Birçok işyerinin girişinde çerçevelenmiş bir “İSG Politikası” asılıdır; ama çoğu zaman kimse ne yazdığını bilmez. Oysa iyi hazırlanmış bir İSG politikası, işverenin iş sağlığı ve güvenliğine ne kadar önem verdiğini, hangi ilkelerle çalışılacağını ve herkesin sorumluluğunu kısa ve net biçimde ortaya koyar. Bu yazıda işyeri İSG politikasının neleri içermesi gerektiğini, nasıl hazırlanacağını ve nasıl yaşatılacağını örnek bir metinle anlatıyoruz.
Yazı, ÇSGB İSGGM İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi’nin 25. sayısındaki “İş Sağlığı ve Güvenliği İçin Politika Oluşturma ve Uygulama” (Prof. Dr. Yusuf Alper) ve “İSG Politikası ve Güvenlik Kültürü” yazılarından yararlanılarak hazırlanmış; güncel ISO 45001 standardı ve 6331 sayılı Kanun dikkate alınarak genişletilmiştir.
İSG Politikası Nedir?
İSG politikası, üst yönetimin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki taahhütlerini, ilkelerini ve yönünü belirleyen kısa, yazılı bir beyandır. İşyerindeki bütün İSG çalışmalarının (risk değerlendirmesi, eğitim, hedefler, satın alma, bakım) dayandığı çatıdır.
Dergide de vurgulandığı gibi, ülke düzeyindeki İSG politikalarının başarısı, uygulama noktası olan işyeri politikalarının etkin olmasına bağlıdır. Ve işyeri politikası, işletmenin tasarım ve inşa aşamasında başlar: En etkili tedbirler bu aşamada alınır.
Yasal Durum
- 6331 sayılı Kanun, her işyeri için ayrı bir “İSG politikası belgesi” hazırlanmasını genel bir zorunluluk olarak düzenlemez. Ancak işverenin; risk değerlendirmesi, önleme, eğitim, bilgilendirme ve çalışan katılımı gibi yükümlülükleri, iyi bir politikanın ele alması gereken konularla aynıdır.
- Büyük endüstriyel kaza riski taşıyan kuruluşlar için 6331’in 29. maddesi uyarınca büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazırlanması zorunludur.
- ISO 45001 İSG yönetim sistemi standardını uygulayan veya bu belgeyi almak isteyen kuruluşlarda yazılı bir İSG politikası standardın şartıdır.
İyi Bir Politikanın İçermesi Gerekenler
ISO 45001’in politika şartları ve dergide sayılan başarı unsurları birlikte değerlendirildiğinde, bir İSG politikasında şu taahhütler yer almalıdır:
- Güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları sağlama taahhüdü; işle ilgili yaralanma ve sağlık bozulmalarını önleme hedefi.
- Yasal ve diğer şartlara uyma taahhüdü.
- Tehlikeleri ortadan kaldırma ve riskleri azaltma taahhüdü (önce kaynağında, toplu korunma kişisel korunmadan önce).
- Sürekli iyileştirme taahhüdü.
- Çalışanların ve temsilcilerinin danışılması ve katılımı taahhüdü.
- İSG hedeflerinin belirlenmesi için bir çerçeve sunması.
- İşletmenin büyüklüğüne, faaliyetine ve risklerine uygun olması.
Kopya politika işe yaramaz: İnternetten alınmış, başka bir şirketin adının değiştirildiği metinler, işletmenin gerçek risklerini yansıtmaz. Politika kısa olabilir ama işyerine özgü olmalıdır: Bir kimya tesisiyle bir lojistik deposunun öncelikleri aynı değildir.
Politika Nasıl Hazırlanır?
- Mevcut durumu gör: Risk değerlendirmesi, kaza ve ramak kala kayıtları, denetim bulguları ve çalışan görüşleri incelenir.
- Birlikte yaz: Taslak; işveren veya üst yönetim, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcileriyle birlikte hazırlanır. Dergideki yazının vurguladığı gibi, koruyucu ve önleyici tedbirlerin işçi, işveren ve yöneticilerce birlikte planlanması başarının temel unsurlarındandır.
- Kısa ve anlaşılır tut: Tek sayfayı geçmeyen, sade bir dille yazılmış, ölçülebilir hedeflere dönüştürülebilecek ifadeler kullanılır.
- Üst yönetim imzalasın: Politika en üst yöneticinin imzası ve tarihiyle yayımlanır. Bu, taahhüdün sahibini gösterir.
- Duyur: Panolara asılır, işe başlama eğitiminde anlatılır, alt işverenlere ve ziyaretçilere duyurulur, gerekirse farklı dillerde hazırlanır.
- Hedeflere bağla: Her taahhüt somut yıllık hedeflere çevrilir (ör. “ramak kala bildirimlerini artırmak”, “forklift-yaya ayrımını tüm depoda tamamlamak”).
