Cephe iskeleleri; sıva, boya, montaj, cephe kaplama, yalıtım, yıkım, restorasyon ve güçlendirme gibi pek çok yapı işinde kullanılan yüksekte çalışma donanımlarıdır. Yapı sektöründe en sık görülen ve en ağır sonuçlanan kazalar yüksekten düşmelerdir ve bu düşmelerin büyük bölümü cephe iskelelerinden kaynaklanır. Bu yazıda güvenli bir cephe iskelesinin hangi standartları taşıması gerektiğini, nasıl kurulacağını, kullanım sırasında nelere dikkat edileceğini ve iskelelerin hangi aralıklarla kimler tarafından kontrol edileceğini ele alıyoruz.
Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün Güvenli İskele Projesi kapsamında hazırladığı “Güvenli Cephe İskeleleri” rehberinden ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatından yararlanılarak hazırlanmıştır.
Güvenli Cephe İskelesi Nedir?
Güvenli cephe iskelesi, standartlara uygun malzemelerden oluşan ve doğru kurulum şartlarını sağlayan iskeledir. Bu iki şarttan biri eksik olduğunda, yani belgesiz malzeme kullanıldığında ya da belgeli malzeme yanlış kurulduğunda, iskele düşme, çökme ve malzeme düşmesi gibi kazalara yol açar.
Standartlar ve Belgelendirme
| Standart | Kapsamı |
|---|---|
| TS EN 12810-1 | Ön yapımlı cephe iskeleleri; cephe iskelelerinde bu standarda uygunluk belgesi şarttır. |
| TS EN 12811-1 | Geçici iş donanımları ve iskelelerin performans ve tasarım şartları |
| TS 13662 | Ahşap bileşenlerden oluşan dış cephe iş iskelelerinin asgari şartları |
- Bakanlığın Güvenli İskele Projesi kapsamında 2014’ten bu yana cephe iskeleleri TS EN 12810-1’e göre belgelendiriliyor. Bir firmanın belgeli olup olmadığını Güvenli İskele Projesi’nin internet sitesinden standart numarasıyla sorgulayabilirsiniz.
- Ahşap cephe iskeleleri 13,5 metreyi aşan yüksekliklerde kullanılamaz.
- Yapı ruhsatı almak için cephe iskelesine ait statik hesap ve detay çizimlerinin, statik projeyle birlikte belediyeye teslim edilmesi zorunludur.
Kurulumdan Önce
Hesap ve Plan
- İskelenin sağlamlık ve dayanıklılık hesapları üreticiden temin edilir ya da yaptırılır. Hesap yoksa ya da standart düzene uymayan bir değişiklik yapılmışsa, hesap yapılmadan iskele kullanılamaz.
- İskele, bir kurma, kullanma ve sökme planına göre kurulur. Bu plan, iskelenin karmaşıklığına göre inşaat mühendisi tarafından hazırlanır.
- Üreticinin onaylı talimat el kitabı şantiyede bulundurulur.
Saha Koşulları
- Çevre koşulları, iskelenin yakınında yapılan diğer işler, iskelenin bağlanacağı yapının durumu ve hava koşulları değerlendirilir.
- Geçici korkuluk ve platform sistemleri, yaşam hatları ve emniyet kemeri bağlantı noktaları kurulumdan önce planlanır.
Kurulum ve Söküm
- Kurma, söküm ve önemli değişiklikler, görevli inşaat mühendisinin gözetiminde yapılır.
- İskele ayaklarında alanı en az 150 cm² olan taban plakaları ve en az 20 cm ayar kapasiteli dikey krikolar kullanılır.
- Kurulumu henüz tamamlanmamış, kullanıma hazır olmayan bölümler uyarı işaretleriyle işaretlenir ve bu alanlara giriş fiziksel olarak engellenir.
- Kurulum yapacak çalışanlar planın anlaşılması, kurulum ve söküm güvenliği, düşmeye karşı önlemler, hava koşulları, iskelenin taşıyabileceği yükler ve diğer riskler konusunda eğitim almış olmalıdır.
Platform ve Korkuluklar
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne göre:
| Eleman | Şart |
|---|---|
| Ana korkuluk | Platform seviyesinden en az 100 cm yüksekte |
| Ara korkuluk | Ana korkuluk, ara korkuluk ve topuk levhası arasındaki açıklıklar en fazla 47 cm |
| Topuk levhası | Platform seviyesinden en az 15 cm yüksekte, platforma bitişik |
| Platform | Elemanlar arasında boşluk yok, kaymaz malzemeden ve sisteme sabitlenmiş |
Korkuluklar bütün açık kenarları kapatmalı ve hiçbir zaman iskeleye çıkmak ya da inmek için kullanılmamalıdır. İskelenin taşıyabileceği en fazla yük, görünür bir levhayla belirtilmelidir.
