Sağlık Bakanlığı, ambulans ekiplerinin olay yerinde ve hastaneye ulaşana kadar izleyeceği “Hastane Öncesi Acil Tıbbi Yardım ve Bakım Akış Şemaları”nı Ağustos 2026’da yeniledi. Yeni şemalar; deprem ve iş kazalarında görülen crush sendromundan karbonmonoksit zehirlenmesine, toplu yaralanmalarda triyajdan inmenin erken tanınmasına kadar pek çok başlıkta güncelleme içeriyor. Bu yazıda yeniliklerin özetini ve işyerleri ile ilk yardımcılar açısından ne anlama geldiğini ele alıyoruz.
Yazı, Anadolu Ajansı’nın 26 Ağustos 2026 tarihli haberinden ve Resmî Gazete’de yayımlanan akış şemaları ekinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Akış şemaları, ambulans ve acil bakım teknikerleri ile acil tıp teknisyenleri gibi sağlık profesyonellerine yönelik klinik protokollerdir. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; ilaç ve tıbbi uygulama ayrıntılarına yer verilmemiştir ve ilk yardım eğitiminin yerine geçmez.
Ne Değişti?
Sağlık Bakanlığı, “Ambulans ve Acil Bakım Teknikerleri ile Acil Tıp Teknisyenlerinin Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Tebliğ”de değişikliğe giderek tebliğin ekindeki akış şemalarını yeniledi. Yeni şemalar üç ana bölümden ve toplam 78 alt başlıktan oluşuyor:
- Yetişkin algoritmaları
- Doğum ve yenidoğan algoritmaları
- Çocuk algoritmaları
Şemalar, ambulans ekiplerinin kritik durumlarda adım adım karar vermesini sağlıyor. Sağlık komuta kontrol merkezindeki hekimler de bu şemalar üzerinden ekiplere destek veriyor.
İşyerleri İçin Öne Çıkan Yenilikler
Crush Sendromu Ayrı Başlık Oldu
Ağır bir yük, enkaz ya da makine altında uzun süre sıkışan kişilerde, sıkışma kaldırıldığında ezilen kaslardan kana karışan maddeler kalp ve böbrekleri tehdit edebilir. Buna crush (ezilme) sendromu denir. Yeni şemalarda crush sendromu ayrı bir başlık olarak ele alındı. Habere göre bu durum, deprem, trafik kazası ya da iş kazası nedeniyle 30 dakikadan uzun süre sıkışma ya da baskı altında kalma hâlinde akla getirilmelidir.
İşyerinde ne yapılmalı? Makine ya da yük altında uzun süre sıkışan bir çalışanı, sağlık ekibi gelmeden ve koşullar izin veriyorsa kurtarmaya çalışmadan önce mutlaka 112’ye sıkışma süresi bildirilmelidir. Bu hastalarda kurtarma, sağlık ekibinin yönlendirmesiyle planlanmalıdır.
Karbonmonoksit Zehirlenmesine Ayrı Başlık
Zehirlenmeler tek başlık altında kalırken karbonmonoksit zehirlenmesi ayrı bir başlık olarak düzenlendi. Karbonmonoksit; yangınlarda, kapalı alanlarda çalışan motorlu araç ve jeneratörlerde, soba ve kazanlarda ortaya çıkan, renksiz ve kokusuz bir gazdır. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve bilinç bulanıklığı yapar; aynı ortamdaki birden fazla kişide benzer belirtiler görülmesi önemli bir ipucudur. İlk yapılacak şey, kurtarıcının kendi güvenliğini sağlayarak kişiyi temiz havaya çıkarmak ve 112’yi aramaktır.
İnmeyi Erken Tanımak: BEFAST
İnme (felç) şüphesinde artık BEFAST değerlendirmesi kullanılıyor. Bu kısaltma, ilk yardımcıların da inmeyi hızla tanıması için akılda tutulabilir:
| Harf | Belirti |
|---|---|
| B (Balance) | Ani denge kaybı, baş dönmesi |
| E (Eyes) | Ani görme kaybı ya da çift görme |
| F (Face) | Yüzün bir tarafında kayma |
| A (Arm) | Bir kolda ya da bacakta güçsüzlük |
| S (Speech) | Konuşma bozukluğu |
| T (Time) | Zaman kritik: hemen 112’yi arayın ve belirtilerin başlama saatini not edin |
Toplu Yaralanmalarda START ve Jump START Triyajı
Afetlerde ve toplu yaralanmalı olaylarda kullanılan START triyajı yetişkin algoritmalarında yer alıyor. Ekipler en yakındaki yaralıdan başlıyor ve her yaralının triyajının bir dakikadan kısa sürmesi gerekiyor. Çocuk algoritmalarına ise 8 yaşından küçük çocuklar için geliştirilmiş Jump START triyaj sistemi eklendi. Triyajın mantığı ve renk kodları için Toplu Yaralanmada Triyaj yazımıza göz atabilirsiniz.
