İşyerlerinde tiner, alkol, aseton ve benzeri yanıcı sıvılar için “yangına dayanıklı kimyasal dolabı” çoğu zaman her durumda zorunlu bir ekipman gibi sunulur. Oysa yangın mevzuatımız, yanıcı sıvıların ya yangına dayanıklı bir depolama odasında ya da yangına dayanıklı bir dolapta saklanmasını öngörür. Bu yazıda kimyasal dolabın hangi durumda zorunlu olduğunu, hangi durumda gerekmediğini ve dolap seçerken nelere dikkat edilmesi gerektiğini ele alıyoruz.
Yazı, “Yanıcı / Parlayıcı Sıvıların Depolanmasında Kimyasal Dolabı Her Durumda Zorunlu mu?” başlıklı bilgi notundan ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Yönetmelik Ne Diyor?
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre, diğer kullanım alanlarından yangına en az 90 dakika dayanıklı duvar ve döşemelerle ayrılan ve tali derecede işlemlerin yürütüldüğü binalarda, yanıcı ve parlayıcı sıvılar depolama odasında veya 200 °C’de 10 dakika yangına dayanıklı dolap içerisinde şu miktarları aşmamak üzere depolanabilir:
| Sıvı sınıfı | Ambalaj | En fazla miktar |
|---|---|---|
| Sınıf IA | Orijinal kabında | 100 litre |
| Sınıf IB, IC, II ve IIIA | Orijinal kabında | Toplam 500 litre |
| Sınıf IB, IC, II ve IIIA | Taşınabilir tanklarda | Toplam 2.500 litre |
Yönetmelikteki “veya” ifadesi önemlidir: yanıcı sıvılar için iki eşdeğer seçenek tanımlanmıştır. Bu miktarları aşan sıvılar, yönetmeliğin öngördüğü şartlara uygun ayrı depolarda saklanmalıdır. Sıvı sınıfları ve depo şartları için Parlayıcı ve Yanıcı Sıvıların Güvenli Depolanması yazımıza bakabilirsiniz.
Kimyasal Dolap Ne Zaman Gerekmez?
Yanıcı sıvılar, diğer bölümlerden yangına en az 90 dakika dayanıklı duvar, döşeme ve kapılarla ayrılmış bir depolama odasında, yukarıdaki miktarları aşmamak üzere saklanıyorsa, yönetmelik ayrıca yangına dayanıklı dolap şartı aramaz. Bu durumda odanın kendisi yangın kompartımanı işlevi görür.
Kimyasal Dolap Ne Zaman Gerekir?
Yanıcı sıvıların bulunduğu yerin duvar, döşeme ve kapıları yangına 90 dakika dayanıklı değilse, örneğin sıvılar bir üretim alanında, atölyede, laboratuvarda ya da sıradan bir depo köşesinde tutuluyorsa, bu sıvılar 200 °C’de 10 dakika yangına dayanıklı bir dolapta saklanmalıdır. Uygulamada bu amaçla TS EN 14470-1 standardına uygun güvenlik dolapları kullanılır.
Hızlı Karar Rehberi
| Durum | Dolap gerekli mi? |
|---|---|
| Sıvılar 90 dakika dayanıklı duvar ve kapılarla ayrılmış bir depolama odasında, sınır miktarların altında | Yönetmelik açısından gerekli değil |
| Sıvılar üretim alanında, atölyede ya da laboratuvarda | Gerekli |
| Depolama odası var ama duvar ya da kapısı 90 dakika dayanıklı değil | Gerekli |
| Miktar yönetmelikteki sınırları aşıyor | Dolap yetmez; ayrı depo gerekir |
50 m² kuralıyla karıştırmayın: Yönetmeliğe göre bir binanın içindeki 50 m²’den küçük depolama bölümleri esas binanın bir parçası kabul edilir ve doğrudan yüksek tehlikeli sınıfa sokulmaz. Bu kural bölümün tehlike sınıfını belirler; dolap gerekip gerekmediği ise depolama yerinin 90 dakika yangına dayanıklı olarak ayrılıp ayrılmadığına bağlıdır.
Yasal Zorunluluk Olmasa da
Dolabın yasal olarak gerekmediği durumlarda bile risk değerlendirmesi dolap kullanımını gerektirebilir. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, kimyasalların depolanması sırasında çalışanların sağlık ve güvenliğinin korunmasını ve birbirini etkileyebilecek kimyasalların temasının önlenmesini ister. Örneğin:
- Çalışma alanında gün içinde kullanılan küçük miktarlar için dolap, sıvıları çalışma noktasına yakın ama güvenli tutar.
