Kaynak, kesme, taşlama ve lehimleme gibi kıvılcım ya da açık alev çıkaran işler, endüstriyel yangınların en bilinen ve en önlenebilir nedenlerinden biridir. Bu işler özellikle bakım ve onarım sırasında, üretim alanının dışında, normalde yangın riski düşünülmeyen yerlerde yapıldığında tehlikelidir. Bu yazıda sıcak iş izninin ne olduğunu, nasıl uygulandığını ve sıcak iş öncesinde ve sonrasında alınması gereken önlemleri ele alıyoruz.
Yazı, TMMOB Kimya Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi’nin “2025 Yılı Endüstriyel Yangınlar ve Patlamalar Raporu”ndan ve Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır.
Sıcak İş Nedir?
Sıcak iş; kaynak, oksijenle ya da plazmayla kesme, taşlama, lehimleme, şalomayla ısıtma, sıcak zift ve asfalt uygulaması gibi alev, kıvılcım ya da yüksek sıcaklık oluşturan işlerdir. Kıvılcımlar 10 metreden uzağa sıçrayabilir, çatlak ve deliklerden alt katlara düşebilir ve saatler sonra yangına dönüşebilecek için için yanmalar başlatabilir.
Rapora göre 2025’te tutuşma kaynağı belirlenebilen endüstriyel yangın ve patlamaların %16’sı açık alev, %9’u mekanik kıvılcım kaynaklıydı; oluş biçiminde bakım-onarım faaliyetleri %28 ile en sık nedenler arasındaydı. Rapor, açık alevli işlerde izin sisteminin bulunmamasını ya da etkin işletilmemesini endüstriyel yangınların en yaygın nedenleri arasında sayıyor.
Sıcak İş İzni Nedir?
Sıcak iş izni, belirli bir yerde ve belirli bir süre için yapılacak sıcak işin tehlikelerinin değerlendirildiğini, gerekli önlemlerin alındığını ve yetkili kişilerce onaylandığını gösteren yazılı belgedir. Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik, patlayıcı ortam bulunan yerlerde tehlikeli işler için, patlamadan korunma dokümanında gerekli görülmesi hâlinde, işe başlamadan önce yazılı olarak verilen bir çalışma izin sistemi uygulanmasını öngörür. Patlayıcı ortam olmayan yerlerde de sıcak iş izni, yangın önlemenin en etkili araçlarından biridir.
İzin Formunda Neler Bulunmalı?
- İşin yeri, tanımı, tarihi ve geçerlilik süresi (genellikle tek vardiya)
- İşi yapacak kişiler ve yeterlilikleri
- Ortamdaki tehlikeler: yanıcı maddeler, tozlar, yanıcı sıvı ya da gaz hatları
- Gaz ölçüm sonuçları (gerekiyorsa)
- Alınan önlemlerin kontrol listesi
- Yangın nöbetçisi ve hazır bulundurulan söndürme ekipmanı
- İzni verenin, işi yapanın ve alan sorumlusunun imzaları
- İş bitiminde kapanış ve son kontrol imzası
İşe Başlamadan Önce
- Sıcak işe gerçekten gerek var mı; soğuk yöntemlerle (cıvatalı birleştirme, mekanik kesme) yapılabilir mi?
- Mümkünse iş, sıcak işler için ayrılmış güvenli bir atölyede yapılabilir mi?
- Çalışma noktasının çevresindeki (en az yaklaşık 10-11 metre) yanıcı malzemeler uzaklaştırıldı mı?
- Uzaklaştırılamayan yanıcılar yanmaz örtülerle kapatıldı mı?
- Zemindeki, duvardaki ve tavandaki delik ve açıklıklar kapatıldı mı?
- Toz birikintileri temizlendi, zemin gerekiyorsa ıslatıldı mı?
- Yanıcı sıvı ya da gaz içeren boru ve tanklar boşaltılıp gazdan arındırıldı, gaz ölçümü yapıldı mı?
- Sprinkler ve algılama sistemleri çalışır durumda mı?
- Uygun söndürücü ve gerekiyorsa yangın hortumu hazır mı?
- Yangın nöbetçisi görevlendirildi mi?
