Yeni bir çalışanın işyerindeki ilk saatleri, iş kazası riskinin en yüksek olduğu zamanlardan biridir: ortamı, makineleri, kör noktaları ve acil çıkışları henüz tanımaz. İşe başlama eğitimi tam da bu yüzden zorunludur. Ancak sahada çoğu zaman bir talimatın okutulup imzalatılmasına indirgenir. Bu yazıda yeni yönetmeliğe ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın uygulama rehberine göre işe başlama eğitiminin nasıl verilmesi gerektiğini, doğru ve yanlış uygulama örnekleriyle anlatıyoruz.
Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın Nisan 2026 tarihli “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri Uygulama Rehberi”nden ve 2 Nisan 2026 tarihli Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
İşe Başlama Eğitimi Nedir?
İşe başlama eğitimi, çalışanın fiilen çalışmaya başlamadan önce; yapacağı işi, kullanacağı ekipmanı, çalışma ortamının risklerini ve işyerine özgü güvenlik önlemlerini uygulamalı olarak öğrendiği eğitimdir.
| Özellik | Kural |
|---|---|
| Kimlere? | Çırak ve stajyerler dahil her çalışana; az tehlikeli ofisler dahil |
| Ne zaman? | Fiilen çalışmaya başlamadan önce |
| Süre | En az 2 saat |
| Yöntem | Yüz yüze ve uygulamalı; uzaktan verilemez |
| Kim verir? | İşveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ya da işverenin görevlendirdiği bilgi sahibi ve deneyimli bir çalışan |
| Kayıt | Eğitimi veren, çalışan ve işveren imzalı tutanak; özlük dosyasında saklanır |
İki önemli ayrım: İşe başlama eğitimi temel eğitimin yerine geçmez ve süresi temel eğitimden düşülemez. Ayrıca bir meslek öğretme eğitimi de değildir; çalışana işini nasıl yapacağını değil, işini yaparken karşılaşacağı riskleri ve korunma yollarını öğretir.
Eğitimde Neler Anlatılmalı?
- Çalışanın görev tanımı ve çalışacağı alan
- Kullanacağı makine, ekipman ve el aletleri ile bunların güvenli kullanımı
- Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik riskler
- Kullanması gereken kişisel koruyucu donanımlar
- İşyerine özgü İSG kuralları ve güvenli çalışma talimatları
- Acil durum prosedürleri: acil çıkışlar, söndürücülerin yeri, toplanma alanı, kime haber verileceği
Doğru ve Yanlış Uygulama Örnekleri
Lojistik Deposu: Forklift Operatörü
- Yanlış: Yeni operatöre yalnızca yazılı forklift kullanım talimatını okutup imzalatmak.
- Doğru: Depo içi trafik akışını, kör noktaları, raf sistemlerinin taşıma kapasitelerini, yaya yollarını ve yükleme alanlarını sahada göstermek; çalışanın riskleri yerinde görerek öğrenmesini sağlamak.
Hastane: Hemşire
- Yanlış: Yalnızca prosedürleri ve yönetmelikleri okutmak.
- Doğru: Kesici-delici alet yaralanmalarını, biyolojik riskleri, tıbbi atık yönetimini, izolasyon kurallarını ve acil kod uygulamalarını çalışacağı birime özgü senaryolarla ve uygulamalı göstermek.
Ofis: Az Tehlikeli İşyeri
- Yanlış: “Ofiste risk yok” diyerek işe başlama eğitimini atlamak.
- Doğru: Ekranlı araçlarla çalışma kurallarını, doğru oturma düzenini ve monitör yerleşimini, yangın söndürücülerin yerini, tahliye planını ve toplanma alanını göstermek.
İşe Başlama Eğitimi Tutanağı
Tutanakta en az şunlar bulunmalıdır:
- Eğitimin yeri ve tarihi
- Eğitimin süresi (en az 2 saat)
- Anlatılan konu başlıkları
- Çalışanın adı, soyadı ve imzası
- Eğitimi verenin adı, soyadı, unvanı ve imzası
- İşverenin ya da işveren vekilinin adı, soyadı ve imzası
Tutanak çalışanın özlük dosyasında saklanır ve elektronik imzayla da düzenlenebilir.
Özel Durumlar
- Çırak ve stajyerler: İşe başlama eğitimi onlar için de zorunludur. Okulda alınan İSG dersleri, işveren kabul ederse temel eğitimin yerine geçebilir, ancak işe başlama eğitiminin yerine geçmez.
- İşyeri değiştiren çalışan: Aynı işi yapmak için yeni bir işyerine geçen çalışanın temel eğitimi geçerliyse yeniden verilmez, ama yeni işyerinde işe başlama eğitimi mutlaka verilir.
- Alt işveren çalışanları: Her işveren kendi çalışanının eğitiminden sorumludur. Asıl işveren ise işe başlamadan önce alt işveren çalışanlarını işyerine özgü riskler hakkında bilgilendirir.
İşe Başlama Eğitimi Kontrol Listesi
- Eğitim, çalışan fiilen işe başlamadan önce verildi mi?
- Süre en az 2 saat mi?
- Eğitim yüz yüze ve sahada, uygulamalı olarak mı verildi?
- Çalışanın kullanacağı ekipman ve çalışacağı alanın riskleri gösterildi mi?
- KKD’ler verildi ve kullanımı gösterildi mi?
- Acil çıkışlar, söndürücüler ve toplanma alanı gösterildi mi?
- Tutanak eksiksiz düzenlenip imzalandı mı?
- Temel eğitimin en geç 3 ay içinde verilmesi planlandı mı?
Sıkça Sorulan Sorular
İşe başlama eğitimi kaç saat olmalı?
Her çalışan için en az 2 saat olmalıdır. Bu süre temel eğitim süresinden sayılmaz.
İşe başlama eğitimi uzaktan verilebilir mi?
Hayır. İşe başlama eğitimi yüz yüze ve uygulamalı verilmek zorundadır.
İşe başlama eğitimini kim verebilir?
İşveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ya da işverenin görevlendirdiği bilgi sahibi ve deneyimli bir çalışan verebilir.
Ofis çalışanlarına da işe başlama eğitimi gerekir mi?
Evet. Tehlike sınıfı ne olursa olsun her çalışana işe başlamadan önce işe başlama eğitimi verilmelidir.
18 yaşından küçük ve yeni başlayan genç çalışanlar için Genç Çalışanlar İçin Güvenli Başlangıç Rehberi yazımıza da bakabilirsiniz.
Eğitimi daha etkili hâle getirecek yöntemler için Etkili İSG Eğitimi Nasıl Verilir? yazımıza bakabilirsiniz.
Sonuç
İşe başlama eğitimi, yeni çalışanın işyerindeki riskleri ilk günden tanımasını sağlayan kısa ama hayati bir adımdır. Talimatı okutup imza almak yerine riskleri sahada göstermek, bu eğitimi bir evrak işinden gerçek bir korumaya dönüştürür. Eğitim süreleri ve temel eğitim için İSG Eğitimleri: Süreler ve Periyotlar yazımıza göz atabilirsiniz.
