Parlayıcı ve Yanıcı Sıvıların Güvenli Depolanması

Boya, tiner, solvent, benzin, alkol ve aseton gibi parlayıcı ve yanıcı sıvılar pek çok işyerinde kullanılır. Bu sıvıların asıl tehlikesi sıvının kendisi değil, çıkardığı buhardır: buhar havayla karışarak görünmez bir yanıcı bulut oluşturur ve küçük bir kıvılcım bile bu bulutu tutuşturabilir. Bu yazıda parlayıcı ve yanıcı sıvıların sınıflandırılmasını, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre depolama kurallarını, statik elektriğe karşı önlemleri ve döküntü durumunda yapılması gerekenleri ele alıyoruz.

Yazı, “Yangın Güvenliği: Endüstriyel Tesisler İçin Kapsamlı Eğitim Rehberi” sunumundan ve Türk mevzuatından yararlanılarak hazırlanmıştır.

Parlayıcı ve Yanıcı Sıvı Arasındaki Fark

Sıvılar, parlama noktalarına, yani alev kaynağıyla tutuşabilecek kadar buhar çıkardıkları en düşük sıcaklığa göre sınıflandırılır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’in 113. maddesine göre:

Parlama noktası ne kadar düşükse sıvı o kadar tehlikelidir: IA ve IB sınıfı sıvılar oda sıcaklığında bile tutuşabilecek miktarda buhar çıkarır. Parlama noktasının üzerinde ısıtılan II ve IIIA sınıfı sıvılar da parlayıcı (Sınıf I) kabul edilir.

Depolama Kuralları

Nerede Depolanamaz?

Yönetmeliğin 115. maddesine göre parlayıcı ve yanıcı sıvılar koridorlarda, geçitlerde, merdiven sahanlıklarında ve altlarında, bodrumlarda, kaçış yollarında, çalışılan yerlerde ve lokanta, kahvehane gibi umuma açık yerlerde depolanamaz.

Ne Kadar Bulundurulabilir?

Diğer bölümlerden yangına en az 90 dakika dayanıklı duvar ve döşemelerle ayrılmış bir depolama odasında ya da 200 °C’de 10 dakika yangına dayanıklı dolaplarda, orijinal ambalajında:

Bu miktarları aşan sıvılar, yönetmeliğin öngördüğü şartlara uygun ayrı depo binalarında saklanmalıdır.

Depo Binaları

• Parlayıcı ve yanıcı sıvı depolarının duvarları ve kapıları en az 120 dakika yangına dayanıklı olmalıdır (Madde 118).
• Sınıf I parlayıcı ve Sınıf II yanıcı sıvılar bodrum katlarda depolanamaz.
• Doğal havalandırma yetersizse döşeme seviyesinde, saatte en az 6 hava değişimi sağlayan, kıvılcım çıkarmayan (ex-proof) mekanik havalandırma kurulmalıdır. Sıvı buharları havadan ağır olduğu için döşemeye yakın birikir.
• Kapalı depolarda en fazla 5 ayrı istif yapılabilir ve istifler arasında en az 3 metre mesafe bırakılmalıdır.

Güvenlik Dolapları ve Kaplar

Kimyasal dolabın hangi durumlarda zorunlu olduğu için Yanıcı Sıvılar İçin Kimyasal Dolap Zorunlu mu? yazımıza bakabilirsiniz.

• Güvenlik dolapları: Parlayıcı sıvılar serin, havalandırmalı ve dışarıdaki bir yangının içeri ulaşmasını geciktiren özel dolaplarda saklanmalıdır. Dolaplar kapalı tutulmalı, üzerinde “Parlayıcı Madde” uyarısı bulunmalıdır.
• Güvenlik kapları: Çalışma alanında sıvılar, dökülmeyi ve buhar kaçağını önleyen, kendiliğinden kapanan kapaklı ve alev tutuculu güvenlik kaplarında taşınmalı ve kullanılmalıdır.
• Etiketleme: Her kap, içindeki maddenin adını ve tehlike işaretlerini gösteren etiket taşımalı; güvenlik bilgi formları (GBF) erişilebilir olmalıdır.
• İhtiyaç kadar miktar: Çalışma alanında yalnızca o vardiya için gereken miktar bulundurulmalıdır.
• Uyumsuz maddeler: Parlayıcı sıvılar oksitleyici maddelerden ayrı tutulmalıdır.

Statik Elektriğe Karşı Bağlama ve Topraklama

Parlayıcı sıvılar bir kaptan diğerine aktarılırken, karıştırılırken ya da borularda akarken sürtünmeyle statik elektrik yükü oluşur. Bu yükün boşalması sırasında oluşan kıvılcım, parlayıcı sıvı yangınlarının başlıca nedenlerindendir. Bu nedenle:

• Bağlama: Sıvı aktarılan iki metal kap birbirine iletken bir kabloyla bağlanarak aralarındaki potansiyel farkı ortadan kaldırılır.
• Topraklama: Kaplar ve tanklar topraklanarak statik yükün güvenle toprağa akması sağlanır.
• Benzin, toluen ve ksilen gibi sıvıların aktarımında bağlama ve topraklama mutlaka yapılmalıdır.
• Patlayıcı ortam riski olan yerlerde çalışanlara antistatik giysi ve ayakkabı verilmelidir.

Patlamadan Korunma Dokümanı

Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre patlayıcı ortam oluşabilecek işyerlerinde işveren, faaliyete başlamadan önce bir patlamadan korunma dokümanı hazırlar. Bu dokümanda patlama riskleri, alınan teknik ve organizasyonel önlemler, tehlikeli bölgelerin (Bölge 0, 1, 2, 20, 21, 22) sınıflandırması ve bu bölgelerde kullanılacak ekipmanın uygunluğu yer alır. Bu bölgelerde kullanılan ekipman ATEX şartlarına uygun olmalı, topraklama ve montaj sürekliliği her bakım-onarımdan sonra kontrol edilmelidir.

Döküntü ve Sızıntıya Müdahale

1. Ortamdaki bütün tutuşturucu kaynakları (açık alev, kıvılcım çıkaran ekipman, sıcak yüzeyler) uzaklaştırın ya da kapatın.
2. Döküntünün kaynağını güvenle kesebiliyorsanız kesin; örneğin devrilen kabı doğrultun, vanayı kapatın.
3. Emici malzeme ya da set ile döküntünün yayılmasını ve kanalizasyona ulaşmasını önleyin.
4. Büyük döküntülerde buharlaşmayı azaltmak için yüzeyi yangın söndürme köpüğüyle örtün.
5. Ortamı havalandırın; döküntüyü yalnızca uygun koruyucu donanım kullanan eğitimli kişiler temizlesin.
6. Kirlenmiş emici malzemeleri kapaklı, metal kaplarda toplayın ve tehlikeli atık olarak bertaraf edin.

Kontrol Listesi

• Parlayıcı ve yanıcı sıvılar sınıflarına göre belirlendi mi, GBF’leri mevcut mu?
• Kaçış yollarında, merdiven altlarında ve koridorlarda sıvı depolanmıyor mu?
• Dolap ve depolama odalarındaki miktarlar yönetmelik sınırları içinde mi?
• Sıvılar güvenlik dolaplarında ve etiketli güvenlik kaplarında mı?
• Sıvı aktarımında bağlama ve topraklama yapılıyor mu?
• Depolama alanında ex-proof havalandırma ve aydınlatma var mı?
• Döküntü kiti ve uygun söndürücü hazır mı?
• Patlayıcı ortam riski varsa patlamadan korunma dokümanı hazırlandı mı?