Sel ve su baskınları, Türkiye’de can ve mal kaybına en sık yol açan afetler arasındadır. Kısa sürede yağan yoğun yağış, dere yataklarına kurulan yapılar ve yetersiz altyapı birleştiğinde, birkaç dakika içinde sokaklar sele dönüşebilir. Selin en tehlikeli yanı, gücünün çoğu zaman hafife alınmasıdır: diz boyu akan su bile bir insanı ayağından alıp sürükleyebilir. Bu yazıda selden önce, sel uyarısı yapıldığında, sel sırasında ve sonrasında yapılması gerekenleri adım adım ele alıyoruz.
Yazı, AFAD’ın “Afet Farkındalık Eğitimi” sunumundaki sel ve su baskını bölümünden yararlanılarak hazırlanmıştır.
Sel Öncesi: Altı Adımda Hazırlık
- Bölgenizin risk durumunu öğrenin: Oturduğunuz yerin daha önce sel görüp görmediğini, dere yatağına ya da çukur bir alana yakın olup olmadığını araştırın.
- Sel yataklarına yerleşmeyin: Dere yataklarına ve kuru dere yataklarına yakın yerlerde ev almayın, kiralamayın, yapı yapmayın. Yıllarca kuru kalan bir dere yatağı tek bir yağışla sel yoluna dönüşebilir.
- Uyarıları takip edin: Meteorolojik uyarıları ve resmî kurumların duyurularını radyo, televizyon ve resmî hesaplardan izleyin.
- Kapı ve pencereleri sağlamlaştırın: Özellikle zemin ve bodrum katlarda suyun girebileceği açıklıkları kontrol edin.
- Balkon ve çatıdaki eşyaları sabitleyin: Rüzgâr ve suyla sürüklenebilecek eşyaları sabitleyin ya da içeri alın; bacaları sağlamlaştırın.
- Kum torbası hazırlayın: Su baskını riski yüksek yerlerde kapı ve pencere önlerine konacak kum torbalarını önceden hazırlayın.
Bunlara ek olarak afet ve acil durum çantanızı hazır tutun, değerli eşyalarınızı ve önemli belgelerinizi üst katlarda ya da yüksek raflarda saklayın. Aile planı ve afet çantasının nasıl hazırlanacağını Birey ve Aileler İçin Afet Bilinci yazımızda anlattık.
Sel Uyarısı Yapıldığında
Meteoroloji ya da yerel yetkililer sel uyarısı yaptıysa vakit kaybetmeden şunları yapın:
- Hazırlıklarınızı gözden geçirin ve afet çantanızı yanınıza alın.
- Su şebekesi kirlenebileceği için küveti ve temiz kapları içme ve kullanma suyuyla doldurun.
- Elektrik, su ve doğal gaz tesisatlarını kapatın.
- Bodrum ve zemin katlardaki eşyaları üst katlara taşıyın.
- Aracınızı yüksek ve güvenli bir yere çekin.
- Ani su baskını olabileceğini unutmayın; yetkililer tahliye isterse hemen uyun.
Sel Başladığında Ne Yapmalı?
- Gerekmedikçe dışarı çıkmayın. Dışarıdaysanız en yakın yüksek ve sağlam binaya sığının.
- Çukur alanları terk edin. Bodrum katlardan, alt geçitlerden, tünellerden ve dere kenarlarından uzaklaşıp yüksek ve güvenli alanlara çıkın.
- Elektrik kaynaklarından uzak durun. Su ile temas etmiş priz, kablo ve elektrik direklerine yaklaşmayın.
- Sürüklenen parçalara karşı kendinizi koruyun. Selin taşıdığı ağaç, taş ve eşyalar ciddi yaralanmalara yol açabilir.
Selde Hayatını Kaybettiren Hatalar
- Sel suyuna girmek: Akan suyun derinliği ve hızı dışarıdan anlaşılmaz. Diz boyu akıntı bile insanı devirip sürükleyebilir; sel suyuna kesinlikle girmeyin.