- Farklı türde kimyasalların ayrı tutulması gerektiğinde (örneğin yanıcılar, asitler ve bazlar) ayrı dolaplar düzen sağlar.
- Dolabın alt tavası küçük sızıntıları toplar.
Rehberdeki nota göre ABD mevzuatında da güvenlik dolabı belirli durumlarda zorunludur ve Almanya’da yanıcı sıvıların her durumda güvenlik dolabında tutulması zorunlu değildir; yaklaşım ulusal mevzuatımızla benzerdir.
Dolap Seçerken
- Dolap en az yönetmelikteki dayanımı sağlıyor mu? TS EN 14470-1’e uygun dolaplar yangına dayanım süresine göre Tip 15, 30, 60 ve 90 olarak sınıflandırılır; süre uzadıkça yangında tahliye ve müdahale için daha fazla zaman kazanılır.
- Dolabın uygunluk belgesi ve test raporu var mı?
- Kapılar kendiliğinden kapanıyor ve açık bırakılamıyor mu?
- Sızıntıyı toplayacak alt tava ya da toplama haznesi var mı?
- Dolap, gerekiyorsa uygun bir havalandırma sistemine bağlanabiliyor mu?
- Dolap, kaçış yollarının ve çıkışların önünde değil mi?
- Dolap topraklanmış mı?
- Dolabın üzerinde uygun uyarı işaretleri var mı?
Kullanım Kuralları
- Sıvılar orijinal ya da uygun, etiketli kaplarda saklanmalıdır.
- Dolaplar aşırı doldurulmamalı; raflar ve toplam miktar üreticinin belirttiği sınırları aşmamalıdır.
- Oksitleyiciler, asitler ve diğer uyumsuz kimyasallar yanıcı sıvılarla aynı dolaba konulmamalıdır.
- Dolabın kapısı kullanım dışında kapalı tutulmalı; kapıyı açık tutmak için takoz kullanılmamalıdır.
- Dolap içinde aktarma ya da dolum yapılmamalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Yanıcı sıvılar için kimyasal dolap zorunlu mu?
Her durumda değil. Sıvılar yangına 90 dakika dayanıklı duvar, döşeme ve kapılarla ayrılmış bir depolama odasında ve yönetmelikteki miktarlar içinde tutuluyorsa ayrıca dolap gerekmez. Aksi hâlde 200 °C’de 10 dakika yangına dayanıklı bir dolap kullanılmalıdır.
Kimyasal dolapta ne kadar yanıcı sıvı saklanabilir?
Yönetmeliğe göre Sınıf IA sıvılardan 100 litre, Sınıf IB, IC, II ve IIIA sıvılardan orijinal kaplarda toplam 500 litre, taşınabilir tanklarda toplam 2.500 litre. Dolabın kendi kapasitesi de aşılmamalıdır.
TS EN 14470-1 nedir?
Alevlenebilir sıvılar için yangın güvenliği saklama dolaplarının özelliklerini ve test yöntemlerini belirleyen standarttır. Dolaplar yangına dayanım süresine göre Tip 15, 30, 60 ve 90 olarak sınıflandırılır.
Atölyede kullanılan tiner nerede saklanmalı?
Atölyenin duvar ve kapıları 90 dakika yangına dayanıklı değilse tiner, orijinal kabında, yangına dayanıklı bir kimyasal dolapta saklanmalıdır.
İlgili yazı: Statik Elektrik ve Topraklama.
İlgili yazı: Dolum-Boşaltma Güvenliği.
İlgili yazı: Jet Yangını, Havuz Yangını ve BLEVE.
Sonuç
Yangına dayanıklı kimyasal dolap, yanıcı sıvılar için yönetmeliğin tanıdığı iki seçenekten biridir: sıvılar ya 90 dakika yangına dayanıklı bir odada ya da yangına dayanıklı bir dolapta saklanır. Doğru karar için önce depolama yerinin yangın dayanımına ve miktarlara bakılmalı; ardından risk değerlendirmesiyle günlük kullanım ve uyumsuzluk ihtiyaçları değerlendirilmelidir. Zehirli ve oksitleyici kimyasalların depolanması için Zehirli ve Oksitleyici Kimyasalların Depolanması yazımıza göz atabilirsiniz.
