Yangın güvenliği projelerinde ve denetimlerinde sık sık farklı kısaltmalarla karşılaşılır: BYKHY, TS EN, NFPA, FM Global. Bunların hangisi Türkiye’de zorunlu, hangisi yol gösterici? Bir sigorta şirketi neden NFPA ya da FM Global şartı koyar? Bu yazıda yangın güvenliğinde başvurulan ulusal ve uluslararası düzenlemeleri, kapsamlarını ve birbirleriyle ilişkilerini ele alıyoruz.
Yazı, Özlem Akademi’nin (Özlem Özdilek İslamoğlu) “Yangın Güvenliği ve Yangın Risk Değerlendirmesi Rehberi” bilgi dokümanından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Karşılaştırma Tablosu
| Düzenleme | Niteliği | Türkiye’de bağlayıcılığı |
|---|---|---|
| BYKHY (Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik) | Ulusal yönetmelik | Zorunlu |
| TS EN standartları | Avrupa standartlarının Türk standardı olarak kabul edilmiş hâli | Yönetmeliğin atıf yaptığı hâllerde zorunlu |
| NFPA | ABD Ulusal Yangından Korunma Derneği’nin standartları | Yasal olarak bağlayıcı değil; yol gösterici ve sigorta şartı olabilir |
| FM Global | Bir endüstriyel sigorta kuruluşunun teknik veri sayfaları | Yasal olarak bağlayıcı değil; sigortalı tesislerde şart olabilir |
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY)
Türkiye’de yangın güvenliğinin temel ve bağlayıcı düzenlemesi BYKHY’dir. Kamu kurumlarına, özel kuruluşlara ve gerçek kişilere ait her türlü yapı, bina, tesis ve işletmenin tasarımını, yapımını, işletilmesini ve bakımını kapsar.
Yönetmeliğin amacı yangında insan hayatını ve mülkü korumaktır. Bunun için:
- Binanın taşıyıcı sisteminin yangında belirli bir süre ayakta kalmasını,
- Yangının ve dumanın yayılmasının sınırlanmasını,
- İnsanların güvenle tahliye edilmesini öngörür.
Yönetmelik bir binanın yalnızca inşaat aşamasını değil, bütün kullanım ömrünü kapsar: bina kullanıldığı sürece sistemlerin bakımı, kaçış yollarının açık tutulması ve acil durum organizasyonu da yönetmeliğin konusudur. Yönetmeliğin başlıca kuralları için Pasif Yangın Korunması, Kaçış Yolları ve İşyerinde Bulunması Gereken Yangın Sistemleri yazılarımıza bakabilirsiniz.
TS EN Standartları
Türkiye’deki yangın güvenliği düzenlemeleri, Türk Standardları Enstitüsü’nün kabul ettiği Avrupa standartlarıyla (TS EN) uyumludur. BYKHY birçok konuda doğrudan bu standartlara atıf yapar ve bu durumda standarda uyum zorunlu hâle gelir. Başlıca örnekler:
| Standart | Konusu |
|---|---|
| TS EN 54 serisi | Yangın algılama ve alarm sistemleri |
| TS EN 12845 | Otomatik sprinkler sistemleri ve yangın pompaları |
| TS EN 671 | Yangın dolapları |
| TS EN 3 ve TS EN 1866 | Taşınabilir ve tekerlekli yangın söndürücüler |
| TS EN 13501-1 | Yapı malzemelerinin yangına tepki sınıflandırması |
| TS EN 1363-1 | Yangına dayanıklılık deneyleri |
| TS EN 12101 | Duman ve ısı kontrol sistemleri |
| TS EN 1838 ve TS EN 50171 | Acil durum aydınlatması ve merkezi batarya sistemleri |
NFPA Standartları
NFPA (National Fire Protection Association), ABD merkezli, yangın güvenliği alanında dünyanın en kapsamlı standart setlerinden birini yayımlayan bir kuruluştur. NFPA standartları Türkiye’de yasal olarak bağlayıcı değildir; ancak özellikle uluslararası şirketlerde, büyük ölçekli ve yüksek riskli tesislerde ve Türk standardının bulunmadığı konularda referans olarak yaygın biçimde kullanılır. Başlıcaları:
- NFPA 101 (Can Güvenliği Kodu): Kaçış yolları, acil aydınlatma ve yönlendirme gibi can güvenliği konularını düzenler. Örneğin acil aydınlatmanın her 30 günde bir en az 30 saniye, yılda bir en az 1,5 saat süreyle test edilmesini öngörür.
