İş müfettişi bir şantiyede korkuluksuz bir kat kenarı, bir fabrikada koruyucusuz bir pres ya da bir madende yetersiz havalandırma tespit ettiğinde, işyerinin bir bölümünde veya tamamında işin durdurulmasına karar verilebilir. Bu, İSG mevzuatındaki en ağır idari tedbirlerden biridir. Bu yazıda işin durdurulmasının hangi durumlarda uygulandığını, kararın nasıl verildiğini, işverenin itiraz hakkını, çalışanların ücretlerini ve durdurmanın nasıl kaldırılacağını 6331 sayılı Kanun’a göre anlatıyoruz.
Yazı, ÇSGB İSGGM İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi’nin 19. sayısındaki 4857 sayılı İş Kanunu dönemine ait “işin durdurulması veya işyerinin kapatılması” bölümünden yararlanılarak hazırlanmış; kaynaktaki eski komisyon yapısı tarihsel olduğundan, yasal bilgiler bugün yürürlükte olan 6331 sayılı Kanun’un 25. maddesine göre yazılmıştır.
Hangi Durumlarda İş Durdurulur?
6331 sayılı Kanun’un 25. maddesine göre iki durumda iş durdurulur:
- Hayati tehlike: İşyerindeki bina ve eklentilerde, çalışma yöntem ve şekillerinde veya iş ekipmanlarında çalışanlar için hayati tehlike oluşturan bir husus tespit edildiğinde, tehlike giderilinceye kadar iş durdurulur. Durdurmanın kapsamı, tehlikenin niteliği ve etkileyebileceği alan ile çalışanlar dikkate alınarak işyerinin bir bölümü veya tamamı olarak belirlenir.
- Risk değerlendirmesi yokluğu: Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamışsa iş durdurulur.
Ayrıca çok tehlikeli sınıfta yer alan ve ihaleyle alınan işlerde, teknolojik gelişme veya iş gücü artışı gibi unsurlar sağlanmadan, üretim planlarına aykırı biçimde üretim zorlaması nedeniyle hayati tehlike oluşturan çalışma biçimleri de durdurma sebebi sayılır.
Risk değerlendirmesinin güncel tutulması için Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir? yazımıza bakabilirsiniz.
Karar Nasıl Verilir?
- İSG bakımından teftişe yetkili bir iş müfettişi tehlikeyi tespit eder.
- Üç iş müfettişinden oluşan heyet, gerekli incelemeleri yaparak tespit tarihinden itibaren iki gün içinde işin durdurulmasına karar verebilir.
- Tespit edilen husus acil müdahale gerektiriyorsa, tespiti yapan müfettiş heyet karar verinceye kadar geçerli olmak üzere işi hemen durdurur.
Karar Nasıl Uygulanır?
- Karar, ilgili mülki idare amirine ve işyeri dosyasının bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne bir gün içinde gönderilir.
- Mülki idare amiri kararı kolluk kuvvetleri aracılığıyla 24 saat içinde uygular; acil müdahale gerektiren durumlarda aynı gün uygular.
İtiraz
İşveren, kararın yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, kararın uygulanmasını durdurmaz. Mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde karara bağlar; mahkeme kararı kesindir.
Durdurma Nasıl Kaldırılır?
İşveren, durdurmayı gerektiren hususların giderildiğini Bakanlığa yazılı olarak bildirir. Bu bildirimin ardından en geç yedi gün içinde işyerinde inceleme yapılarak işverenin talebi sonuçlandırılır. Eksiklikler giderildiyse iş yeniden başlar.
Uygulama önerisi: Yazılı bildirime, tespit edilen her eksikliğin nasıl giderildiğini gösteren fotoğraflar, ölçüm ve kontrol raporları, güncellenmiş risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtları eklenmesi, incelemenin hızlı sonuçlanmasına yardımcı olur.
Çalışanların Ücretleri
İşveren, işin durdurulması nedeniyle işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemekle veya ücretlerinde düşüklük olmamak üzere meslek ya da durumlarına göre başka bir iş vermekle yükümlüdür. Durdurma kararı varken çalışanların kaçınma hakkına ilişkin hükümler ayrıca uygulanmaz; ayrıntılar için Çalışmaktan Kaçınma Hakkı yazımıza bakabilirsiniz.
Durdurulan İşte Çalıştırmanın Sonucu
Durdurulan işlerde izinsiz çalışma yaptıran işveren veya işveren vekillerine üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir. Mühürlü bir alanda, durdurulan bir makinede veya bölümde gizlice çalışma yaptırmak bu kapsamdadır.
Öte yandan işin durdurulması hâlinde, durdurmaya sebep olan fiilden dolayı ayrıca ilgili idari para cezası uygulanmaz.
Örnek: Bir konut şantiyesinde müfettiş, 6. katta kat kenarlarında korkuluk bulunmadığını ve çalışanların emniyet kemeri kullanmadığını tespit eder. Durum acil müdahale gerektirdiği için müfettiş üst katlardaki çalışmayı hemen durdurur; heyet iki gün içinde kararı onaylar ve karar aynı gün kolluk aracılığıyla uygulanır. Durdurma yalnızca yüksekte çalışılan bölümü kapsar; zemin kattaki işler devam eder. İşveren korkulukları kurar, yaşam hattı çeker, çalışanlara eğitim verir ve bunları fotoğraf ve belgelerle Bakanlığa yazılı bildirir. Yedi gün içinde yapılan incelemede eksiklerin giderildiği görülür ve çalışma yeniden başlar. Bu sürede işsiz kalan çalışanların ücretleri ödenir.
Durdurma Riskini Azaltmak İçin
- Risk değerlendirmesi var, güncel ve sahayla uyumlu
- Yüksekte çalışmada korkuluk, ağ ve yaşam hattı gibi toplu korunma önlemleri sürekli yerinde
- Makine koruyucuları ve acil durdurma sistemleri çalışıyor
- Kapalı alan, kazı ve elektrik işlerinde izin sistemi uygulanıyor
- İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri zamanında yapılıyor
- Uzman ve hekimin onaylı deftere yazdığı tespitler takip ediliyor
- Üretim baskısının güvenlik kurallarını aşmasına izin verilmiyor
Yüksekte çalışma önlemleri için Yüksekten Düşme, makine güvenliği için Makine Koruyucuları yazılarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
İşin durdurulmasına kim karar verir?
İSG bakımından teftişe yetkili üç iş müfettişinden oluşan heyet, tespit tarihinden itibaren iki gün içinde karar verir. Acil durumda tespiti yapan müfettiş, heyet kararına kadar işi hemen durdurabilir.
İşin durdurulmasına itiraz edilebilir mi?
Evet. İşveren, kararın yerine getirildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde yetkili iş mahkemesine itiraz edebilir; itiraz kararın uygulanmasını durdurmaz.
İş durdurulduğunda çalışanlar ücret alır mı?
Evet. İşveren, işsiz kalan çalışanlara ücretlerini ödemek veya ücretlerinde düşüklük olmadan başka bir iş vermekle yükümlüdür.
Durdurma ne zaman kaldırılır?
İşveren eksikliklerin giderildiğini Bakanlığa yazılı bildirdiğinde, en geç yedi gün içinde inceleme yapılır ve talep sonuçlandırılır.
Sonuç
İşin durdurulması, hayati tehlikenin bulunduğu yerde çalışmanın sürmesine izin vermeyen son güvencedir. İşverenler için en iyi yol, durdurma kararını beklemeden hayati tehlikeleri risk değerlendirmesiyle önceden görmek ve gidermektir; durdurulan işte çalıştırmak ise hapis cezası gerektiren bir suçtur.
