Yangında can güvenliğini belirleyen en önemli unsur, insanların binadan güvenle ve zamanında çıkabilmesidir. Bunun için kaçış yollarının yeterli sayıda, yeterli genişlikte, makul uzaklıkta ve yangından korunmuş olması gerekir. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, kaçış uzaklıklarından merdiven basamaklarının ölçülerine kadar bu konuda ayrıntılı kurallar koyar. Bu yazıda kaçış yolları, kaçış merdivenleri, yangın güvenlik holleri ve acil durum aydınlatmasıyla ilgili yönetmelik kurallarını ele alıyoruz.
Yazı, Özlem Akademi’nin (Özlem Özdilek İslamoğlu) “Yangın Güvenliği ve Yangın Risk Değerlendirmesi Rehberi” bilgi dokümanından ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Kaçış Yolu Nedir?
Kaçış yolu, binanın herhangi bir noktasından güvenli bir alana kadar kesintisiz ve engelsiz bir seyahat yoludur. Uluslararası yaklaşımda kaçış yolu üç bölümden oluşur:
- Çıkışa erişim: Bulunulan noktadan çıkışın başlangıcına kadar olan yol.
- Çıkış: Yangından korunmuş kaçış merdiveni ya da koridor gibi bölümler.
- Çıkış boşaltımı: Çıkışı bina dışındaki güvenli alana bağlayan bölüm.
Temel Kurallar
- Asansörler kaçış yolu olarak kabul edilmez.
- Kural olarak her alanda en az iki kaçış imkânı bulunmalıdır.
- İki çıkış birbirine yakın olmamalıdır. Uluslararası uygulamada “yarım köşegen kuralı” kullanılır: iki çıkış arasındaki mesafe, hizmet ettikleri alanın en uzun köşegeninin en az yarısı kadar olmalıdır.
- Kaçış yolu mutfak, depo, banyo ya da kilitlenebilen odalardan geçemez.
- Kaçış yolları her zaman engelsiz tutulmalı, çıkış kapıları kilitlenmemeli ve anahtar gerektirmeden açılabilmelidir.
- Hiçbir koşulda kaçış merdiveni ve çıkış kapısı 80 cm’den dar olamaz.
Kaçış Uzaklıkları
Kaçış uzaklığı, bir noktadan en yakın çıkışa kadar yürünmesi gereken mesafedir. Yönetmeliğin Ek-5/B tablosu, kaçış uzaklıklarını bina türüne ve sprinkler bulunup bulunmamasına göre belirler:
| Bina türü | Tek yön (sprinklersiz / sprinklerli) | Çift yön (sprinklersiz / sprinklerli) |
|---|---|---|
| Yüksek tehlikeli yerler | 10 m / 20 m | 20 m / 35 m |
| Endüstriyel yapılar | 15 m / 25 m | 30 m / 60 m |
| Büro binaları | 15 m / 30 m | 45 m / 75 m |
| Okul ve eğitim yapıları | 15 m / 30 m | 45 m / 75 m |
| Mağaza ve marketler | 15 m / 25 m | 45 m / 60 m |
| Toplanma amaçlı binalar | 15 m / 25 m | 45 m / 60 m |
| Hastane ve huzurevleri | 15 m / 25 m | 30 m / 45 m |
| Otel ve pansiyonlar | 15 m / 20 m | 30 m / 45 m |
| Apartmanlar | 15 m / 30 m | 30 m / 75 m |
Kolay alevlenici malzeme üretilmeyen endüstriyel yapılarda bu mesafeler yarı oranında artırılabilir. Sprinkler sisteminin kaçış uzaklıklarını önemli ölçüde artırdığına dikkat edin: sprinkler, yangının büyümesini yavaşlatarak tahliye için daha fazla zaman kazandırır.
Kaçış Merdivenleri
| Ölçü | Yönetmelik şartı |
|---|---|
| Basamak yüksekliği | En fazla 17,5 cm |
| Basamak genişliği (basış) | En az 25 cm |
| Baş yüksekliği | En az 210 cm |
| Sahanlıklar arası kot farkı | En fazla 300 cm |
| Sahanlık aralığı | En az 4, en fazla 17 basamakta bir |
Merdiven Genişliği
- Kattaki kullanıcı sayısı 50-500 kişiyse en az 100 cm, 501-2000 kişiyse en az 150 cm, 2001 ve üzeriyse en az 200 cm.
- Yüksek binalarda kaçış merdiveni genişliği 120 cm’den az olamaz.
