Seyyar söndürücüler yalnızca başlangıç yangınları içindir; yangın büyüdüğünde söndürme ekibinin elindeki asıl araç hortum, lans ve yangın dolabıdır. Ancak hangi hortumun hangi rekorla birleştiğini, basıncın nasıl kaybolduğunu ya da çok maksatlı lansın nasıl kullanıldığını bilmeyen bir ekip, en iyi donanımla bile etkili müdahale edemez. Bu yazıda tesis söndürme ekipleri için yangın hortumları, lanslar, rekorlar ve mobil köpük ekipmanı hakkında temel bilgileri derledik.
Yazı, Poliya Poliester Tesisleri söndürme ekibi için Yangın Güvenlik Uzmanı Levent Yasa tarafından hazırlanan “Saha Uygulamalı İleri Yangın Eğitimi” sunumundan ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’ten yararlanılarak hazırlanmıştır. Tablolardaki değerler tipik değerlerdir; ekipmanın üretici etiketindeki değerler esas alınmalıdır.
Hortum Türleri
Türkiye’de itfaiye ve tesis söndürme ekiplerinde hortumlar, çaplarına göre harflerle anılır:
| Tür | Görevi | Tipik iç çap | Tipik uzunluk |
|---|---|---|---|
| A | Alıcı (emme) hortum: su kaynağından pompaya su emer | 110 mm | 1,6 – 2,5 m |
| B | Ana verici hortum: pompadan dağıtıcıya yüksek debide su taşır | 75 mm | 20 – 25 m |
| C | Müdahale hortumu: dağıtıcıdan lansa su taşır | 42 – 52 mm | 15 – 20 m |
| D | Küçük çaplı müdahale hortumu | 25 mm | uzunluğa göre değişir |
Binalardaki yangın dolaplarında ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik’e göre iki tip hortum kullanılır: eğitimsiz bina sakinleri için 25 mm çaplı, en fazla 30 m uzunluğunda yarı sert hortum (yaklaşık 100 l/dk); eğitimli personelin bulunduğu yerlerde 50 mm çaplı, en fazla 20 m uzunluğunda yassı hortum (yaklaşık 400 l/dk).
Rekorlar ve Bağlantı Elemanları
- Rekor: Hortumları birbirine, pompaya ve lansa bağlayan bağlantı parçası. Yaygın olarak çeyrek dönüşle kilitlenen Storz tipi rekorlar kullanılır.
- Adaptör (ara rekor): Farklı çaplardaki hortumları birbirine bağlar; örneğin B’den C’ye geçiş.
- Dağıtıcı (fikrasyon): Tek bir B hattından gelen suyu birden fazla kola böler; tipik olarak iki C ve bir B çıkışı bulunur.
- Rekor anahtarı: Sıkışmış rekorları takıp çıkarmak için kullanılır.
- Hidrant: Şebeke ya da yangın suyu hattına bağlı, itfaiye ve ekiplerin su aldığı yer üstü yangın musluğu.
Basınç Kaybı
Su hortumda ilerlerken sürtünme ve yükseklik nedeniyle basınç kaybeder:
- Yükseklik: Her 10 metre yükseklik farkı yaklaşık 1 bar basınç kaybına yol açar. Üst katlara su taşınırken pompa basıncı buna göre artırılmalıdır.
- Sürtünme: Hortum uzadıkça, çapı küçüldükçe ve debi arttıkça sürtünme kaybı artar. Uzun hatlarda mümkün olduğunca büyük çaplı hortum kullanılmalı, hortumlar kıvrılmadan ve ezilmeden serilmelidir.
Lans Türleri
| Lans | Kullanım |
|---|---|
| Kumandalı lans | Suyu açıp kapatma ve debiyi ayarlama imkânı verir |
| Çok maksatlı lans | Aynı lansla doğrudan (jet), pulvarize (dağınık) ve sis perdesi şeklinde su verilebilir; tesis ekipleri için en kullanışlı tiptir |
| Perde lansı | Yanan bina ile komşu bina ya da tank arasında su perdesi oluşturarak ısı geçişini önler, personeli ısıdan korur |
| Köpük lansı | Köpük solüsyonunu havayla karıştırarak köpük üretir |
Ne Zaman Hangi Su?
- Jet (doğrudan): Uzaktaki ve derin kor hâlindeki katı madde yangınlarında.
- Pulvarize ve sis: Geniş yüzeyleri soğutmak, dumanı ve ısıyı azaltmak, ekibi korumak için.
- Dikkat: Yanıcı sıvı yangınlarına doğrudan jet su verilmez; sıvıyı sıçratıp yayar. Bu yangınlarda köpük kullanılır. Elektrik kesilmeden enerjili ekipmana su verilmez.
Mobil Köpük Arabası
Tekerlekli köpük ünitesi, köpük solüsyonu tankı, karıştırıcı (melanjör), hortum ve lanstan oluşur. Seyyar söndürücülere göre çok daha uzun süre ve uzak mesafeden müdahale imkânı verir; solvent ve akaryakıt depolanan tesislerde yanıcı sıvı yangınlarını kontrol altına almak için kullanılır. Köpük, sıvı yüzeyine doğrudan sıkılmak yerine bir duvara ya da yüzeye çarptırılarak yavaşça yayılacak şekilde uygulanmalıdır.
Hortum ve Lansların Bakımı
- Hortumlar kullanımdan sonra yıkanıp tamamen kurutularak saklanıyor mu?
- Hortumlarda çatlak, aşınma ve rekor hasarı kontrol ediliyor mu?
- Rekor contaları sağlam mı?
- Lansların açma-kapama ve ayar mekanizmaları çalışıyor mu?
- Yangın dolapları ve hidrantlar yılda en az bir kez yetkin kişilerce kontrol ediliyor mu?
- Köpük solüsyonunun son kullanma tarihi ve miktarı yeterli mi?
- Söndürme ekibi hortum serme ve bağlama tatbikatı yapıyor mu?
Sıkça Sorulan Sorular
B ve C hortum arasındaki fark nedir?
B hortum yaklaşık 75 mm çaplı ana verici hattır; C hortum ise yaklaşık 42-52 mm çaplı, lansa bağlanan müdahale hortumudur.
Yükseklikte basınç ne kadar düşer?
Her 10 metre yükseklik farkı yaklaşık 1 bar basınç kaybı demektir.
Çok maksatlı lans ne işe yarar?
Aynı lansla jet, pulvarize ve sis perdesi şeklinde su verilebilir; hem söndürme hem soğutma hem de ekibin korunması için kullanılır.
Yangın dolabı hortumu kaç metre olmalı?
Yarı sert 25 mm hortum en fazla 30 m, yassı 50 mm hortum en fazla 20 m uzunluğunda olmalıdır.
İlgili yazı: Yangın Köpükleri.
Sonuç
Hortum, lans ve rekorları tanımak, söndürme ekibinin yangına dakikalar içinde etkili su verebilmesinin ön şartıdır. Düzenli bakım ve hortum serme tatbikatları bu bilgiyi beceriye dönüştürür. Yangın dolapları, sprinkler ve hidrantlar için Sprinkler Sistemleri, Yangın Pompaları ve Hidrantlar, söndürme maddeleri için Yangın Söndürme Maddeleri yazılarımıza göz atabilirsiniz.