- Suyla kaplı yolda araç kullanmak: Az görünen bir su birikintisi aracı yüzdürüp sürükleyebilir; suyla kaplı yollara girmeyin, gerekirse geri dönün.
- Bodrum kata inmek: Eşya ya da araç kurtarmak için bodrum katlara ve kapalı otoparklara inmek, hızla dolan suyla tuzağa düşmeye yol açar.
- Selin görüntüsünü çekmek için yaklaşmak: Dere kenarları ve köprüler sel sırasında aniden çökebilir.
Araçtayken su yükseliyorsa: Aracı terk edip yüksek bir yere çıkın. Araç içinde kalmak, su yükseldiğinde kapıların açılamamasına yol açabilir.
Selden Sonra: Tedbiri Elden Bırakmayın
Su çekildikten sonra da tehlike devam eder. Selden sonra şunlara dikkat edin:
- Yetkililer izin vermeden evinize dönmeyin.
- Hasar görmüş binalara girmeyin; duvarlar, temeller ve zeminler zayıflamış olabilir.
- Elektrik ve doğal gaz tesisatlarını, yetkili kişiler kontrol etmeden açmayın.
- Sel suyuyla temas etmiş yiyecekleri tüketmeyin; şebeke suyunun içilebilir olduğu duyurulana kadar kaynatılmış ya da şişe su kullanın.
- Sel suyu kanalizasyon ve kimyasallarla kirlenmiş olabilir; temizlik yaparken eldiven ve çizme giyin.
- Islanan eşyaları kurutun, küflenmeye karşı evi havalandırın.
- Hasarı fotoğraflayarak kayıt altına alın, sigortanızı bilgilendirin.
Sel Hazırlığı Kontrol Listesi
- Oturduğunuz yerin sel riskini biliyor musunuz?
- Evinizin dere yatağına veya çukur bir alana yakın olup olmadığını kontrol ettiniz mi?
- Meteorolojik uyarıları takip ettiğiniz bir kaynak var mı?
- Afet ve acil durum çantanız hazır mı?
- Önemli belgeleriniz yüksek ve su geçirmez bir yerde mi?
- Elektrik, su ve gaz vanalarının yerini ve nasıl kapatılacağını biliyor musunuz?
- Balkon ve çatıdaki eşyalar sabit mi?
- Gerekiyorsa kum torbalarınız hazır mı?
Sıkça Sorulan Sorular
Sel sırasında ne yapılmalıdır?
Gerekmedikçe dışarı çıkmayın, çukur alanları ve bodrum katları terk ederek yüksek ve güvenli yerlere çıkın, elektrik kaynaklarından uzak durun ve sel suyuna kesinlikle girmeyin.
Sel suyunda araçla ilerlemek tehlikeli midir?
Evet. Az görünen bir su birikintisi bile aracı yüzdürüp sürükleyebilir. Suyla kaplı yollara girmeyin; araçtayken su yükselirse aracı terk edip yüksek bir yere çıkın.
Sel uyarısı yapıldığında evde neler yapılmalıdır?
Küveti ve kapları temiz suyla doldurun, tesisatları kapatın, eşyaları üst katlara taşıyın ve afet çantanızı yanınıza alın.
Selden sonra eve ne zaman dönülebilir?
Yetkililer izin verdikten sonra dönün. Hasarlı binalara girmeyin, elektrik ve gaz tesisatlarını yetkili kontrolü olmadan açmayın.
Sonuç
Sel, önceden uyarısı en sık yapılabilen afetlerden biridir; bu da hazırlıklı olanlara değerli bir zaman kazandırır. Riskli yerlere yerleşmemek, uyarıları takip etmek ve sel sırasında suya girmemek, kayıpların büyük bölümünü önler. Diğer afet türlerinde yapılacaklar için Afet Farkındalık Eğitimi yazımıza göz atabilirsiniz.
