İSG Temel Eğitim Programı Nasıl Hazırlanır? Bakanlık Rehberinden Örnek Ders Planları

İSG temel eğitiminin süresini bilmek yetmez; o sürenin hangi konulara nasıl dağıtılacağı, işe özgü risklerin nasıl hazırlanacağı ve işe başlama eğitiminde sahada neyin gösterileceği de doğru planlanmalıdır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Nisan 2026’da yayımladığı uygulama rehberinde bu konularda örnek ders planları ve sektör örnekleri paylaştı. Bu yazıda o rehberden yararlanarak bir temel eğitim programının adım adım nasıl hazırlanacağını anlatıyoruz.

Yazı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün Nisan 2026 tarihli “Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimleri Uygulama Rehberi”nden yararlanılarak hazırlanmıştır. Rehberdeki örnekler tavsiye niteliğindedir; Bakanlık, işyerlerinin bu örnekleri birebir kopyalamamasını, kendi risklerine göre uyarlamasını vurgular.

Adım 1: Ders Saatini Doğru Hesaplayın

Bir ders saati en az 45 dakika ders ve 15 dakika ara dinlenmeden oluşur. Bu yüzden temel eğitimin fiili ders süresi şöyle hesaplanır:

Rehber, bu sürelere planlamada fiilen uyulmasını ister. Eğitim vardiya düzenine göre farklı günlere bölünebilir, ancak her bölüm bir ders saatinden kısa olamaz.

Adım 2: Süreyi Konulara Dağıtın

Rehberdeki örnek belgelere göre fiili ders süresinin konu başlıklarına dağılımı şöyledir:

4. konu başlığına ayrılan süre, yönetmeliğin asgari şartlarını karşılar: az tehlikelide en az 2, tehlikelide en az 3, çok tehlikelide en az 4 ders saati. Tehlike sınıfı arttıkça artan süre özellikle teknik konulara ve işe özgü risklere aktarılır. Örneğin tehlikeli sınıf örneğinde kişisel koruyucu donanıma 40, yangına ve iş ekipmanlarına 30’ar dakika ayrılmıştır.

Ek-1 Konu Listesi

• 1. Genel konular: Çalışma mevzuatı; çalışanların yasal hak ve sorumlulukları; işyeri temizliği ve düzeni; iş kazası ve meslek hastalığından doğan hukuki sonuçlar.
• 2. Sağlık konuları: Meslek hastalıklarının sebepleri; hastalıktan korunma prensipleri; biyolojik ve psikososyal risk etmenleri; ilk yardım; bağımlılık yapıcı maddelerin zararları ve teknoloji bağımlılığı.
• 3. Teknik konular: Kimyasal, fiziksel ve ergonomik risk etmenleri; elle kaldırma ve taşıma; parlama ve patlama; yangın ve yangından korunma; iş ekipmanlarının güvenli kullanımı; ekranlı araçlarla çalışma; elektrik; iş kazalarının sebepleri; sağlık ve güvenlik işaretleri; kişisel koruyucu donanım; İSG genel kuralları ve güvenlik kültürü; acil durumlar, tahliye ve kurtarma.
• 4. İşe ve işyerine özgü riskler: Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde risk değerlendirmesi, acil durum planı ve patlamadan korunma dokümanına dayalı işe özgü konular; az tehlikeli işyerlerinde “faaliyetin genel tehlike ve riskleri”.

Adım 3: 4. Konu Başlığını İşyerinize Göre Hazırlayın

Rehber, 4. konu başlığının standart bir içerikle verilemeyeceğini; işyerinin faaliyetine, risk değerlendirmesine, acil durum planına ve patlamadan korunma dokümanına göre özelleştirilmesinin zorunlu olduğunu vurgular. İdari personel ile saha çalışanları için içerik, risk profillerine göre farklılaştırılabilir.

Adım 4: İşe Başlama Eğitimini Sahada Verin

İşe başlama eğitimi en az 2 saat, yüz yüze ve uygulamalıdır. Rehber bunun bir meslek öğretme eğitimi olmadığını, çalışanın yapacağı işin risklerini sahada görerek öğrenmesini amaçladığını belirtir:

• Lojistik deposunda forklift operatörü: Yalnızca yazılı talimat okutulmaz; depo içi trafik akışı, kör noktalar, raf kapasiteleri, yaya yolları ve yükleme alanları sahada gösterilir.
• Hastanede hemşire: Kesici-delici alet yaralanmaları, biyolojik riskler, tıbbi atık yönetimi, izolasyon kuralları ve acil kod uygulamaları birime özgü olarak anlatılır.
• Ofiste çalışan: Ekranlı araçlarla çalışma, ergonomik oturma düzeni, yangın ve tahliye planı ve toplanma alanı gösterilir.

Ayrıntılı örnekler için İşe Başlama Eğitimi Nasıl Verilir? yazımıza bakabilirsiniz. İşe başlama eğitimi tutanağında eğitimin yeri, tarihi, süresi, konu başlıkları ile eğitimi verenin, çalışanın ve işverenin adı, soyadı ve imzası bulunmalıdır.

Adım 5: Ölçün, Belgelendirin, Etkinliği Değerlendirin

• Eğitimden önce ön test ile çalışanların seviyesini belirleyin ve içeriği buna göre şekillendirin.
• Eğitim sonunda sınav yapın; 100 üzerinden en az 60 alan başarılıdır, başarısız olana en fazla iki ek hak verilir.
• Başarılı çalışanlara Ek-2’ye uygun temel eğitim belgesi düzenleyin. Belgenin ön yüzünde çalışan, eğitici, işyeri, tarih, süre, eğitimin türü (ilk/tekrar) ve şekli (uzaktan/yüz yüze); arka yüzünde konu başlıkları ve her birine ayrılan dakika yer alır.
• Eğitimin işe yarayıp yaramadığını iş kazası ve ramak kala istatistikleri, güvensiz davranış gözlemleri ve iç denetim sonuçlarıyla değerlendirin. Gelişme yoksa programı, süreyi ya da eğiticiyi değiştirin.

Rehberin uyardığı hatalar: Uzaktan eğitimi yalnızca pasif video izletmeye indirgemek, eğitimi şeklî bir evrak işlemi olarak görmek ve rehberdeki örnek belgeleri işyerine uyarlamadan birebir kopyalamak.

Temel Eğitim Programı Hazırlama Kontrol Listesi

• Tehlike sınıfına göre ders saati ve fiili ders süresi doğru hesaplandı mı?
• Ek-1’deki bütün alt konular programda yer alıyor mu?
• 4. konu başlığı risk değerlendirmesi, acil durum planı ve varsa patlamadan korunma dokümanına göre hazırlandı mı?
• 4. konuya ayrılan süre asgari şartı (2/3/4 ders saati) karşılıyor mu?
• Tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde 4. konu yüz yüze planlandı mı?
• İdari ve saha personeli için içerik risklere göre farklılaştırıldı mı?
• İşe başlama eğitimi sahada, uygulamalı olarak planlandı mı?
• Ön test ve son sınav hazırlandı mı?
• Ek-2 belgesinin arka yüzündeki dakika dağılımı programla uyumlu mu?
• Eğitimin etkinliğini ölçecek göstergeler belirlendi mi?

Eğitimi daha etkili hâle getirecek yöntemler için Etkili İSG Eğitimi Nasıl Verilir? yazımıza bakabilirsiniz.