Yüksekten Düşme Kazaları: İskeleden Düşmenin Nedenleri ve Önleme Yolları

Yapı sektöründe en çok can kaybına yol açan iş kazaları yüksekten düşmelerdir ve bu düşmelerin büyük bölümü cephe iskelelerinde yaşanır. Düşmeler çoğunlukla iskelenin kurulumu ve sökümü sırasında ya da iskele üzerinde çalışılırken meydana gelir. Yüksekten düşme kazalarının sonuçları ağırdır; ancak nedenleri büyük ölçüde bilinir ve önlenebilir. Bu yazıda iskeleden düşmenin başlıca nedenlerini ve bu kazaları önlemek için mevzuatın öngördüğü önlemleri ele alıyoruz.

Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün “Güvenli Cephe İskeleleri” rehberinden ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından yararlanılarak hazırlanmıştır.

İskeleden Düşmenin Sekiz Nedeni

1. Planlama yapılmaması: Yüksekte yapılacak çalışmalar önceden planlanmadan işe başlanması.
2. Standart dışı donanım: Belgesiz, standartlara uygun olmayan iskele ve donanımların kullanılması.
3. Eğitim verilmemesi: Yüksekte çalışacak kişilere iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verilmemesi.
4. Teknik kurulum hataları: İskele bileşenlerinin kurulum, montaj ve sökümünde yapılan hatalar ve kurulum talimatlarına uyulmaması.
5. Gözetim eksikliği: Yüksekte yapılan işlerin ehil bir kişinin gözetimi olmadan yürütülmesi.
6. Güvensiz davranışlar: Korkuluk, flanş ve çapraz gibi bileşenlerin üzerine tırmanılması, malzemelerin aşağı ya da yukarı fırlatılması.
7. Bilgilendirme yapılmaması: İskelede yapılan değişikliklerden diğer çalışanların haberdar edilmemesi; örneğin sökülen bir korkuluğun bilinmemesi.
8. Yanlış önlem önceliği: Korkuluk ve ağ gibi toplu koruma önlemleri yerine yalnızca emniyet kemeri gibi kişisel koruma önlemlerine güvenilmesi.

Önlemlerin Sırası: Önce Toplu Koruma

Hem İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği hem de Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, yüksekte çalışmada açık bir öncelik sırası belirler: toplu koruma önlemleri, kişisel koruma önlemlerinden önce gelir.

Toplu koruma, o alandaki herkesi çalışanın dikkatine ya da davranışına bağlı olmadan korur. Emniyet kemeri ise ancak doğru takıldığında ve doğru noktaya bağlandığında işe yarar. Bu yüzden kişisel koruma önlemleri, toplu korumanın düşme riskini tamamen ortadan kaldıramadığı durumlarda kullanılır.

Emniyet kemeri korkuluğun yerini tutmaz: Korkuluğu eksik bir iskelede yalnızca emniyet kemerine güvenerek çalışmak, iskeleden düşme kazalarının sekiz nedeninden biridir.

Toplu Koruma Önlemleri

Korkuluklar

Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği’ne göre düşme riski olan bütün açık kenarlarda ana korkuluk platformdan en az 100 cm yüksekte olmalı, korkuluklar arasındaki açıklıklar 47 cm’yi geçmemeli ve en az 15 cm yüksekliğinde topuk levhası bulunmalıdır. Topuk levhası, malzemelerin ve aletlerin aşağıya düşmesini de önler.

Güvenlik Ağları

Korkuluk yapılamayan yerlerde, örneğin çatı ve döşeme kenarlarında, TS EN 1263-1 ve TS EN 1263-2 standartlarına uygun güvenlik ağları kullanılır. Çalışılan yüzey ile ağ arasındaki düşme yüksekliği hiçbir durumda 6 metreyi geçemez.

Boşluk Kapakları ve Kat Geçişleri

Döşemelerdeki boşluklar ve iskele katları arasındaki geçiş kapakları kapalı tutulmalıdır. İmalat nedeniyle bırakılan boşluklar işaretlenmeli ve korunmalıdır.

Kişisel Koruma Önlemleri

• Tam vücut tipi (paraşüt tipi) emniyet kemeri kullanılmalıdır; bel tipi kemerler düşmeyi durdurmak için uygun değildir.
• Kemer, sağlam bir ankraj noktasına ya da yaşam hattına bağlanmalıdır. Bağlantı noktaları ve yaşam hatları çalışmaya başlamadan önce planlanmalıdır.
• Kemer ve aksesuarları her kullanımdan önce gözle kontrol edilmeli, hasarlı olanlar kullanılmamalıdır.
• Düşme durdurulduktan sonra kemerde asılı kalan çalışanın hızla kurtarılması için bir kurtarma planı bulunmalıdır.

İple Erişim

İple erişim tekniğiyle çalışılıyorsa İş Ekipmanları Yönetmeliği’ne göre biri çalışma, diğeri güvenlik ipi olmak üzere ayrı bağlantılı en az iki ip kullanılır. Çalışan tam vücut kemeriyle iki ipe de bağlanır, kullandığı el aletleri kemere ya da oturma yerine sabitlenir. Acil durumda hemen kurtarma yapabilecek eğitimli personel görevlendirilir.

El Merdivenleri

El merdivenleri yalnızca risk düşükse, iş kısa sürüyorsa ya da daha güvenli bir ekipman kullanılamıyorsa kullanılmalıdır. Merdivende çalışırken her zaman elle tutunulabilecek sağlam bir yer bulunmalıdır.

Planlama, Eğitim ve Gözetim

• Planlama: Yüksekte yapılacak her iş önceden planlanmalı; hangi ekipmanın kullanılacağı, düşmeye karşı hangi önlemlerin alınacağı ve acil durumda nasıl kurtarma yapılacağı belirlenmelidir.
• Belgeli donanım: Standartlara uygun, belgeli iskele ve donanım kullanılmalıdır.
• Eğitim: Yüksekte çalışacak ve iskele kuracak kişiler, işe başlamadan önce ilgili konularda eğitim almalıdır.
• Gözetim: İskele kurulumu ve sökümü görevli mühendisin, yüksekte yapılan işler ise ehil bir kişinin gözetiminde yürütülmelidir.
• Bilgilendirme: İskelede yapılan her değişiklik, iskeleyi kullanan bütün çalışanlara bildirilmelidir.

Yüksekte Çalışmada Yapılan Hatalar

• Korkuluk ve çaprazlara tırmanmak: Katlar arasında geçmek için merdiven yerine korkuluk ve çaprazları kullanmak.
• Malzeme fırlatmak: Aletleri ve malzemeleri katlar arasında atmak hem düşmeye hem de aşağıdakilerin yaralanmasına yol açar.
• Korkuluğu söküp geri takmamak: İş için geçici olarak sökülen korkuluğun yerine takılmaması.
• Kemeri takıp bağlamamak: Bir yere bağlanmamış emniyet kemeri düşmeyi önlemez.
• Kötü havada çalışmak: Kuvvetli rüzgârda, yağmurda ve buzlanmada iskelede çalışmaya devam etmek.

Yüksekte Çalışma Rehberlerimiz

• Güvenli Cephe İskelesi
• Yüksekten Düşme Kazaları
• Düşmenin Fiziği: Düşme Faktörü ve Serbest Mesafe
• Yüksekte Çalışma Ekipmanları
• Yüksekte Kurtarma Planı ve Askı Travması

Çatı ve merdiven çalışmaları için Küçük İnşaatlarda İSG: Çatı, Merdiven ve Kontrol Listesi yazımıza bakabilirsiniz.