“Boş” tank yanılgısı: Raporda incelenen bir olayda, bir tamirhanede bakım gören yakıt tankeri oksijenle kesilirken patladı ve 2 kişi hayatını kaybetti. Boş görünen tankta kalan yakıt buharı havayla patlayıcı karışım oluşturmuştu. Daha önce yanıcı madde içermiş tank, varil ve borularda; boşaltma, temizleme, gazdan arındırma ve gaz ölçümü yapılmadan asla sıcak iş yapılmamalıdır.
Çalışma Sırasında
- Yangın nöbetçisi iş boyunca çalışma alanını ve kıvılcımların düşebileceği alt katları ve komşu bölümleri izler; yalnızca bu görevle meşgul olur.
- Gaz ölçümü gereken yerlerde ölçüm iş boyunca sürdürülür.
- Koşullar değişirse (yanıcı madde getirilmesi, gaz alarmı) iş durdurulur ve izin yeniden değerlendirilir.
- Kaynak ekipmanı, tüpler ve hortumlar sağlam olmalı; tüpler dik ve sabitlenmiş olmalıdır.
İş Bittikten Sonra
- Yangın nöbetçisi, iş bittikten sonra da bir süre (genellikle en az 30-60 dakika) alanı izlemeye devam eder; için için yanmalar çoğu zaman bu sürede ortaya çıkar.
- Çalışma alanı ve çevresi, alt ve üst katlar dahil, son kez kontrol edilir.
- İzin kapatılır ve kayıt altına alınır.
Kim Sorumlu?
| Rol | Sorumluluk |
|---|---|
| İzni veren | Tehlikeleri değerlendirir, önlemleri kontrol eder, izni onaylar ve kapatır |
| İşi yapan | İzindeki koşullara uyar, koşullar değişirse işi durdurur |
| Yangın nöbetçisi | Çalışma sırasında ve sonrasında alanı izler, gerektiğinde ilk müdahaleyi yapar ve alarm verir |
| Alan sorumlusu | İşin yapılacağı bölümün koşullarını bilir, izne katkı verir |
Taşeron firmaların yaptığı sıcak işler de aynı izin sistemine tabi olmalıdır. Kaynak işlerindeki diğer riskler için Kaynak İşlerinde İş Güvenliği, basınçlı gaz tüpleri için Basınçlı Gaz Tüplerinin Güvenliği yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Sıcak İş İzni Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Sıcak iş izni nedir?
Kaynak, kesme, taşlama gibi alev ve kıvılcım çıkaran işlerin, tehlikeleri değerlendirilip önlemleri alındıktan sonra yetkili kişilerce yazılı olarak onaylanmasını sağlayan belgedir.
Sıcak iş izni zorunlu mu?
Patlayıcı ortam bulunan yerlerde, patlamadan korunma dokümanında gerekli görülmesi hâlinde yazılı çalışma izni yönetmelikle öngörülür. Diğer yerlerde de yangın riskini yönetmenin en etkili yöntemlerinden biri olarak uygulanması önerilir.
Yangın nöbetçisi ne kadar süre beklemeli?
İş boyunca ve iş bittikten sonra genellikle en az 30-60 dakika alanı izlemelidir; süre, ortamdaki yanıcı maddelere göre risk değerlendirmesiyle belirlenir.
Boş bir tankta kaynak yapılabilir mi?
Ancak boşaltma, temizleme ve gazdan arındırma yapılıp gaz ölçümüyle patlayıcı ortam olmadığı doğrulandıktan ve yazılı izin alındıktan sonra.
İş izinlerinin bir parçası olduğu yönetim yapısı için SEÇ Yönetim Sistemi yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazı: İş İzin Sistemi ve Kilitleme-Etiketleme.
İlgili yazı: Patlayıcı Ortam Bölgeleri.
İlgili yazı: Statik Elektrik ve Topraklama.
Sonuç
Sıcak iş izni, birkaç dakikalık bir hazırlıkla saatler sonra başlayabilecek bir yangını önler. Yanıcıların uzaklaştırılması, açıklıkların kapatılması, gaz ölçümü, yangın nöbetçisi ve iş sonrası kontrol, kaynak ve kesme işlerini güvenli hâle getirir. Endüstriyel yangınların genel tablosu için 2025 Endüstriyel Yangın ve Patlama İstatistikleri yazımıza göz atabilirsiniz.