Kullanım Sırasında
- İskelenin her katına erişim için uygun ve yeterli merdiven sistemleri kullanılır.
- İskelenin dengesi için önemli olan ankrajlar ve çaprazlar çalışma boyunca düzenli olarak kontrol edilir.
- Bir eksiklik fark edildiğinde, eksiklik giderilmeden çalışmaya devam edilmez.
- Çevrede yapılan diğer işler ve hareketli ekipmanlar dikkate alınır; aynı anda birden fazla işin yapıldığı durumlar planlanır.
- Malzemeler güvenli şekilde taşınır ve çalışma alanına yetkisiz girişler önlenir.
İskelede Uyulması Gereken Kurallar
- Kullanım talimatını okuyun.
- Yetkilinin bilgisi olmadan iskelede değişiklik yapmayın.
- Katlar arası geçiş kapaklarını kapatmayı unutmayın.
- Farklı katlarda aynı hizada çalışmayın.
- İmalat nedeniyle bırakılan boşluklara dikkat edin.
- Katlara çıkmak için merdivenleri kullanın.
- Kat platformlarında geçişi engelleyecek malzeme bırakmayın.
- İskelenin dengesini bozacak çalışmalar yapmayın.
İskeleler Ne Sıklıkla ve Kim Tarafından Kontrol Edilir?
İskeleler için mevzuatta iki ayrı kontrol vardır:
| Kontrol | Ne zaman? | Kim yapar? |
|---|---|---|
| Kullanım kontrolü (Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği) | Kullanıma başlamadan önce, haftada en az bir kez, değişiklik yapıldığında, bir süre kullanılmadığında ve deprem ya da kuvvetli rüzgâr gibi olumsuz koşullardan sonra | İşverenin görevlendirdiği ehil kişi; kontrol sonucu rapora bağlanır |
| Periyodik kontrol (İş Ekipmanları Yönetmeliği Ek-3) | Standartlarında başka süre yoksa en geç 6 ayda bir | İnşaat ya da makine mühendisi, ilgili bölüm mezunu teknik öğretmen ya da inşaat teknikeri |
Periyodik kontrollerde iskelenin taşıyabileceği en fazla yük görünür şekilde işaretlenir ve kontroller TS EN 12810-1, TS EN 12810-2, TS EN 12811-1 ve TS 13662 standartlarına göre yapılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Cephe iskelesi hangi standarda uygun olmalıdır?
Ön yapımlı cephe iskelelerinin TS EN 12810-1 standardına uygunluk belgesine sahip olması şarttır. Ahşap iskeleler TS 13662 standardına uymalıdır.
İskele ne sıklıkla kontrol edilmelidir?
Ehil bir kişi tarafından kullanıma başlamadan önce, haftada en az bir kez ve değişiklik ya da olumsuz koşullardan sonra kontrol edilmelidir. Ayrıca yetkili kişilerce en geç 6 ayda bir periyodik kontrol yapılmalıdır.
İskele korkuluk yüksekliği ne kadar olmalıdır?
Ana korkuluk platformdan en az 100 cm yüksekte olmalı, korkuluklar arasındaki açıklık 47 cm’yi geçmemeli ve topuk levhası en az 15 cm olmalıdır.
Ahşap iskele kaç metreye kadar kullanılabilir?
Ahşap cephe iskeleleri 13,5 metreyi aşan yüksekliklerde kullanılamaz.
Yüksekte Çalışma Rehberlerimiz
- Güvenli Cephe İskelesi
- Yüksekten Düşme Kazaları
- Düşmenin Fiziği: Düşme Faktörü ve Serbest Mesafe
- Yüksekte Çalışma Ekipmanları
- Yüksekte Kurtarma Planı ve Askı Travması
Çatı ve merdiven çalışmaları için Küçük İnşaatlarda İSG: Çatı, Merdiven ve Kontrol Listesi yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazı: İple Erişim ile Çalışma.
Sonuç
Güvenli bir cephe iskelesi; belgeli malzeme, mühendis tarafından hazırlanmış bir plan, eğitimli kurulum ekibi, eksiksiz korkuluklar ve düzenli kontrolün bir araya gelmesiyle mümkündür. Bu şartlardan birinin eksik olması, yüksekten düşme kazalarına kapı açar. İskeleden düşmenin nedenleri ve önleme yolları için Yüksekten Düşme Kazaları yazımıza göz atabilirsiniz.
