaki boşluk farklı olan benzer işaretler bulunabilir. CE işaretinin varlığı tek başına yeterli değildir; uygunluk beyanı, onaylanmış kuruluş numarası ve test standardı da kontrol edilmelidir.
Satın Alırken İstenmesi Gereken Belgeler
AB Uygunluk Beyanı
İmalatçı, KKD’nin yönetmeliğe uygunluğunu AB Uygunluk Beyanı ile beyan eder ve bu beyanla ürünün uygunluğuna ilişkin tüm sorumluluğu üstlenir. Uygunluk beyanı KKD ile birlikte sunulur ya da kullanım kılavuzunda beyana erişilebilecek internet adresi bulunur. Başka bir dilde düzenlenmişse Türkçe tercümesi eklenir. Beyanda ürünün tanımı, uyulan mevzuat ve standartlar, Kategori II ve III ürünlerde onaylanmış kuruluşun adı ve numarası yer alır.
Türkçe Kullanım Kılavuzu
İmalatçı ve ithalatçı, kullanım kılavuzunu Türkçe olarak hazırlayıp KKD ile birlikte sunmak zorundadır. Kılavuz açık, anlaşılır ve okunaklı olmalı; en az şu bilgileri içermelidir:
- KKD’nin hangi risklere karşı koruduğu ve koruma düzeyleri
- Uygulanan standartlar ve performans sınıfları
- Saklama, kullanım, temizlik, bakım ve dezenfeksiyon talimatları
- Kullanım ömrü veya son kullanma tarihi
- Uygun aksesuarlar ve yedek parçalar
- Kategori II ve III’te onaylanmış kuruluşun bilgileri
Ürün Üzerindeki İşaretler
- İmalatçının adı ve adresi ya da tescilli markası
- Model veya tip tanımı
- CE işareti (Kategori III’te onaylanmış kuruluş numarasıyla)
- İlgili standart numarası ve performans işaretleri (örneğin eldivende EN 388 ve dört haneli puanlar)
- Beden
- İşlevi zamanla azalan ürünlerde üretim tarihi ve mümkünse son kullanma tarihi
Standartların Rolü
Yönetmelik, KKD’nin karşılaması gereken temel sağlık ve güvenlik gereklerini belirler; bu gereklerin nasıl test edileceğini ise uyumlaştırılmış standartlar (EN ve TS EN standartları) tanımlar. Uyumlaştırılmış bir standarda uygun üretilen KKD’nin, o standardın kapsadığı gerekleri karşıladığı kabul edilir. Bu yüzden satın alırken yalnızca “CE’li mi?” değil, “hangi standarda göre ve hangi performans düzeyinde test edildi?” sorusu sorulmalıdır. Başlıca standartlar için KKD Standartları ve İşaretleri yazımıza bakabilirsiniz.
Satın Alma Kontrol Listesi
- Risk değerlendirmesine göre gereken koruma türü ve düzeyi belirlendi mi?
- Ürünün kategorisi biliniyor mu?
- Üründe CE işareti var mı? Kategori III ise yanında onaylanmış kuruluş numarası var mı?
- AB Uygunluk Beyanı ve gerekiyorsa Türkçe tercümesi alındı mı?
- Türkçe kullanım kılavuzu ürünle birlikte geliyor mu?
- Uygulanan standart ve performans sınıfları riskle uyumlu mu?
- Üretim ve son kullanma tarihleri uygun mu?
- Farklı beden seçenekleri var mı ve çalışanlarla deneme yapıldı mı?
- Birlikte kullanılacak KKD’lerin (baret, kulaklık, siper, maske) uyumu kontrol edildi mi?
Sıkça Sorulan Sorular
KKD kategorileri nelerdir?
Kategori I asgari riskleri, Kategori III ölüm veya geri dönüşü olmayan zarar doğurabilecek riskleri kapsar; Kategori II ise bunların dışında kalan riskleri içerir.
CE işaretinin yanındaki dört haneli numara nedir?
Kategori III KKD’lerde, üretimin denetimine katılan onaylanmış kuruluşun kimlik numarasıdır.
Kulak koruyucular hangi kategoridedir?
Güncel Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği’nde zararlı gürültü Kategori III riskler arasında sayılmıştır.
KKD’nin Türkçe kullanım kılavuzu zorunlu mu?
Evet. İmalatçı ve ithalatçı kullanım kılavuzunu Türkçe olarak KKD ile birlikte sunmak zorundadır.
KKD’nin işyerinde seçimi, kullanımı ve bakımı için KKD Kullanımı: İşveren ve Çalışan Yükümlülükleri yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç
Doğru KKD’yi seçmek; ürünün kategorisini bilmek, CE işaretini ve onaylanmış kuruluş numarasını kontrol etmek, uygunluk beyanını ve Türkçe kullanım kılavuzunu istemek, standart ve performans düzeyini riskle karşılaştırmaktır. Belgeleri eksik ucuz bir ürün, kaza anında en pahalı tercih olabilir.
