İSG eğitimleri yalnızca belirli yıllarda tekrarlanan periyodik bir yükümlülük değildir. Doğum izninden dönen bir çalışan, iş kazası geçirip işe dönen bir operatör ya da robotik sisteme geçen bir üretim hattı, bir sonraki eğitim tarihini beklemeden eğitilmelidir. Bu yazıda yeni yönetmeliğe ve Bakanlığın uygulama rehberine göre tekrar süresini beklemeden verilmesi gereken eğitimleri örnekleriyle ele alıyoruz.
Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Nisan 2026 tarihli “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri Uygulama Rehberi”nden ve 2 Nisan 2026 tarihli Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Bilgi Yenileme Eğitimi: 6 Aydan Uzun Ayrılıklar
Herhangi bir nedenle 6 aydan fazla işten uzak kalan çalışana, tekrar işe başlamadan önce bilgi yenileme eğitimi verilir. Rehbere göre bu durumlar arasında şunlar sayılabilir:
- Doğum izni ve sonrasındaki ücretsiz izin
- Askerlik
- Uzun süreli hastalık ve rapor
- Uzun süreli ücretsiz izin
Bilgi yenileme eğitimi, Ek-1’in 4. konu başlığı kapsamında, yani işe ve işyerine özgü güncel riskler üzerine verilir. Amaç, çalışanın yokluğunda işyerinde değişen risklerden haberdar olmasıdır.
Rehberdeki örnek: Uzun süre izinde kalan bir çalışanın, yokluğunda üretim hattında yapılan değişikliklerden haberdar edilmeden doğrudan işe başlatılması yönetmeliğe aykırıdır.
İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sonrası İlave Eğitim
İş kazası geçiren ya da meslek hastalığına yakalanan çalışana, işe dönüşünde, çalışmaya başlamadan önce ilave eğitim verilir. Bu eğitimde:
- Kazanın ya da hastalığın nedenleri,
- Bu nedenlerden korunma yolları,
- Güvenli çalışma yöntemleri
anlatılır. İlave eğitim, kaza araştırmasında ortaya çıkan bulgularla birlikte hazırlandığında en etkili hâlini alır. Aynı kazanın başka çalışanların da başına gelebileceği durumlarda, ilgili ekibin tamamına bilgi verilmesi iyi bir uygulamadır.
Yeni Ekipman, Yeni Teknoloji, İş Değişikliği
Yönetmeliğe göre aşağıdaki durumlarda eğitim, periyodik tekrar tarihi beklenmeden derhal verilir:
- Çalışanın çalışma yerinin ya da işinin değişmesi
- İş ekipmanının değişmesi
- Yeni bir teknolojinin uygulanması
- Yeni bir riskin ortaya çıkması
Rehberdeki örnek: Bir otomotiv fabrikasında üretim hattı robotik sisteme dönüştürüldüğünde, çalışanlara yeni sistemin mekanik, elektriksel ve programlama kaynaklı riskleri anlatılmadan üretime başlanamaz. Yıllık eğitim tarihini beklemek kabul edilmez; eğitim, risk doğduğu anda verilir.
Benzer durumlar: depoya yeni bir forklift modeli ya da otomatik raf sistemi gelmesi, yeni bir kimyasalın kullanılmaya başlanması, bir çalışanın ofisten sahaya ya da bir bölümden diğerine geçmesi.
Özel Görevlilerin Eğitimi
- Çalışan temsilcileri ve destek elemanları (arama-kurtarma, yangınla mücadele, ilk yardım ekipleri gibi), temel eğitimlerine ek olarak görev alanlarına ilişkin özel eğitim almalıdır.
- Özel politika gerektiren gruplar (15-18 yaş arası genç çalışanlar, yaşlılar, engelliler, gebe ve emziren çalışanlar) için eğitimler bu grupların özelliklerine göre planlanır; engelli çalışanlar için eğitim fiziksel ve dijital olarak erişilebilir olmalı ve alternatif anlatım yöntemleri içermelidir.
Acil durum ekiplerinin görevleri ve eğitimleri için Acil Durum Ekipleri ve Görevleri yazımıza göz atabilirsiniz.
Eğitimin Etkinliğini Ölçmek
Rehber, eğitimin verildiğini belgelemenin yetmediğini, sahaya yansıyıp yansımadığının da ölçülmesi gerektiğini vurgular. Bunun için şu göstergeler kullanılabilir:
- İş kazası ve ramak kala olay istatistikleri
- Güvensiz davranış gözlemleri
- İç denetim sonuçları
- Çalışan geri bildirimleri
Göstergelerde gelişme yoksa eğitim programı, içeriği, süresi ya da eğiticiler gözden geçirilmeli; gerekirse eğitim tekrarlanmalıdır. Bir iş kazasının ardından aynı konuda ilave eğitim düzenlemek de bu değerlendirmenin doğal bir sonucudur.
Tetikleyici Olaylar Kontrol Listesi
- 6 aydan uzun izin, rapor ya da askerlik dönüşü çalışanlar takip ediliyor mu?
- Bu çalışanlara işe başlamadan önce bilgi yenileme eğitimi veriliyor mu?
- İş kazası ya da meslek hastalığı sonrası işe dönen çalışana ilave eğitim veriliyor mu?
- Kaza araştırması bulguları ilave eğitime yansıtılıyor mu?
- Yeni makine, ekipman, kimyasal ya da teknoloji geldiğinde eğitim planlanıyor mu?
- Bölüm ya da iş değiştiren çalışanlara yeni işin riskleri anlatılıyor mu?
- Çalışan temsilcileri ve destek elemanları görev eğitimlerini aldı mı?
- Genç, gebe, emziren ve engelli çalışanların eğitimleri özelliklerine göre düzenlendi mi?
- Bütün bu eğitimler tutanakla kayıt altına alınıyor mu?
Sıkça Sorulan Sorular
Doğum izninden dönen çalışana İSG eğitimi gerekir mi?
İzin süresi 6 ayı aşmışsa evet. İşe başlamadan önce işe ve işyerine özgü riskler kapsamında bilgi yenileme eğitimi verilmelidir.
Askerlik dönüşü İSG eğitimi verilir mi?
Evet. 6 aydan fazla işten uzak kalan her çalışana, işe dönmeden önce bilgi yenileme eğitimi verilir.
İş kazası sonrası hangi eğitim verilir?
İşe dönüşte, çalışmaya başlamadan önce kazanın nedenleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemlerini içeren ilave eğitim verilir.
Yeni makine alındığında eğitim için tekrar tarihi beklenir mi?
Hayır. İş ekipmanının değişmesi ya da yeni teknoloji uygulanması hâlinde eğitim, periyodik tekrar tarihi beklenmeden derhal verilir.
İlgili yazı: İşe Dönüş.
Sonuç
İşyerindeki riskler yalnızca takvime göre değişmez; çalışanın uzun bir ayrılıktan dönmesi, bir kaza, yeni bir makine ya da yeni bir görev, eğitimin hemen verilmesini gerektirir. Bu tetikleyici olayları takip eden bir sistem, periyodik eğitimlerin arasında kalan boşlukları kapatır. Temel eğitim süreleri için İSG Eğitimleri: Süreler ve Periyotlar, işe başlama eğitimi için İşe Başlama Eğitimi Nasıl Verilir? yazılarımıza göz atabilirsiniz.