- Sahanlığa açılan kapılar kaçış yolunu üçte birden fazla daraltamaz.
- Merdivenin her iki yanında duvar, korkuluk ya da küpeşte bulunmalıdır; genişliği 80 cm ve altındaki merdivenlerde tek taraf yeterlidir.
- Merdiven kovasına elektrik ve mekanik tesisat şaftlarının kapakları açılamaz.
Yangın Güvenlik Holleri
Yangın güvenlik holü, kaçış merdiveni ya da acil durum asansörünün önünde, dumanın merdivene girmesini önleyen korunumlu bir ara bölümdür.
- Taban alanı 3 m²’den az, 6 m²’den fazla olamaz; kaçış yönündeki boyutu 1,8 metreden az olamaz.
- Acil durum asansörü önündeki holün alanı 6-10 m² arasında olmalı, hiçbir boyutu 2 metreden az olmamalıdır.
- Duvarları en az 120 dakika yangına dayanıklı, kapıları en az 90 dakika dayanıklı, duman sızdırmaz ve kendiliğinden kapanan tipte olmalıdır.
- Hol içinde yanıcı madde bulundurulamaz.
- Yapı yüksekliği 51,50 metreyi aşan binalarda kaçış merdivenlerinin önünde ve acil durum asansörlerinde yangın güvenlik holü zorunludur.
Acil Durum Aydınlatması ve Yönlendirme
- Ana besleme kesildiğinde acil aydınlatma otomatik olarak devreye girer ve en az 60 dakika, kullanıcı sayısı 200’ü aşan binalarda en az 120 dakika çalışır.
- Kaçış yolunun orta hattında aydınlatma seviyesi en az 1 lüks olmalı ve çalışma süresi sonunda hiçbir noktada 0,5 lüksün altına düşmemelidir. En yüksek ve en düşük aydınlatma arasındaki oran 1/40’tan fazla olamaz.
- Acil aydınlatma tasarım standardı TS EN 1838’e göre ilk yardım, alarm butonu, söndürücü ve yangın dolabı gibi güvenlik donanımlarının bulunduğu noktalarda aydınlatma en az 5 lüks olmalıdır.
- Yönlendirme işaretleri yeşil zemin üzerine beyaz sembollü, TS ISO 7010’a uygun, ışıklı ya da fotolüminesan olmalı ve yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilmelidir.
Kaçış Yolları Kontrol Listesi
- Her alandan en az iki kaçış yolu var mı ve bunlar birbirinden yeterince uzak mı?
- Kaçış uzaklıkları bina türüne göre yönetmelikteki sınırların içinde mi?
- Kaçış yollarında ve merdivenlerde engel, malzeme ya da kilitli kapı var mı?
- Kaçış merdiveni kapıları kendiliğinden kapanıyor mu, takozla açık tutuluyor mu?
- Acil aydınlatma armatürleri düzenli olarak test ediliyor mu?
- Yönlendirme işaretleri bütün güzergâh boyunca görülebiliyor mu?
Sıkça Sorulan Sorular
Kaçış uzaklığı ne kadar olmalıdır?
Bina türüne ve sprinkler bulunup bulunmamasına göre değişir. Örneğin büro binalarında tek yönlü kaçışta 15 m (sprinklerli 30 m), çift yönlü kaçışta 45 m (sprinklerli 75 m) sınırı vardır.
Kaçış merdiveni basamak yüksekliği ne kadar olmalıdır?
Basamak yüksekliği en fazla 17,5 cm, basamak genişliği en az 25 cm olmalıdır.
Yangın güvenlik holü ne kadar büyük olmalıdır?
Taban alanı 3 m²’den az, 6 m²’den fazla olamaz ve kaçış yönündeki boyutu en az 1,8 m olmalıdır.
Asansör kaçış yolu sayılır mı?
Hayır. Asansörler kaçış yolu olarak kabul edilmez; yangında kullanılmamalıdır.
İlgili yazı: Duman Kontrol ve Basınçlandırma Sistemleri.
Sonuç
Kaçış yolları, yangında insanların hayatını kurtaran son güvenlik hattıdır. Yönetmelikteki ölçüler, insanların panik ve duman altında bile güvenle tahliye edilebilmesi için belirlenmiştir. Bu yolların her gün engelsiz tutulması, en az doğru tasarlanmaları kadar önemlidir. Yapısal önlemler için Pasif Yangın Korunması yazımıza göz atabilirsiniz.