- Gözden geçir: Politika en az yılda bir, ayrıca işletmede önemli bir değişiklik veya ciddi bir kaza olduğunda yeniden değerlendirilir.
Örnek İSG Politikası Metni
Aşağıdaki metin bir başlangıç taslağıdır; işyerinin faaliyetine ve risklerine göre uyarlanmalıdır.
[Şirket adı] İş Sağlığı ve Güvenliği Politikası
[Faaliyet alanı] alanında faaliyet gösteren şirketimizde, çalışanlarımızın, alt işverenlerimizin ve ziyaretçilerimizin sağlığı ve güvenliği, üretim ve verimlilikten önce gelir. Bu doğrultuda:
- İşle ilgili yaralanma ve hastalıkları önlemek için güvenli ve sağlıklı çalışma koşulları sağlamayı,
- İş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve taraf olduğumuz diğer şartlara uymayı,
- Tehlikeleri kaynağında ortadan kaldırmayı, bunun mümkün olmadığı durumlarda riskleri en aza indirmeyi ve toplu korunma önlemlerine öncelik vermeyi,
- Çalışanlarımızın ve temsilcilerinin İSG kararlarına katılımını sağlamayı, güvensiz durumları bildirenleri korumayı,
- Tüm çalışanlarımıza işlerine uygun eğitim ve bilgi vermeyi,
- Kazaları ve ramak kala olayları kök nedenleriyle inceleyip ders çıkarmayı,
- İSG performansımızı ölçülebilir hedeflerle izleyip sürekli iyileştirmeyi
taahhüt ederiz. Bu politika tüm çalışanlarımıza duyurulur ve her yıl gözden geçirilir.
[Tarih] — [Genel Müdür adı, imza]
Politikayı Yaşatmak
- Yönetim örnek olmalı: Saha turlarında KKD takan, güvensiz durumda işi durduran yöneticiler politikayı görünür kılar.
- Bütçe ayrılmalı: Dergide de belirtildiği gibi politikanın tutarlılığı, yeterli insan gücü ve maddi kaynak ayrılmasına bağlıdır.
- Kararlar politikayla uyumlu olmalı: Satın alma, yeni makine, vardiya planı ve alt işveren seçiminde İSG kriterleri kullanılmalı.
- Çalışan katılımı: Çalışan temsilcileri ve İSG kurulu politikanın uygulanmasını izlemelidir. Ayrıntılar için Çalışan Temsilcisi ve İSG Kurulu yazımıza bakabilirsiniz.
- Ölç ve paylaş: Hedeflerin gerçekleşmesi düzenli olarak ölçülmeli ve sonuçlar çalışanlarla paylaşılmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Başka bir şirketten kopyalanmış, işyerine özgü olmayan metin
- Çerçeveletilip asılan ama hiçbir hedefe dönüşmeyen politika
- Çalışanlara danışılmadan, yalnızca danışman tarafından yazılması
- Üst yönetimin imzasının olmaması veya yıllardır güncellenmemesi
- “Sıfır kaza” gibi sloganların, kaza bildirimini caydıracak biçimde kullanılması
- Alt işverenlere ve geçici çalışanlara duyurulmaması
Sıkça Sorulan Sorular
İSG politikası yasal olarak zorunlu mu?
6331 sayılı Kanun her işyeri için ayrı bir politika belgesini genel olarak zorunlu tutmaz; ancak büyük endüstriyel kaza riski olan kuruluşlar büyük kaza önleme politika belgesi hazırlamak zorundadır. ISO 45001 uygulayan kuruluşlarda da yazılı politika şarttır.
İSG politikasını kim imzalar?
İşyerinin en üst yöneticisi (işveren, genel müdür). Politika, üst yönetimin taahhüdüdür.
İSG politikası ne sıklıkla güncellenir?
Genellikle yılda bir gözden geçirilir; ayrıca faaliyet, organizasyon veya risklerde önemli bir değişiklik olduğunda güncellenir.
İSG politikası ne kadar uzun olmalı?
Kısa ve akılda kalıcı olmalı; genellikle tek sayfayı geçmemelidir.
Politikanın sahadaki karşılıkları için Risk Değerlendirmesi Ne Zaman Yenilenir? ve 5S Yöntemi ile İş Güvenliği yazılarımıza bakabilirsiniz.
Politikanın parçası olduğu bütünleşik yapı için SEÇ Yönetim Sistemi yazımıza bakabilirsiniz.
İlgili yazı: Çalışmaktan Kaçınma Hakkı.
İlgili yazı: İş Kazasında İşverenin Sorumluluğu.
Sonuç
İSG politikası bir duvar süsü değil, işyerindeki bütün İSG kararlarının pusulasıdır. Birlikte yazılan, işyerine özgü, üst yönetimin imzaladığı, hedeflere bağlanan ve düzenli gözden geçirilen bir politika, güvenlik kültürünün temelini oluşturur. Güvenlik kültürünün geliştirilmesi için Güvenlik Kültürü Nedir, Nasıl Oluşturulur? yazımıza bakabilirsiniz.