- NFPA 13: Otomatik sprinkler sistemlerinin tasarımı ve kurulumu. Konutlar için NFPA 13D ve 13R.
- NFPA 72: Yangın alarm ve sinyalizasyon sistemleri, dedektör yerleşim kuralları.
- NFPA 20: Yangın pompaları.
- NFPA 1 ve NFPA 80: Genel yangın kodu ve yangın kapıları.
NFPA standartları belirli aralıklarla güncellenir; uygulayıcıların hangi sürümün esas alındığını açıkça belirtmesi gerekir.
FM Global Standartları
FM Global, endüstriyel tesisleri sigortalayan bir kuruluştur ve mülk kaybını önlemeye yönelik ayrıntılı teknik “veri sayfaları” (Data Sheets) yayımlar. Bu veri sayfaları inşaat, sprinklerler, su temini, söndürme ekipmanları, elektrik, tehlikeli maddeler, depolama ve insan faktörü gibi konuları kapsar.
- FM Global standartları genellikle NFPA’dan daha sıkı şartlar içerir ve özellikle mülk ve iş sürekliliğinin korunmasına odaklanır.
- FM Global tarafından sigortalanan tesislerde bu şartlara uyum, sigorta sözleşmesinin bir parçası olabilir.
- Ekipmanlarda “FM onaylı” (FM Approved) işareti, ürünün FM Global’in testlerinden geçtiğini gösterir.
- Örneğin yangın pompaları için pompa dairesinin en az 5 °C’de tutulmasını, dizel pompaların haftada en az 30 dakika, elektrikli pompaların en az 10 dakika çalıştırılmasını öngörür.
Uygulamada Hangisine Uyulmalı?
- Önce BYKHY: Yönetmelik her durumda zorunludur ve asgari şartları belirler.
- Atıf yapılan TS EN standartları: Yönetmeliğin atıf yaptığı standartlara uyum da zorunludur.
- Uluslararası standartlar: Ulusal düzenlemelerde hüküm bulunmayan konularda NFPA gibi uluslararası kabul görmüş standartlar yol gösterici olarak kullanılabilir.
- Sigorta ve şirket şartları: Sigorta şirketi ya da uluslararası ana şirket NFPA veya FM Global şartı koyuyorsa bu şartlar da uygulanır. Bu durumda yönetmelik ve standartlar arasında en sıkı olan şart esas alınmalıdır.
Yönetmelik asgari şarttır: BYKHY’ye uymak yasal zorunluluğu karşılar, ancak yüksek riskli tesislerde gerçek bir koruma için çoğu zaman yeterli değildir. Risk değerlendirmesi, yönetmeliğin ötesinde önlem gerekip gerekmediğini gösterir.
Sıkça Sorulan Sorular
NFPA standartları Türkiye’de zorunlu mudur?
Hayır. NFPA standartları Türkiye’de yasal olarak bağlayıcı değildir. Ancak sigorta şirketleri ya da uluslararası şirketler şart koyabilir ve ulusal düzenlemede hüküm bulunmayan konularda yol gösterici olarak kullanılır.
BYKHY nedir?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in kısaltmasıdır. Türkiye’de her türlü yapının yangın güvenliğini düzenleyen temel ve bağlayıcı yönetmeliktir.
FM Global nedir?
Endüstriyel tesisleri sigortalayan ve mülk kaybını önlemeye yönelik teknik veri sayfaları yayımlayan bir kuruluştur. Sigortaladığı tesislerde bu şartlara uyum istenebilir.
Yangın algılama sistemleri hangi standarda uygun olmalıdır?
Türkiye’de yönetmelik gereği TS EN 54 standart serisine uygun olmalıdır.
Sonuç
Yangın güvenliğinde ulusal yönetmelik ve standartlar asgari çerçeveyi çizer; NFPA ve FM Global gibi uluslararası düzenlemeler ise özellikle yüksek riskli tesislerde daha ileri bir koruma seviyesi sunar. İş güvenliği profesyonellerinin bu düzenlemelerin güncel sürümlerini takip etmesi ve tesisin risklerine en uygun olanı esas alması gerekir.