Isırma ve Sokmalar
Yılan ve akrep ısırıkları, kene tutunması ve arı sokmaları için yeni bir başlık eklendi. Tarım, orman, peyzaj ve inşaat gibi açık alan işlerinde çalışanlar için bu başlık özellikle önemlidir; bu işyerlerinde acil durum planlarında bu risklere yer verilmesi yararlı olur.
Olay Yeri Yönetimi ve Ajite Hasta
- “Saha yönetimi” başlığı “olay yeri yönetimi” olarak değiştirildi. Ekipler önce sağlık komuta kontrol merkeziyle iletişime geçerek olay yeri bilgisi alıyor ve gerekirse ek kaynak talep ediyor.
- Aşırı derecede ajite ya da saldırgan hastalarla iletişim ve tedavi yaklaşımını içeren yeni bir başlık eklendi.
Diğer Yenilikler
- Diyabetik aciller ve alerjik reaksiyonlar için yönlendirmeler eklendi.
- Doğum ve yenidoğan bölümüne doğum sonrası kanama ve gebelikte akut yüksek tansiyon için adımlar eklendi.
İşyerleri Bu Değişiklikten Ne Çıkarmalı?
- 112’yi arayan kişi olay yerini, olayın türünü, yaralı sayısını ve durumunu net olarak bildirebiliyor mu?
- Makine ve yük altında sıkışma riski olan işyerlerinde, sıkışma süresinin 112’ye bildirilmesi gerektiği biliniyor mu?
- Kapalı alan, kazan dairesi ve jeneratör bulunan işyerlerinde karbonmonoksit riski ve belirtileri biliniyor mu?
- İlk yardımcılar inme belirtilerini (BEFAST) tanıyabiliyor mu?
- Açık alanda çalışan işyerlerinde ısırma ve sokma riskleri acil durum planında yer alıyor mu?
- Toplu yaralanma senaryosu acil durum planında ve tatbikatlarda var mı?
- İlk yardımcı belgeleri geçerli ve sayıları yeterli mi?
İşyerinde ilk yardım organizasyonu için İlkyardım ve Acil Durum Organizasyonu, temel ilk yardım uygulamaları için Temel İlk Yardım yazılarımıza göz atabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hastane öncesi acil akış şemaları nedir?
Ambulans ekiplerinin olay yerinde ve hastaneye nakil sırasında kritik durumlarda izleyeceği, Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen adım adım karar şemalarıdır.
Crush sendromu ne zaman düşünülmelidir?
Deprem, trafik kazası ya da iş kazası gibi durumlarda 30 dakikadan uzun süre sıkışma ya da baskı altında kalan kişilerde düşünülmelidir.
BEFAST nedir?
İnmeyi erken tanımak için kullanılan kısaltmadır: denge, göz, yüz, kol, konuşma ve zaman.
Jump START triyajı nedir?
Afet ve toplu yaralanmalarda 8 yaşından küçük çocuklar için geliştirilmiş hızlı triyaj sistemidir.
Ayrıntılı Rehberler
- Sıcak Çarpması: Belirtiler, İlk Yardım ve Sıcakta Çalışmada Önlemler
- Crush (Ezilme) Sendromu: Sıkışma ve Göçük Kazalarında Ne Yapılmalı?
- Karbonmonoksit Zehirlenmesi: Belirtiler, İlk Yardım ve İşyerinde Önlemler
- Elektrik ve Kimyasal Yanıklarda İlk Yardım
- Isırma ve Sokmalarda İlk Yardım: Yılan, Akrep, Kene ve Arı
İlgili yazı: İşyerinde Kalp Durması.
İlgili yazı: İnme ve Kalp Krizi.
İlgili yazı: Çalışanda Şeker Düşmesi.
Sonuç
Yenilenen akış şemaları sağlık profesyonellerine yönelik olsa da işyerleri için de önemli mesajlar taşıyor: uzun süreli sıkışmanın ayrı bir tehlike olduğu, karbonmonoksitin sinsi bir zehir olduğu, inmenin dakikalarla yarıştığı ve toplu yaralanmalarda hızlı triyajın hayat kurtardığı. İlk yardımcıların bu konularda bilgilendirilmesi ve acil durum planlarının güncellenmesi, ambulans ekipleriyle işyeri arasındaki zinciri güçlendirir.
