Sabah kahvaltı etmeden işe gelen, öğle molasını atlayan veya uzun bir vardiyada yemek yiyemeyen çalışan; titremeye, terlemeye, bulanık görmeye başlar, sorulara anlamsız cevaplar verir. Bu tablo çoğu zaman yorgunluk veya sarhoşluk sanılır; oysa kan şekerinin düşmesi (hipoglisemi) olabilir. Özellikle diyabetli çalışanlarda sık görülen bu durum, makine başında, yüksekte veya araç kullanırken ciddi kazalara yol açabilir. Bu yazıda şeker düşmesini tanımayı, ilk yardımı ve işyerinde alınacak önlemleri anlatıyoruz.
Yazı, Sağlık Bakanlığı hastane öncesi acil sağlık hizmetleri algoritmalarının hipoglisemi ve bilinç değişikliğine ilişkin bölümlerinden ilk yardımcıyı ilgilendiren kısımlar alınarak hazırlanmıştır. Glukoz ölçümü ve damar yolu uygulamaları gibi sağlık personeline yönelik işlemler dahil edilmemiştir.
Kimler Risk Altında?
- İnsülin veya bazı şeker ilaçları kullanan diyabetli çalışanlar
- Öğün atlayanlar, uzun süre aç kalanlar, oruçlu çalışanlar
- Ağır bedensel iş yapan, yoğun terleyen çalışanlar
- Gece ve vardiyalı çalışanlar (öğün düzeni bozulur)
- Alkol alanlar
Belirtiler
- Titreme, terleme, çarpıntı, açlık hissi
- Solukluk, baş dönmesi, baş ağrısı
- Dikkat dağınıklığı, konfüzyon, bulanık görme
- Huzursuzluk, sinirlilik, sarhoş gibi davranma, konuşmada bozulma
- İlerlerse bilinç kaybı ve nöbet
Karıştırılmasın: Şeker düşmesi sarhoşluk, inme veya sara krizine benzeyebilir. Bilinç değişikliği gösteren bir çalışanı “sarhoş” diye yalnız bırakmak hayati bir hata olabilir. İnme belirtileri için İnme ve Kalp Krizi, nöbetler için Sara Krizinde İlk Yardım yazılarımıza bakabilirsiniz.
İlk Yardım
Bilinç açık ve yutabiliyorsa
- Çalışanı işinden uzaklaştırın, oturtun; makine, araç veya yüksekte çalışmayı hemen durdurun.
- Hızlı emilen şeker verin: bir bardak meyve suyu, şekerli içecek, birkaç küp şeker veya şeker tableti.
- Yaklaşık 15 dakika sonra durumunu yeniden değerlendirin; düzelme yoksa şekeri tekrar verin.
- Düzelince bir öğün veya ekmek, bisküvi gibi bir şey yemesini sağlayın.
- Düzelme olmazsa veya belirtiler kötüleşirse 112’yi arayın.
Bilinç bulanık veya kapalıysa
- Ağızdan hiçbir şey vermeyin; boğulma riski vardır.
- 112’yi arayın.
- Normal soluk alıyorsa yan yatış pozisyonuna getirin, solunumunu izleyin.
- Nöbet geçiriyorsa çevresindeki tehlikeli cisimleri uzaklaştırın, başını koruyun.
- Soluk almıyorsa temel yaşam desteğine başlayın: İşyerinde Kalp Durması.
İşyerinde Önlemler
- Diyabetli çalışanlar isterlerse durumlarını işyeri hekimiyle paylaşabiliyor; bilgi gizli tutuluyor
- İşyeri hekimi diyabetli çalışanlarla iş uygunluğunu ve kişisel acil durum planını birlikte değerlendiriyor
- Öğün ve ara öğün için düzenli molalar planlanıyor; uzun vardiyalarda yiyecek imkânı var
- Çalışanlar şeker ve ilaçlarını çalışma alanında yanlarında bulundurabiliyor
- İlk yardım dolabında şeker veya şekerli içecek bulunuyor
- İlk yardımcılar ve ekip arkadaşları hipoglisemi belirtileri konusunda bilgilendirildi
- Yüksekte çalışma, araç kullanma ve tehlikeli makinelerde görev dağılımı işyeri hekiminin önerisiyle yapılıyor
Beslenme düzeni için Ağır İşte ve Vardiyalı Çalışanların Beslenmesi, sağlık gözetimi için İşe Giriş ve Periyodik Muayene yazılarımıza bakabilirsiniz.
Senaryo: Gece vardiyasında bir paketleme hattında çalışan, bantta sürekli hata yapmaya, terlemeye ve anlamsız konuşmaya başlar. Vardiya amiri başta alkol şüphelenir; ancak ilk yardımcı, çalışanın diyabetli olduğunu ve molada yemek yemediğini öğrenir. Çalışanı banttan alır, oturtur ve bir bardak meyve suyu verir. On beş dakika sonra çalışan belirgin şekilde düzelir; bir sandviç yedirilir ve işyeri hekimine bildirilir. Sonrasında gece vardiyası mola düzeni ve yemek imkânı gözden geçirilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Şeker düşmesinde ne verilir?
Bilinç açıksa hızlı emilen şeker: meyve suyu, şekerli içecek, küp şeker. Yaklaşık 15 dakika sonra yeniden değerlendirilir; düzelme yoksa tekrar verilir.
Bilinci kapalı kişiye şeker verilir mi?
Hayır. Ağızdan hiçbir şey verilmez; 112 aranır ve kişi normal soluk alıyorsa yan yatırılır.
İşveren diyabetli çalışanın durumunu bilmek zorunda mı?
Sağlık bilgileri gizlidir. Çalışan isterse durumunu işyeri hekimiyle paylaşır; işverene yalnızca işe uygunluk ve gerekli düzenlemeler bildirilir.
Sonuç
Şeker düşmesi hızla tanınır ve basit bir şekerli içecekle çoğu zaman dakikalar içinde düzelir; tanınmazsa kazaya ve bilinç kaybına yol açabilir. Düzenli molalar, el altında şeker, bilgilendirilmiş ilk yardımcılar ve diyabetli çalışanlarla gizlilik içinde yapılan planlama, bu riski büyük ölçüde azaltır.
